Bảo vệ, khai thác, phát triển rừng bền vững

Vẻ đẹp hoang sơ của Khu dự trữ sinh quyển Vườn quốc gia Cát Tiên.

Nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững, tuyệt đối không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, địa phương đang tích cực đổi mới tư duy, nỗ lực vận dụng những cách làm hay để phát huy hiệu quả các giá trị rừng đem lại.

Giữ rừng xanh, bảo vệ muôn loài sinh tồn

Giữa tháng 6 vừa qua, ứng dụng bẫy ảnh để giám sát động vật rừng Khu Bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai ghi nhận cảnh hiếm gặp khi đàn voi bốn con khoảng hai năm tuổi, đang tắm bùn tại một vũng nước thuộc địa phận Trạm Bà Cai, khu vực 12 Ống Cống, xã Phú Lý.

Giám đốc Khu Bảo tồn Nguyễn Hoàng Hảo chia sẻ: Đơn vị quản lý thường xuyên bắt gặp nhiều cá thể voi sinh sống trong rừng, nhưng đây là lần đầu ghi nhận cùng lúc đàn bốn voi con rất ngộ nghĩnh đang tắm bùn ở vũng nước. Điều này cho thấy, đàn voi rừng quý hiếm ở Khu Bảo tồn đang sinh trưởng mạnh mẽ.

Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai Ngô Văn Vinh cho biết: Kết quả giám sát giai đoạn 2022-2025, ghi nhận đàn voi rừng trên địa bàn khoảng 30 cá thể, tăng hơn 10 cá thể so với trước khi triển khai dự án khẩn cấp bảo tồn voi. Mặc dù thỉnh thoảng còn xảy ra xung đột giữa đàn voi rừng và người dân sống ở khu vực bìa rừng, nhưng với các giải pháp đã thực thi, công tác bảo tồn voi đang phát huy hiệu quả rõ rệt, nhất là việc triển khai hệ thống hàng rào điện tử, bảo vệ sinh cảnh và giảm tác động của con người vào khu vực sinh sống của voi.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, hiện địa phương có diện tích rừng lớn nhất khu vực Đông Nam Bộ, với gần 349.000ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt hơn 25%. Trong đó, rừng đặc dụng hơn 135.000ha, rừng sản xuất hơn 132.000ha, còn lại là rừng phòng hộ. Môi trường rừng là không gian sinh tồn của nhiều loài động, thực vật quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao, nhất là khu vực quản lý của Vườn quốc gia Cát Tiên, Vườn quốc gia Bù Gia Mập, khu bảo tồn. Rừng Đồng Nai được xem như “lá phổi xanh” góp phần điều hòa không khí cho toàn khu vực Đông Nam Bộ, nơi có nhiều khu công nghiệp lớn đang hoạt động, tốc độ đô thị hóa nhanh.

Tại khu bảo tồn, nơi được giao quản lý tổng diện tích 100.572ha, bao gồm rừng già và mặt nước hồ Trị An, phạm vi rừng tự nhiên được giữ vững với tỷ lệ che phủ luôn duy trì hơn 85%. Đặc biệt, đa dạng sinh học trong khu bảo tồn liên tục phục hồi rõ rệt chính là “thước đo sức khỏe” của rừng. Khu bảo tồn hiện có hơn 1.500 loài thực vật, hơn 2.000 loài động vật; trong đó, có nhiều loài động, thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Tại đây voi, bò tót, vượn đen má vàng, chà vá chân đen… được ghi nhận xuất hiện thường xuyên...

“Để có kết quả như hôm nay, Đồng Nai đã chủ trương đóng cửa rừng sớm nhất cả nước cách đây gần 30 năm. Chúng tôi đã kiên trì triển khai các giải pháp đồng bộ, quyết liệt để không ngừng phát triển hệ động, thực vật, duy trì ổn định nhiều loài quý hiếm, hệ sinh thái rừng được bảo vệ nghiêm ngặt”, ông Nguyễn Hoàng Hảo cho biết.

Du khách trải nghiệm đạp xe xuyên rừng tại Vườn quốc gia Cát Tiên.

Với diện tích khoảng 26.000ha, Vườn quốc gia Bù Gia Mập là khu rừng đặc dụng nằm ở phía tây của dãy Nam Trường Sơn. Hiện nay, thảm thực vật ở vườn có hơn 1.000 loài và hàng trăm loài động vật; trong đó, có nhiều loài thuộc nguy cơ tuyệt chủng. Những năm qua, Vườn quốc gia Bù Gia Mập đã và đang cứu hộ nhiều động vật hoang dã trước khi được tái thả về môi trường tự nhiên.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Tuyên truyền, du lịch và cứu hộ bảo tồn, Vườn quốc gia Bù Gia Mập Trần Văn Trưởng: Hiện nay trung tâm đang cứu hộ, nuôi dưỡng 65 cá thể động vật khác nhau thuộc 23 loài quý hiếm. Trong quá trình cứu hộ, đơn vị đã nuôi nhốt và ghép đôi sinh sản được ba cá thể vượn đen má vàng. Nhờ công tác truyền thông, ý thức bảo vệ động vật hoang dã của người dân ngày càng được nâng cao. Nhiều động vật hoang dã bị bắt đã được người dân phát hiện, giao nộp cho địa phương hoặc trung tâm nuôi dưỡng, tập luyện phục hồi khả năng sinh tồn tự nhiên.

Khi người dân ven rừng được cải thiện sinh kế

Trải nghiệm ngắm thú ban đêm là hoạt động đặc trưng riêng có, thu hút rất đông du khách đến với địa chỉ Khu dự trữ sinh quyển Vườn quốc gia Cát Tiên. Vào lúc 18 giờ 30 phút hằng ngày, những chuyến xe mui trần bắt đầu xuất phát đưa các đoàn khách tiến vào rừng, trực tiếp khám phá, ngắm nhìn những đàn thú hoang dã kéo nhau đi ăn đêm.

Bước chân lên chiếc xe chở đoàn hơn 20 du khách đi ngắm thú vào một đêm cuối tháng 6, chị Nguyễn Thị Ngọc Bé, hướng dẫn viên Vườn quốc gia, cẩn thận nhắc nhở: “Hành trình xem thú ăn đêm đi về khoảng 12km. Ánh đèn vàng chuyên dụng của đơn vị sẽ săn hình ảnh bầy thú. Rất mong du khách giữ im lặng, không quăng thức ăn và dùng đèn pin khác gây tác động đến thú”. Việc xem thú có khung giờ giới hạn từ 18 giờ 30 phút đến khoảng 22 giờ hằng đêm để không làm ảnh hưởng nhịp sinh học nghỉ ngơi của động vật.

Sau hành trình xem các loài thú ăn đêm, chị Nguyễn Thị Phương Thảo (Thành phố Hồ Chí Minh) cho hay: “Tôi từng xem thú tại Thảo Cầm Viên và Safari ở Phú Quốc, nhưng xem thú ăn đêm giữa trảng cỏ Cát Tiên là trải nghiệm thú vị, hấp dẫn, đem đến cảm giác hết sức thích thú giữa khung cảnh hoang dã”.

Lãnh đạo Vườn quốc gia Cát Tiên cho biết, ngoài xem thú ăn đêm, du khách lưu lại rừng Cát Tiên còn được phục vụ tour đạp xe tham quan các gốc cổ thụ 400-700 năm tuổi, khu ghềnh thác Bến Cự, đầm lầy Bàu Sấu… Các tuyến trekking (đi bộ xuyên rừng) được những đoàn du khách trẻ đến từ Thành phố Hồ Chí Minh và du khách quốc tế hào hứng đón nhận. Lượng khách đến rừng Cát Tiên đang dần tăng mạnh còn giúp dịch vụ du lịch cộng đồng người dân nam Cát Tiên được hưởng lợi cải thiện sinh kế như kinh doanh homestay, khu nghỉ dưỡng, ăn uống, buôn bán đặc sản tại chỗ, lan tỏa giá trị văn hóa bản địa đặc sắc.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Tuấn Anh cho biết: Đồng Nai xác định để bảo tồn, phát triển bền vững diện tích rừng, phải khai thác hiệu quả tiềm năng mà hệ động, thực vật quý hiếm mang lại tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn. Giải pháp chú trọng đầu tư hạ tầng, ưu đãi thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn, nhiều kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái rừng. Mục tiêu còn nhằm không ngừng nâng cao đời sống cho cư dân ven rừng, bởi lẽ, khi người dân được thụ hưởng lợi ích thiết thực, có thu nhập ổn định, thì phương án bảo tồn, phát triển, khai thác lợi thế từ rừng tự nhiên mới thật sự căn cơ, bền vững.

THIÊN VƯƠNG - NHẤT SƠN