Bảo vệ dữ liệu trước bước ngoặt lượng tử

Điện toán lượng tử được dự báo sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng lực tính toán. Ảnh minh họa

Hạ tầng tin cậy số trước phép thử mới

Mỗi giao dịch ngân hàng trực tuyến, hợp đồng điện tử hay văn bản được ký số đều dựa trên hạ tầng khóa công khai (PKI), chữ ký số và các dịch vụ tin cậy, giúp xác thực danh tính điện tử, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và giá trị pháp lý của giao dịch trên môi trường số.

Cùng với tiến trình chuyển đổi số, hạ tầng này ngày càng trở thành nền móng của Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đến hết tháng 6/2026, Việt Nam đã cấp gần 32 triệu chứng thư chữ ký số, đưa tỷ lệ phổ cập chữ ký số trong dân số trưởng thành đạt 45,62%, phục vụ hàng tỷ giao dịch điện tử mỗi năm. Những con số đó cho thấy hạ tầng tin cậy số đã trở thành nền tảng của các giao dịch trong nền kinh tế số.

Điện toán lượng tử được dự báo sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng lực tính toán, đồng thời có thể phá vỡ nhiều thuật toán mật mã khóa công khai đang được sử dụng để bảo vệ thông tin định danh, hợp đồng điện tử và các giao dịch tài chính. Thách thức vì thế không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở khả năng duy trì sự an toàn và tin cậy của môi trường số.

Tại Hội thảo "Định hình tương lai hạ tầng PKI: Chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã cho dịch vụ tin cậy hướng tới kỷ nguyên hậu lượng tử" mới đây, bà Tô Thị Thu Hương - Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), cho biết trong tiến trình phát triển kinh tế số, xã hội số và Chính phủ số, PKI, chữ ký số và các dịch vụ tin cậy giữ vai trò nền tảng trong xác thực danh tính điện tử, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và tạo lập niềm tin cho các giao dịch trên môi trường số. Theo bà Hương, việc chủ động cập nhật các tiêu chuẩn quốc tế và chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sẽ góp phần bảo vệ giao dịch điện tử, tăng khả năng liên thông và công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới.

Các chuyên gia cũng chỉ ra 3 sức ép đối với hạ tầng tin cậy số: chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã mới trước sự phát triển của điện toán lượng tử; hiện đại hóa hạ tầng PKI khi điện toán đám mây, AI và Internet vạn vật (IoT) làm gia tăng số lượng thiết bị, chứng thư cần xác thực; đồng thời thích ứng với xu hướng rút ngắn thời hạn hiệu lực chứng thư số nhằm nâng cao mức độ an toàn.

Chuẩn bị trước khi lượng tử xuất hiện

Một trong những cảnh báo đáng chú ý được các chuyên gia đưa ra là nguy cơ "Thu hoạch trước, giải mã sau". Theo đó, dữ liệu được thu thập và lưu trữ từ hiện tại có thể chưa bị giải mã ngay, nhưng vẫn có thể trở thành mục tiêu trong tương lai khi máy tính lượng tử đạt năng lực xử lý đủ mạnh.

Điều này cũng lý giải vì sao việc chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử không thể chờ đến khi máy tính lượng tử được ứng dụng rộng rãi. Điều cần bảo vệ không chỉ là những giao dịch sẽ diễn ra trong tương lai, mà còn là giá trị của dữ liệu đang được tạo ra hôm nay.

Ông Hoàng Nguyên Vân - Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI), cho rằng các tổ chức cần chủ động ứng phó nguy cơ "Thu hoạch trước, giải mã sau". Thay vì chỉ thay thế các thuật toán mật mã hiện nay bằng mật mã hậu lượng tử, các đơn vị cần xây dựng kiến trúc hạ tầng có khả năng linh hoạt chuyển đổi thuật toán khi các tiêu chuẩn mới được ban hành. Cách tiếp cận này sẽ giúp giảm chi phí chuyển đổi, hạn chế gián đoạn vận hành và nâng cao khả năng thích ứng trước các nguy cơ an ninh mạng.

Đối với ngành ngân hàng, yêu cầu này càng rõ nét khi đến cuối năm 2025, toàn ngành đã đối chiếu, xác thực sinh trắc học và định danh điện tử cho hơn 143 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân, đồng thời triển khai rộng rãi tài khoản VNeID trong mở tài khoản và sử dụng dịch vụ trực tuyến. Quy mô dữ liệu và giao dịch điện tử ngày càng lớn đòi hỏi hạ tầng bảo mật phải được nâng cấp theo các tiêu chuẩn tiên tiến.

Điện toán lượng tử vẫn còn ở phía trước, nhưng việc chuẩn bị không thể bắt đầu khi công nghệ ấy đã trở nên phổ biến. Khi hạ tầng tin cậy số đang nâng đỡ hàng tỷ giao dịch điện tử mỗi năm, chủ động chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã, hiện đại hóa hạ tầng PKI và xây dựng năng lực thích ứng từ sớm chính là cách bảo vệ giá trị của dữ liệu hôm nay trước những thách thức của ngày mai.

Thùy Liên