Bầu cử Brazil: Khác biệt đường lối, tương đồng về bài toán tài khóa

Tháng 10 tới, cử tri Brazil sẽ tham gia cuộc tổng tuyển cử, trong đó khoảng 160 triệu người đủ điều kiện bầu tổng thống, thống đốc các bang, 2/3 số ghế Thượng viện và toàn bộ Hạ viện. Theo công cụ theo dõi thăm dò của The Economist, hiện có hai ứng viên tổng thống đang dẫn đầu.

Đương kim Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva (trái) và Thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro (phải) – ứng viên của Đảng Tự do (PL). Ảnh: Reuters

Cuộc đua song mã

Đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, thường được gọi là Lula, đại diện cho đảng Công nhân (Workers’ Party) cánh tả, đang dẫn trước đối thủ Flávio Bolsonaro, thượng nghị sĩ cánh hữu và là con trai của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro.

Một loạt ứng viên cánh hữu khác hiện chỉ nhận được tỷ lệ ủng hộ ở mức một chữ số. Nếu không ứng viên nào giành quá 50% số phiếu trong vòng một, vòng hai sẽ được tổ chức vào ngày 25-10.

Cuộc bầu cử lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tổng thống tiếp theo sẽ có quyền bổ nhiệm 4 trong số 11 thẩm phán Tòa án Tối cao Brazil, cơ quan có ảnh hưởng lớn và thường xuyên đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề chính trị.

Cuộc bầu cử cũng có thể trở thành thước đo ảnh hưởng của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Mỹ Latinh. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1-2025, các ứng viên cánh hữu đã giành chiến thắng trong cả 7 cuộc bầu cử trong khu vực, thường với sự ủng hộ của ông Trump.

Là một nhân vật kỳ cựu của chính trường Mỹ Latinh, ông Lula đang lần thứ bảy tranh cử tổng thống. Nếu chiến thắng, ông sẽ gia nhập nhóm rất ít tổng thống trên thế giới, trong đó có Franklin Roosevelt, từng giành chiến thắng trong 4 cuộc bầu cử dân chủ.

Tuy nhiên, không ít cử tri bắt đầu bày tỏ sự không hài lòng với thành tích của chính phủ trong các lĩnh vực kinh tế, tội phạm và tham nhũng. Các chương trình trợ cấp tiền mặt chủ chốt của ông Lula cũng khiến tầng lớp trung lưu không hài lòng và làm gia tăng lo ngại về sự phụ thuộc vào Nhà nước.

Là đối thủ chính của ông Lula, ông Flávio khởi động chiến dịch tranh cử bằng việc xây dựng hình ảnh ôn hòa hơn, tự gọi mình là “Bolsonaro đã tiêm vaccine”, ám chỉ sự khác biệt với cha mình, Jair Bolsonaro, người từng chỉ trích vaccine Covid-19.

Các đề xuất chủ chốt của ông Flávio bao gồm áp dụng chính sách an ninh cứng rắn, cắt giảm chi tiêu công và đơn giản hóa thủ tục hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực cấp phép môi trường.

Bài toán tài khóa

Cuộc bầu cử tháng 10 một lần nữa đặt cử tri Brazil trước lựa chọn rõ nét giữa cánh tả và cánh hữu. Tuy nhiên, từ góc nhìn của giới đầu tư, khoảng cách giữa hai ứng viên lại không quá lớn về chính sách tài khóa, khi nợ công nhiều khả năng tiếp tục gia tăng bất kể ai giành chiến thắng.

Giới phân tích đang tính đến kịch bản ông Lula tái đắc cử, sau đó thực hiện các biện pháp điều chỉnh tài khóa, nhưng chỉ đủ để làm chậm tốc độ tích lũy nợ. Trong khi đó, thị trường hoài nghi khả năng bất kỳ ứng viên nào có thể thực sự tạo ra bước ngoặt đáng kể đối với quỹ đạo nợ công.

Theo giới phân tích, để ổn định nợ công vào năm 2031, Brazil sẽ cần một nỗ lực tài khóa tương đương ít nhất 2,5 điểm phần trăm GDP, tương đương khoảng 350 tỷ real (68 tỷ USD).

Tuy nhiên, việc thắt chặt tài khóa đặc biệt khó khăn do cơ cấu ngân sách cứng nhắc và Quốc hội phân mảnh. Cử tri sẽ bầu toàn bộ 513 ghế Hạ viện và 54 trong tổng số 81 ghế Thượng viện, khiến kết quả bầu cử lập pháp trở thành yếu tố quan trọng quyết định khả năng thực thi chính sách của tổng thống.

Dữ liệu ngân hàng trung ương cho thấy thâm hụt danh nghĩa của Brazil trung bình ở mức 8,6% GDP trong giai đoạn 2023-2025 và tăng lên 9,99% trong 12 tháng tính đến tháng 6.

Nợ chính phủ gộp đã lên tới 81,9% GDP, tăng 3,3 điểm phần trăm chỉ trong nửa đầu năm. Một cuộc khảo sát của ngân hàng trung ương cho thấy các nhà kinh tế thị trường dự báo Brazil sẽ tiếp tục ghi nhận thâm hụt ngân sách cơ bản đến năm 2029, trái với các mục tiêu mà chính phủ đề ra.

Ngân sách năm 2026 dành 92% chi tiêu cơ bản cho các khoản chi bắt buộc, khiến phần chi tiêu tùy ý chỉ còn khoảng 2% GDP. Vì vậy, một chương trình điều chỉnh tài khóa mang tính lâu dài sẽ khó tránh khỏi việc tác động tới lương hưu, quỹ lương, các khoản trợ cấp xã hội và cơ chế điều chỉnh chi tiêu theo chỉ số.

Tú Anh (tổng hợp)