Bảo vệ 'biên cương số': Mặt trận không tiếng súng

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu phối hợp cùng Công an và cán bộ của Viettel thực hiện thủ tục lắp đặt SIM và hòa mạng viễn thông cho những chiếc điện thoại mà Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu trao tặng cho người dân biên giới. Ảnh: Bích Nguyên

Dữ liệu quốc gia: Tài nguyên chiến lược

Chúng ta đang sống trong một thế giới mà sự kết nối trở thành hơi thở của thời đại. Nếu như trong các cuộc chiến tranh truyền thống, việc kiểm soát các cao điểm, tọa độ địa lý chiến lược như đồi A1, ngã ba Đồng Lộc hay các quân cảng mang tính quyết định đến cục diện chiến trường, thì ngày nay, quy luật đó đã thay đổi. Ai nắm giữ dữ liệu số (Big Data), người đó có thể chi phối thế cục.

Dữ liệu quốc gia không chỉ là những con số. Thông tin về dân cư, dữ liệu tài nguyên khoáng sản, quy hoạch hạ tầng, bí mật quốc phòng, an ninh và cả thói quen tiêu dùng, tư tưởng của người dân... chính là “nguồn tài nguyên số” chiến lược. Tài nguyên này là huyết mạch để vận hành xã hội, là cơ sở để hoạch định chính sách và phát triển kinh tế. Một khi chủ quyền trên không gian mạng bị xâm phạm, đồng nghĩa với việc chúng ta đánh mất quyền kiểm soát, điều hành đất nước; nguy hiểm hơn là mất đi sự tự chủ.

Không gian mạng có đặc thù là không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Một hacker ngồi tại một quán cà phê cũng có thể phát động một cuộc tấn công vào hệ thống ngân hàng với tốc độ nhanh hơn cả tên lửa siêu thanh. Sức tàn phá của chiến tranh mạng không gây ra cảnh đổ nát gạch đá, không thấy khói súng, nhưng hậu quả của nó là khôn lường: Hệ thống tài chính tê liệt khiến nền kinh tế đình trệ; lưới điện quốc gia bị ngắt, gây mất điện diện rộng; hệ thống điều khiển giao thông, hàng không bị chiếm quyền, dẫn đến thảm họa... và đích đến cuối cùng là tạo ra sự hỗn loạn trong lòng xã hội.

Từ năm 2024 đến nay, bức tranh an ninh mạng toàn cầu đã chuyển sang gam màu tối với sự gia tăng đột biến về quy mô, mức độ và tính chất tinh vi, phức tạp. Thế giới không còn chỉ đối mặt với những nhóm hacker tống tiền đơn lẻ, mà đang chứng kiến sự chuyển dịch sang hình thái “chiến tranh mạng tổng lực”, như một phần của “chiến tranh lai ghép”. Loại hình chiến tranh này có sự tham gia bài bản của các cơ quan tình báo, quân đội các nước lớn, được sự hỗ trợ đắc lực của trí tuệ nhân tạo (AI).

Sự trỗi dậy nguy hiểm của “chiến tranh nhận thức”

Bên cạnh các cuộc tấn công vào hạ tầng, một mối nguy hiểm thầm lặng đang diễn ra: Sự trỗi dậy của “chiến tranh nhận thức”. Đây là cuộc chiến nhằm vào niềm tin, tư tưởng và văn hóa của một dân tộc.

Công nghệ AI hiện nay có thể giả lập khuôn mặt và giọng nói của các nguyên thủ quốc gia, các tướng lĩnh quân đội để tạo ra các video tuyên bố đầu hàng, hoặc ra lệnh buông súng giả mạo như thật. Những nội dung độc hại này được phát tán với tốc độ chóng mặt vào các thời điểm nhạy cảm về chính trị, tấn công trực diện vào niềm tin của người dân và binh lính.

Mục tiêu của chúng là gây hoang mang, kích động mâu thuẫn vùng miền, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Đây chính là phiên bản nâng cấp của chiến lược “diễn biến hòa bình”, nhằm gây bạo loạn lật đổ từ bên trong mà không cần tốn một viên đạn.

Cán bộ Đồn Biên phòng Nậm Nhừ, Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên giới thiệu mô hình Hòm thư điện tử ẩn danh cho học sinh và người dân trên địa bàn biên giới. Ảnh: Xuân Điềm

Vai trò của Bộ đội Biên phòng và lực lượng tác chiến không gian mạng

Đối với Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận diện rằng, không gian mạng là vùng lãnh thổ đặc biệt của quốc gia. Bảo vệ chủ quyền số là bảo vệ sự sinh tồn của chế độ. Trong thế trận ấy, Quân đội Nhân dân Việt Nam tiếp tục là lực lượng nòng cốt, xung kích.

Nếu như trên thực địa, Bộ đội Biên phòng ngày đêm bám đất, bám dân để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng thì trên không gian mạng, Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng (Bộ Tư lệnh 86) chính là lực lượng tác chiến chủ lực, là “lá chắn thép”. Các chiến sĩ tác chiến mạng đang ngày đêm âm thầm giám sát, phát hiện và bẻ gãy hàng nghìn cuộc tấn công mạng mỗi ngày nhắm vào các cổng thông tin điện tử của Chính phủ, hệ thống điều hành của các tập đoàn kinh tế và mạng lưới quân sự. Họ là những người lính ngăn chặn, triệt tiêu các mầm mống bất ổn ngay từ khi mới manh nha.

Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, nhiệm vụ của Bộ đội Biên phòng cũng đang mở rộng sang không gian số. Các loại hình tội phạm xuyên biên giới như buôn lậu, mua bán người, gian lận thương mại hiện nay đều sử dụng công nghệ cao để hoạt động. Các đối tượng phản động thường lợi dụng Internet để móc nối, lôi kéo đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực biên giới, hải đảo tham gia vào các hoạt động ly khai, gây rối. Do đó, người lính Biên phòng hôm nay không chỉ giỏi võ thuật, tinh thông nghiệp vụ trinh sát, mà còn phải am hiểu công nghệ, nắm bắt thông tin trên không gian mạng để kịp thời đấu tranh, tuyên truyền cho bà con dân bản, giữ vững lòng dân nơi phên giậu.

Tự chủ công nghệ

Để bảo vệ chủ quyền số, một yêu cầu tiên quyết là không thể phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng công nghệ nước ngoài. Một quốc gia không thể an toàn, nếu dữ liệu của mình nằm trên máy chủ của nước khác, hoặc hạ tầng viễn thông sử dụng thiết bị có chứa “cửa hậu”.

Những năm gần đây, Quân đội ta đã có những bước tiến dài trong việc tự chủ công nghệ. Điển hình là Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) đã nghiên cứu, sản xuất thành công và đưa vào vận hành hệ sinh thái 5G, đặc biệt là chip bán dẫn. Việc làm chủ công nghệ lõi, tự sản xuất thiết bị mạng giúp chúng ta kiểm soát dữ liệu, tránh bị nghe lén, thu thập thông tin tình báo. Bên cạnh đó, các đơn vị tác chiến điện tử, cơ yếu, công nghệ thông tin toàn quân đã xây dựng được hệ thống tường lửa, hệ thống giám sát đủ sức bẻ gãy các đợt tấn công quy mô lớn. Những thành tựu ấy khẳng định: Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới đã thực sự tinh thông công nghệ, làm chủ vũ khí trang bị hiện đại.

Phong trào “Bình dân học vụ số” và “thế trận lòng dân”

Tuy nhiên, vũ khí hiện đại nhất vẫn là con người. Mọi công nghệ đều do con người tạo ra và cũng do con người vận hành. Để xây dựng “thế trận lòng dân trên không gian mạng” vững chắc, Quân đội ta đang tích cực triển khai phong trào nâng cao năng lực số - đó là phong trào “Bình dân học vụ số”. Hiện nay, chúng ta cần “xóa mù công nghệ” và trang bị “vắc xin số” cho toàn quân, toàn dân. Mỗi quân nhân phải là một công dân số mẫu mực. Khi mỗi cán bộ, chiến sĩ có tư duy phản biện, có kiến thức an ninh mạng, họ sẽ trở thành những “bộ lọc” thông minh, những tuyên truyền viên tích cực.

Cuộc chiến trên không gian mạng là cuộc chiến của toàn dân. Đối với người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, việc trang bị kỹ năng số là giải pháp căn cơ nhất. Khi mỗi người dùng mạng xã hội biết cách kiểm chứng nguồn tin, biết nhận diện các dấu hiệu lừa đảo, xuyên tạc, họ sẽ tự hình thành “sức đề kháng” tự nhiên trước các luồng thông tin độc hại.

Giữ vững chủ quyền trên không gian số là bảo vệ thành quả cách mạng, là kiến tạo nền móng vững chắc cho khát vọng hùng cường của dân tộc. Đứng trước những thời cơ và thách thức mới, với bản lĩnh chính trị vững vàng và trí tuệ Việt Nam, chúng ta tin tưởng rằng, chủ quyền quốc gia trên không gian mạng sẽ luôn được giữ vững, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa “từ sớm, từ xa”.

Diệp Chi