Bảo vệ và lan tỏa giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ trong kỷ nguyên mới - Kỳ 1: Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ - kết tinh phẩm chất, nhân cách người quân nhân cách mạng

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ - Hệ giá trị kết tinh và phát triển trong thực tiễn cách mạng

Bộ đội Cụ Hồ - một danh xưng cao quý, mẫu hình nhân cách lý tưởng, tập trung những phẩm chất tốt đẹp của người quân nhân cách mạng, phản ánh sinh động bản chất, truyền thống của Quân đội ta. Hệ giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ được hình thành, phát triển gắn liền với quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội ta dưới sự lãnh đạo, tổ chức, giáo dục, rèn luyện của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, sự thương yêu đùm bọc của nhân dân cả nước; được lưu giữ, kế tục, phát triển qua nhiều thế hệ, trở thành tài sản tinh thần vô giá, yếu tố quy định sức mạnh chính trị - tinh thần vô địch của Quân đội nhân dân Việt Nam trong suốt hơn 80 năm qua.

Trước hết, văn hóa Bộ đội Cụ Hồ thể hiện ở bản lĩnh chính trị kiên định, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; là sự thống nhất giữa nhận thức và hành động trong thực hiện mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Trên nền tảng đó, các phẩm chất đạo đức cách mạng như cần, kiệm, liêm, chính; tinh thần kỷ luật, đoàn kết; ý chí vượt khó, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao được hình thành và phát triển bền vững qua các thế hệ.

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ thể hiện ở mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân - một đặc trưng có tính bản chất của Quân đội ta. Trong ảnh: Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang cõng trên vai ước mơ đến trường của trẻ em vùng biên vào mùa nước nổi.

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ còn thể hiện ở mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân - một đặc trưng có tính bản chất của Quân đội ta. Từ phương châm “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”, hình ảnh người chiến sĩ luôn gắn với sự giản dị, gần gũi, tận tụy phục vụ nhân dân, trở thành chuẩn mực ứng xử, lối sống có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Đây không chỉ là biểu hiện đạo đức, mà còn là yếu tố tạo nên sức mạnh chính trị - tinh thần đặc biệt của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Những giá trị đó không hình thành một cách tự nhiên, mà được hun đúc trong quá trình lịch sử lâu dài dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự giáo dục, rèn luyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người đã trở thành nền tảng để xây dựng chuẩn mực người quân nhân cách mạng, từ những chỉ dẫn giản dị nhưng sâu sắc về “trung với nước, hiếu với dân” đến những yêu cầu cụ thể trong công tác, sinh hoạt và chiến đấu.

Trong thực tiễn cách mạng, đặc biệt là trong các cuộc kháng chiến và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, các giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ được thử thách, bồi đắp và phát triển. “Trong bất luận điều kiện, hoàn cảnh nào, Quân đội ta cũng tuyệt đối trung thành với Đảng, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xứng đáng với lời khen tặng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” và danh hiệu cao quý Bộ đội Cụ Hồ mà nhân dân tin tưởng, yêu mến dành tặng”[1].

Chính trong điều kiện khó khăn, gian khổ, sự hy sinh to lớn của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ, những phẩm chất đó càng được khẳng định và lan tỏa, trở thành biểu tượng văn hóa - chính trị - tinh thần đặc biệt của Quân đội ta trong lòng nhân dân.

Giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ trong giai đoạn hiện nay phản ánh toàn diện yêu cầu, nhiệm vụ, các mối quan hệ cơ bản của người quân nhân cách mạng. Những giá trị này được khái quát trong hệ thống các chuẩn mực Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới theo tinh thần Chỉ thị 855 và Nghị quyết 847 của Thường vụ Quân ủy Trung ương. Đồng thời, thể hiện sinh động trong chính đời sống sinh hoạt, học tập, chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu của mỗi cán bộ, chiến sĩ gắn với từng cương vị, chức trách và nhiệm vụ cụ thể được giao. Các đặc trưng cơ bản, cốt lõi trong giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ thể hiện rõ nét trình độ chính trị, tư tưởng; phẩm chất đạo đức, lối sống; trình độ lãnh đạo, quản lý, chỉ huy, huấn luyện, chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu của mỗi quân nhân trong thời kỳ mới.

Có thể thấy, văn hóa Bộ đội Cụ Hồ là sản phẩm của lịch sử, đồng thời tiếp tục được phát triển trong thực tiễn hiện nay. Chính sự kết hợp giữa tính truyền thống và tính hiện đại, giữa yếu tố bền vững và khả năng thích ứng đã tạo nên sức sống lâu dài của hệ giá trị này.

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ - Chuẩn mực tham chiếu định hướng nhận thức và yêu cầu đặt ra trong tình hình mới

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng không chỉ trong xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, mà còn trong đời sống xã hội nói chung. Điểm đáng chú ý là, bên cạnh ý nghĩa giáo dục, rèn luyện trong nội bộ Quân đội, hệ giá trị này ngày càng thể hiện rõ hơn vai trò như một chuẩn mực tham chiếu trong định hướng nhận thức xã hội.

Thông tin hiện nay vận động nhanh, đa chiều, đan xen cả yếu tố tích cực và tiêu cực, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc tiếp nhận, xử lý và đánh giá. Trong môi trường đó, các giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ góp phần hình thành những tiêu chí để phân biệt đúng – sai, tích cực – tiêu cực trong tiếp nhận và đánh giá thông tin. Khi những phẩm chất như trung thành, kỷ luật, trách nhiệm, gắn bó với nhân dân được xã hội thừa nhận và lan tỏa, chúng không chỉ định hướng hành vi của cán bộ, chiến sĩ, mà còn tác động đến nhận thức của cộng đồng, góp phần hình thành nền tảng giá trị chung trong đời sống xã hội.

Cùng với đó, văn hóa Bộ đội Cụ Hồ có ý nghĩa trực tiếp trong việc củng cố niềm tin của nhân dân đối với Quân đội, đối với Đảng và chế độ. Hình ảnh người quân nhân cách mạng với những phẩm chất tốt đẹp không chỉ là biểu hiện của truyền thống, mà còn là “điểm tựa” để xã hội định vị các giá trị tích cực, qua đó góp phần hình thành sự đồng thuận và tăng cường mối quan hệ gắn bó quân - dân. Chính trong quá trình đó, hệ giá trị này từng bước tham gia vào việc tạo dựng nền tảng tinh thần cho thế trận lòng dân trong điều kiện mới.

Cần nhận thức rõ rằng, văn hóa Bộ đội Cụ Hồ là một yếu tố nền tảng quan trọng, song không phải là yếu tố duy nhất quyết định mọi mặt của đời sống xã hội. Vai trò của nó cần được đặt trong mối quan hệ biện chứng với các yếu tố khác như hệ thống chính trị, pháp luật, kinh tế và môi trường văn hóa xã hội. Cách tiếp cận đúng tầm, đúng vai trò không chỉ bảo đảm tính khoa học trong nhận thức, mà còn nâng cao hiệu quả thực tiễn trong quá trình phát huy.

Không gian mạng phát triển mạnh mẽ, trở thành môi trường chủ yếu của tương tác xã hội và trao đổi thông tin. Các luồng thông tin đan xen, khó kiểm chứng khiến yêu cầu định hướng nhận thức càng trở nên cấp thiết. Trong môi trường đó, vai trò chuẩn mực tham chiếu của văn hóa Bộ đội Cụ Hồ càng cần được phát huy theo hướng chủ động, có tổ chức, từng bước hình thành nền tảng nhận thức tích cực trong cộng đồng mạng, qua đó hạn chế tác động của các thông tin sai lệch, xuyên tạc.

Chính từ vai trò và sức lan tỏa đó, các thế lực thù địch tìm cách xuyên tạc, làm biến dạng hình ảnh, giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ bằng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, nhất là trên không gian mạng. Những tác động này không chỉ nhằm vào Quân đội, mà còn hướng tới cộng đồng xã hội, từ đó gây nhiễu loạn nhận thức, làm suy giảm niềm tin và ảnh hưởng đến sự ổn định về tư tưởng.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải nhận diện đầy đủ, đúng bản chất các thủ đoạn chống phá, đồng thời có giải pháp phù hợp để bảo vệ và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa Bộ đội Cụ Hồ trong kỷ nguyên mới.

[1] Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới, tr.1.

Đại tá, TS HOÀNG MẠNH HƯNG - Thượng tá, TS LÊ VĂN CƯỜNG - Trung tá, Ths NGUYỄN HỮU NAM