Bất lợi gần như không thể khắc phục của tuyển Anh

Sau chiến thắng thuyết phục trước CHDC Congo để giành vé vào vòng 16 đội, thầy trò HLV Thomas Tuchel sẽ hành quân đến sân Azteca ở Mexico. Trên lý thuyết, "Tam sư" được đánh giá cao hơn nhờ sở hữu đội hình chất lượng và giàu ngôi sao. Thế nhưng, khi trận đấu diễn ra ở độ cao hơn 2.200 m so với mực nước biển, lợi thế ấy có thể bị thu hẹp đáng kể.

Chính Tuchel cũng thừa nhận đây là bất lợi mà tuyển Anh gần như không có cách khắc phục trong quãng nghỉ ngắn ngủi giữa hai trận đấu.

Sân Azteca nơi Mexico đối đầu tuyển Anh. Ảnh: Reuters.

"Nếu đá ở nơi khác, Anh sẽ thắng"

Sân Azteca nằm ở độ cao khoảng 2.222-2.240 m so với mực nước biển, tương đương hơn 7.000 feet, cao gần gấp rưỡi đỉnh Ben Nevis - ngọn núi cao nhất Vương quốc Anh. Đây cũng là một trong những sân vận động nổi tiếng nhất thế giới và từ lâu được xem là "pháo đài bất khả xâm phạm" của tuyển Mexico.

Trong 89 trận chính thức trên sân nhà, Mexico chỉ thua hai trận và từng trải qua chuỗi 13 năm bất bại. Đáng chú ý, chưa đội tuyển từng vô địch World Cup nào có thể đánh bại Mexico tại Azteca trong 10 lần đối đầu.

Cựu danh thủ Paul Merson cho rằng nếu chỉ xét chất lượng đội hình, Anh hoàn toàn vượt trội. "Nếu trận đấu diễn ra ở bất kỳ nơi nào khác, tôi tin Anh sẽ thắng. Không có cầu thủ Mexico nào đủ sức chen chân vào đội hình tuyển Anh hiện tại. Nhưng ở độ cao hơn 2.200 m thì mọi chuyện hoàn toàn khác", ông nhận định.

Các cầu thủ tuyển Anh có nguy cơ không thể thi đấu với thể trạng tốt nhất. Ảnh: Reuters.

Theo tiến sĩ Neil Maxwell, chuyên gia sinh lý môi trường ứng dụng tại Đại học Brighton (Anh), ở độ cao như Azteca, cơ thể chắc chắn chịu những tác động sinh lý rõ rệt. Tỷ lệ oxy trong không khí vẫn tương đương mực nước biển, nhưng áp suất khí quyển thấp hơn khiến oxy khó đi vào máu hơn.

"Áp suất không còn đủ để đẩy lượng oxy cần thiết vào các tế bào hồng cầu. Đây chính là thách thức lớn nhất về mặt sinh lý. Để bù đắp, tim phải đập nhanh hơn và nhịp thở cũng tăng lên, nhưng khả năng bù trừ của cơ thể luôn có giới hạn", Maxwell nói.

Trong hơn 90 phút thi đấu, điều này tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch. Cảm giác kiệt sức vốn thường chỉ xuất hiện ở cuối trận có thể đến ngay từ hiệp một. Các cơ tiêu hao năng lượng nhanh hơn, cầu thủ đổ mồ hôi nhiều hơn và quá trình hồi phục sau những pha bứt tốc cũng chậm đi đáng kể.

Tuyển Anh tập luyện tại Mexico. Ảnh: England Football Team.

Tiến sĩ Rebecca Neal, chuyên gia khoa học thể thao tại Đại học Bournemouth, cho biết các nghiên cứu trên vận động viên chưa thích nghi với môi trường vùng cao ghi nhận sự suy giảm rõ rệt về hiệu suất. Tổng quãng đường di chuyển trong trận có thể giảm 3-9%, trong khi số lần chạy tốc độ cao giảm tới khoảng 21%. Nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất thường là các tiền vệ - những người phải liên tục di chuyển, tham gia cả tấn công lẫn phòng ngự.

"Không chỉ vậy, cầu thủ còn phải điều chỉnh cách phân phối sức và đối mặt với tình trạng mỏi cơ thần kinh nhiều hơn. Điều này đồng nghĩa dù kỹ thuật cá nhân không bị suy giảm, họ vẫn có thể buộc phải sử dụng những chiến thuật ít quen thuộc hơn", Neal nhận định.

Không chỉ ảnh hưởng đến thể lực, không khí loãng còn làm thay đổi quỹ đạo của bóng. Theo giáo sư Barton Smith, chuyên gia cơ học và kỹ thuật hàng không tại Đại học Bang Utah (Mỹ), mật độ không khí ở Mexico City thấp hơn khoảng 25% so với mực nước biển, khiến lực cản giảm và bóng bay nhanh hơn.

Đồng thời, hiệu ứng Magnus - yếu tố tạo độ cong cho đường bóng - cũng suy yếu, khiến bóng ít đổi hướng hơn và các cú sút hay đường chuyền đòi hỏi sự tinh tế trở nên khó thực hiện hơn.

Cách để tuyển Anh đánh bại Mexico

Một trong những bất lợi lớn nhất của tuyển Anh là họ gần như không có thời gian để thích nghi với độ cao. Thầy trò HLV Thomas Tuchel chỉ có khoảng hai ngày ở Mexico City và ba ngày nghỉ giữa hai trận đấu.

Theo tiến sĩ Rebecca Neal, nếu muốn tận dụng lợi ích của việc tập luyện ở độ cao, các cầu thủ cần trải qua chương trình chuẩn bị chuyên biệt kéo dài nhiều tuần trước giải đấu. Tiến sĩ Neil Maxwell cũng bác bỏ quan niệm phổ biến rằng cơ thể có thể "chịu đựng" độ cao trong 24 giờ đầu.

Mexico sở hữu lợi thế sân nhà trước tuyển Anh. Ảnh: Reuters.

"Nhiều người cho rằng có khoảng 24 giờ trước khi độ cao bắt đầu ảnh hưởng đến cơ thể. Thực tế đó là một hiểu lầm. Ngay khi bước vào môi trường thiếu oxy, cơ thể đã bắt đầu phản ứng. Chỉ trong khoảng sáu giờ, các cầu thủ đã có thể cảm nhận rõ những tác động của độ cao", ông cho biết.

Ở độ cao khoảng 2.240 m, nguy cơ mắc bệnh độ cao nghiêm trọng không lớn, nhưng những người chưa thích nghi vẫn có thể gặp các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt hoặc rối loạn giấc ngủ.

Trong khi đó, Mexico gần như không gặp trở ngại này. Các cầu thủ chủ nhà đã quen với điều kiện vùng cao sau nhiều năm tập luyện và thi đấu tại Mexico City. Riêng ở World Cup năm nay, họ cũng đã chơi ba trận trên sân Azteca, lần lượt đánh bại Nam Phi, CH Czech và Ecuador.

Ngược lại, tuyển Anh rất hiếm khi thi đấu ở những địa điểm có độ cao tương tự. Lần gần nhất họ chơi trên độ cao hơn 2.100 m cũng chính là tại Azteca, ở trận tứ kết World Cup 1986 gặp Argentina - cuộc đối đầu đi vào lịch sử với hai bàn thắng nổi tiếng của Diego Maradona, gồm pha "Bàn tay của Chúa" và màn solo được xem là một trong những bàn thắng đẹp nhất lịch sử World Cup.

Sự khác biệt về khả năng thích nghi cũng phản ánh trên sân cỏ. Theo tiến sĩ Neal, nhiều nghiên cứu cho thấy các đội bóng quen thi đấu ở vùng cao thường ghi nhiều bàn hơn và để thủng lưới ít hơn so với những đội đến từ vùng thấp.

Thậm chí, mỗi chênh lệch khoảng 1.000 m về độ cao có thể mang lại cho đội chủ nhà lợi thế tương đương khoảng nửa bàn thắng, và tác động này thường rõ rệt hơn trong hiệp hai - thời điểm các cầu thủ chưa thích nghi bắt đầu xuống sức.

Kỳ Duyên