Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp - Chuyện ghi ở Lào Cai - Bài 1: Tăng cường an toàn lao động, thu hẹp khoảng trống bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Hiện trường vụ tai nạn lao động khi thi công cao tốc Nội Bài - Lào Cai vào ngày 27/5 tại km169. Ảnh: Văn Đức.

Từ thực tiễn tại Lào Cai, loạt bài “Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp - Chuyện ghi ở Lào Cai” ghi nhận những chuyển động trong thực thi chính sách, những câu chuyện phía sau các con số và những giải pháp để chính sách tiếp tục đi vào cuộc sống.

Công tác an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) trên địa bàn tỉnh Lào Cai thời gian qua có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt tại khu vực có quan hệ lao động. Tuy nhiên, với lực lượng lao động phân tán, số lượng doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ lớn cùng sự hiện diện của đông đảo lao động thời vụ, lao động khu vực phi chính thức, yêu cầu đặt ra là tiếp tục mở rộng diện bao phủ và bảo đảm người lao động không bị bỏ lại phía sau khi xảy ra tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Gần 100.000 lao động làm việc trong ngành nghề nguy hiểm

Theo số liệu quản lý lao động và bảo hiểm xã hội, hiện Lào Cai có khoảng 70.000 - 90.000 lao động đang làm việc trong các ngành, nghề có nguy cơ cao về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, chiếm khoảng 25-30% số lao động làm việc trong khu vực doanh nghiệp. Đây là nhóm lao động tập trung nhiều trong các lĩnh vực như khai thác khoáng sản, hóa chất, luyện kim, xây dựng, sản xuất và truyền tải điện.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, con số trên mới là ước tính bởi số lao động làm việc trong các ngành, nghề có nguy cơ cao thường phân tán ở nhiều loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và khu vực phi chính thức. Một bộ phận lao động thời vụ, lao động không theo hợp đồng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhưng chưa được thống kê đầy đủ.

Theo Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, tính đến hết tháng 7/2026, Lào Cai có 178.513 người tham gia bảo hiểm xã hội, chiếm 22,88% lực lượng lao động. Đối với doanh nghiệp đang hoạt động có sử dụng lao động thuộc diện phải tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH), tỷ lệ tham gia cơ bản đạt trên 95%. Đây là tín hiệu tích cực trong việc bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động trong khu vực chính thức.

Dù vậy, nếu tính trên tổng số doanh nghiệp đang đăng ký hoạt động theo dữ liệu đăng ký kinh doanh, tỷ lệ này thấp hơn. Nguyên nhân là một số doanh nghiệp chưa phát sinh sử dụng lao động, tạm ngừng hoạt động hoặc ngừng sản xuất nhưng chưa giải thể; trong khi một bộ phận doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ còn chậm tham gia hoặc chưa tham gia đầy đủ Bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động.

An toàn vệ sinh lao động chuyển biến tích cực, nhưng nguy cơ tai nạn vẫn cao

Cũng theo Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, thời gian qua, công tác ATVSLĐ trên địa bàn tỉnh tiếp tục được quan tâm chỉ đạo và triển khai tương đối đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. Vai trò quản lý nhà nước của các sở, ban, ngành từng bước được phát huy; trách nhiệm của người sử dụng lao động được nâng lên, trong khi nhận thức của người lao động về an toàn tại nơi làm việc cũng có chuyển biến tích cực.

Việc ban hành các văn bản chỉ đạo, kế hoạch chuyên đề và hướng dẫn thực hiện công tác ATVSLĐ đã tạo hành lang để doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa. Công tác kiểm tra, giám sát thực thi pháp luật được tăng cường, qua đó kịp thời phát hiện những thiếu sót và hạn chế hành vi vi phạm.

Cùng với kiểm tra, công tác tuyên truyền và huấn luyện ngày càng được đổi mới về nội dung, hình thức, tập trung vào các ngành, lĩnh vực có nguy cơ cao. Lễ phát động Tháng hành động về ATVSLĐ gắn với Tháng Công nhân, các hội nghị đối thoại, lớp tập huấn chuyên sâu và hoạt động truyền thông đã góp phần đưa kiến thức an toàn đến gần hơn với doanh nghiệp và người lao động.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực khai thác khoáng sản, hóa chất, luyện kim đã chú trọng hơn đến việc đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, trang bị phương tiện bảo hộ, cải thiện điều kiện làm việc. ATVSLĐ từng bước được nhìn nhận không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn gắn với năng suất, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và phát triển bền vững.

Hiệu quả của những nỗ lực này được thể hiện qua việc số vụ tai nạn lao động và số người chết tại khu vực có quan hệ lao động giảm rõ rệt. Năm 2025, tỉnh giảm 15 vụ tai nạn lao động và giảm 14 người chết so với năm 2024. Đây là kết quả tích cực, phản ánh sự chủ động hơn của doanh nghiệp trong tự kiểm tra, huấn luyện an toàn, cải thiện điều kiện làm việc và phòng ngừa rủi ro.

Tuy nhiên, nguy cơ vẫn hiện hữu. Cụ thể, tính đến ngày 15/7/2026, tại khu vực có quan hệ lao động xảy ra 15 vụ tai nạn lao động làm 16 người bị nạn, trong đó 11 vụ làm 12 người chết và 4 vụ làm 4 người bị thương. Tại khu vực không có quan hệ lao động xảy ra 18 vụ, làm 18 người bị nạn; trong đó 3 vụ làm chết 3 người và 15 vụ làm 15 người bị thương nặng.

Hiện trường vụ tai nạn tại Nhà máy xi măng Yên Bình năm 2024 khiến 7 người tử vong. Ảnh: Văn Đức.

Điểm tựa từ chính sách bảo hiểm

Theo ông Nguyễn Văn Trọng, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai, Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp là một trong những chính sách quan trọng giúp người lao động và gia đình giảm bớt khó khăn khi rủi ro xảy ra. Năm 2025, cơ quan BHXH tỉnh Lào Cai đã giải quyết các chế độ liên quan đến tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho 2.676 đối tượng đủ điều kiện, với tổng kinh phí hơn 17,8 tỷ đồng.

Trong đó, 1.235 người hưởng trợ cấp tai nạn lao động hàng tháng với hơn 14,44 tỷ đồng; 76 người hưởng trợ cấp bệnh nghề nghiệp hằng tháng với hơn 871,6 triệu đồng. Ngoài ra còn có các khoản trợ cấp phục vụ, trợ cấp một lần, dưỡng sức, phục hồi sức khỏe, giám định thương tật, đóng BHYT cho người hưởng trợ cấp hằng tháng và các trường hợp tai nạn giao thông được hưởng chế độ tai nạn lao động.

“Những con số này cho thấy chính sách bảo hiểm đang thực sự trở thành điểm tựa đối với người lao động không may gặp rủi ro. Song để chính sách phát huy hiệu quả đầy đủ hơn, việc mở rộng diện bao phủ, nâng cao chất lượng thống kê và tăng cường phòng ngừa tai nạn vẫn là nhiệm vụ quan trọng”, ông Trọng nhấn mạnh.

Cũng theo ông Trọng, trong thời gian tới, tỉnh Lào Cai cần tiếp tục hướng mạnh công tác ATVSLĐ về cơ sở, nhất là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và khu vực phi chính thức. Khi mỗi doanh nghiệp coi đầu tư cho an toàn là đầu tư cho sản xuất, mỗi người lao động chủ động nhận diện nguy cơ và biết cách bảo vệ quyền lợi của mình, mục tiêu xây dựng môi trường lao động an toàn, lành mạnh sẽ có thêm nền tảng vững chắc.

(Còn nữa)

Ngô Hùng -  Tùng Duy