Bầu cử sớm - canh bạc chính trị đối với thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi

Bà Sanae Takaichi đi vào lịch sử khi trở thành người phụ nữ đầu tiên giữ chức Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do (LDP) và Thủ tướng Nhật Bản

Mối quan tâm lớn nhất của cử tri Nhật Bản

Cuộc bầu cử ngày 8/2 không chỉ là phép thử đối với cá nhân Thủ tướng Sanae Takaichi. Đây còn là thời khắc quyết định hướng đi chính trị, kinh tế và chiến lược của Nhật Bản trong những năm tới.

Bà Sanae Takaichi nhậm chức vào tháng 10/2025 trong một bối cảnh không thể đặc biệt hơn: Một nước Nhật khao khát sự quyết đoán sau những bất ổn nội bộ của Đảng Dân chủ Tự do (LDP). Chỉ sau 4 tháng cầm quyền, với tỷ lệ ủng hộ cao (khoảng 70%), bà đã chọn giải tán Hạ viện để tổ chức bầu cử sớm vào ngày 8/2 tới. Quyết định này có thể làm thay đổi cán cân chính trị của đất nước trong bối cảnh kinh tế chịu nhiều sức ép và môi trường an ninh khu vực ngày càng bất ổn.

Sanae Takaichi là minh chứng sống động cho một người phụ nữ tự lập vươn lên đỉnh cao bất chấp mọi khó khăn: Tự lập, xuất thân từ gia đình lao động bình thường, không có tiền bạc hay địa vị cao. Nhưng bà có sự chăm chỉ, tận tâm, đam mê và ý chí phấn đấu.

Jesper Koll - chuyên gia đến từ Monex Group

Kể từ khi nhậm chức, bà Takaichi đã nhanh chóng tạo dấu ấn chính trị rõ nét: Thúc đẩy tăng chi tiêu quốc phòng, trình gói ngân sách bổ sung lớn nhất kể từ sau đại dịch Covid-19... Phong cách quyết đoán và xu hướng chính trị mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa đã giúp bà đạt mức tín nhiệm cao nhất đối với một thủ tướng Nhật Bản trong hơn một thập niên qua.

Hạ viện Nhật Bản giải tán sớm ngày 23/1

Tuy nhiên, việc kêu gọi bầu cử sớm cũng đồng nghĩa với việc bà Takaichi đặt toàn bộ vị thế lãnh đạo của mình cũng như quyền lực lâu nay của LDP trước sự phán xét trực tiếp của cử tri. Đời sống người dân đang chịu sức ép nặng nề vì chi phí sinh hoạt leo thang.

Cuộc bầu cử nhằm chọn ra 465 nghị sĩ Hạ viện, cơ quan quyền lực nhất trong Quốc hội Nhật Bản, có quyền thông qua ngân sách và bầu thủ tướng. Trong số này, 289 ghế được bầu theo hình thức đơn vị bầu cử một ghế. Còn 176 ghế được phân bổ theo tỷ lệ phiếu của các đảng tại các khu vực lớn hơn - một cơ chế cho phép các đảng xây dựng liên minh và chiến lược tranh cử linh hoạt.

Cuộc bầu cử này không đơn thuần là sự lựa chọn giữa các đảng phái, mà là cuộc trưng cầu dân ý về một lộ trình Nhật Bản "mạnh mẽ và thịnh vượng" mà bà Takaichi theo đuổi. Bà Takaichi cần một chiến thắng áp đảo để thoát khỏi cái bóng của một "người lấp chỗ trống" và thực sự trở thành vị nữ vương quyền lực của "xứ sở hoa anh đào".

Theo các cuộc thăm dò dư luận, lạm phát và chi phí sinh hoạt là mối quan tâm hàng đầu của cử tri. Lạm phát tại Nhật Bản đã duy trì ở mức từ 2% trở lên trong hơn 3 năm rưỡi, trong khi tiền lương tăng chậm, khiến thu nhập thực tế của nhiều hộ gia đình bị bào mòn. Đồng yên yếu càng làm trầm trọng thêm tình hình khi giá nhập khẩu thực phẩm và năng lượng tăng cao.

Trong khi đó, làn sóng du lịch quốc tế bùng nổ lại khiến một bộ phận cử tri cảm thấy bị gạt ra bên lề ngay trên chính quê hương mình. Cuộc tranh luận về thuế tiêu thụ được dự báo sẽ là vấn đề then chốt trong cuộc bầu cử tới. Việc kiềm chế đà tăng giá vẫn là ưu tiên hàng đầu của cử tri Nhật Bản bất chấp thực tế nợ công vượt quá 230% GDP, mức cao nhất trong Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7).

Đặt cược sự nghiệp

Giới phân tích cho rằng kết quả cuộc bầu cử tới đây sẽ phụ thuộc vào việc liệu Thủ tướng Takaichi có thể tận dụng tín nhiệm của cá nhân để thúc đẩy sự ủng hộ rộng rãi hơn dành cho đảng cầm quyền hay không. Lần gần đây nhất Nhật Bản tổ chức bầu cử trước thời hạn là vào cuối tháng 10/2024 và kết quả khi đó là thảm hại đối với đa số cầm quyền.

Dù vậy, Thủ tướng Sanae Takaichi vẫn dám mạo hiểm, đánh cược vào tỷ lệ được lòng dân của bà: 70% những người được hỏi tán đồng chính sách của bà. Hơn nữa, tỷ lệ này không hề bị mai một trong những tháng qua. Đối với người đứng đầu chính phủ, thì đây là điều chưa từng xảy ra từ 20 năm qua.

Bà Sanae Takaichi dẫn dắt Đảng Dân chủ Tự do (LDP) bước vào cuộc bầu cử

Với mục tiêu chính sách là xây dựng nền kinh tế mạnh và hệ thống tài chính công "có trách nhiệm và chủ động", Thủ tướng Takaichi hy vọng chương trình nghị sự của mình sẽ nhận được sự ủng hộ của cử tri. Bà lên tiếng bác bỏ những lo ngại về tính khả thi của kế hoạch tạm thời bãi bỏ thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm trong năm tài chính 2026. Bà Takaichi cho rằng việc miễn thuế 8% trong 2 năm sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho các hộ gia đình giữa lúc chi phí sinh hoạt tăng cao.

Tuy nhiên, bà khẳng định Chính phủ sẽ không tăng phát hành trái phiếu để bù đắp cho việc tạm ngừng thuế này, mà sẽ xem xét các biện pháp khác như rà soát lại các khoản trợ cấp hiện có. Theo bà, bằng cách rà soát các khoản trợ cấp và các biện pháp thuế đặc biệt, cũng như đảm bảo các nguồn thu ngoài thuế, Chính phủ có thể huy động được 4.800 tỷ yen cho kế hoạch này.

Một chiến thắng thuyết phục sẽ trao cho bà quyền lực cần thiết để thúc đẩy chương trình nghị sự đầy tham vọng: Tăng chi tiêu quốc phòng, theo đuổi mô hình tăng trưởng dựa trên đầu tư công và củng cố vai trò của Nhật Bản như một cường quốc toàn cầu. Thủ tướng Takaichi lên tiếng khẳng định bà sẽ từ chức ngay nếu liên minh cầm quyền không giành được đa số ghế tại Hạ viện trong cuộc tổng tuyển cử sắp tới.

Jesper Koll - chuyên gia đến từ tập đoàn Monex Group - cho biết, bà Taikai là "nguồn cảm hứng" cho người Nhật lớn tuổi và giới trẻ. Theo ông, sức hút cá nhân mới là yếu tố quyết định và có thể dẫn tới chiến thắng vang dội.

Liệu bà Sanae Takaichi sẽ trở thành "bà đầm thép" thực thụ của Á Đông, hay canh bạc này sẽ kết thúc triều đại ngắn ngủi của nữ thủ tướng đầu tiên? Câu trả lời sẽ có sau đêm 8/2.

Nguồn: Japan Times, Kyodo

Ngự Bình