Báo động về tình trạng đọc tại Mỹ

Giáo viên trường tiểu học Frankstown tại Loop, Pennsylvania, đang dạy các em nhỏ đọc cuốn "The Sneetches". Ảnh: altoonamirror.

Theo trang USA Today, đa số người Mỹ đang sống trong một thế giới thiếu vắng sách vở.

Những con số đáng báo động

Trang The Atlantic dẫn dữ liệu từ Quỹ quốc gia về nghệ thuật, cơ quan thực hiện cuộc khảo sát toàn diện nhất về thói quen đọc sách của Mỹ, cho biết chưa đến một nửa số người trưởng thành có đọc một cuốn sách trong năm 2022.

Trang New York Times dẫn dữ liệu nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí khoa học iScience cho thấy tỷ lệ đọc sách vì sở thích đã giảm 40% trong giai đoạn năm 2003-2023.

Báo cáo năm 2023 của Chương trình đánh giá tiến bộ giáo dục quốc gia Mỹ (NAEP) cũng chỉ ra rằng tỷ lệ trẻ 13 tuổi đọc sách giải trí gần như mỗi ngày đã giảm xuống còn 14%, mức thấp nhất kể từ khi chính phủ Mỹ bắt đầu khảo sát về vấn đề này vào năm 1984.

Tình trạng này diễn ra ở mọi nhóm tuổi, giới tính và trình độ học vấn. Ngay cả những nhóm nhân khẩu học vốn có thói quen đọc nhiều nhất, như người đã nghỉ hưu, phụ nữ và người có bằng đại học, cũng chứng kiến sự sụt giảm mạnh mẽ.

Việc dựa vào AI để đưa ra câu trả lời cho mọi vấn đề trong cuộc sống cũng ngày càng phổ biến. Ảnh: USA Today.

Những cuốn sách được người Mỹ chọn ngày nay cũng đơn giản hơn so với trước đây. Các tác phẩm bán chạy nhất theo danh sách của tờ New York Times hiện nay thường có câu văn ngắn hơn khoảng một phần ba so với sách của một thế kỷ trước. Câu văn dài hơn không hẳn là tốt hơn, tuy nhiên, việc chúng từng phổ biến rộng rãi cho thấy thời kỳ mà người Mỹ có hứng thú lẫn khả năng cảm thụ những tác phẩm văn học chuyên sâu.

Người Mỹ hiện nay cũng ít tiếp nhận tin tức qua việc đọc hơn so với trước đây. Vào năm 1975, khoảng một nửa số người ở độ tuổi đôi mươi cho biết họ đọc báo hàng ngày. Ngày nay, con số này chưa đến 10%. Hầu hết người Mỹ hiện tiếp nhận tin tức qua điện thoại và máy tính xách tay. Và 40% cho biết họ thích xem hoặc nghe tin tức trực tuyến hơn là đọc.

Dường như thấy rằng những dữ liệu trên chưa đủ nghiêm trọng, The USA Today đưa thêm thông tin rằng năm 2024, chỉ 35% học sinh cuối cấp trung học phổ thông đạt mức độ "thành thạo" trong việc phân tích các chủ đề phức tạp của tác phẩm hư cấu. Quá trình phát triển kỹ năng đọc cơ bản của học sinh tiểu học cũng đang chững lại.

Những diễn biến trên đang được gọi là cuộc khủng hoảng về kỹ năng đọc hiểu, điều thậm chí dấy lên lời kêu gọi từ New York Times về việc đưa văn hóa đọc trở lại nước Mỹ.

Công nghệ giải trí đi lên – Khả năng đọc đi xuống

Theo New York Times, đã có nhiều thảo luận về nguyên nhân của tình trạng này như việc sử dụng thiết bị điện tử, khả năng tập trung ngày càng suy giảm hay một nền văn hóa đang dần mất đi hứng thú với sách vở.

Rõ ràng là các hình thức giải trí kỹ thuật số ngày nay tạo cơ hội cho những hành động giải trí ít tốn công sức nhất: Lướt mạng xã hội chỉ cần sự tham gia thụ động trong khi đọc sách đòi hỏi sự tập trung cao độ và bền bỉ, USA Today đánh giá.

Giới trẻ ngày nay cũng ưa chuộng các video ngắn, YouTube và thậm chí là podcast. Trong khi đó, việc cảm thụ văn bản chỉ giới hạn ở các bài đăng 250 ký tự trên X hay những dòng chú thích trên Instagram.

"Sự bùng nổ của các đoạn văn bản ngắn và rời rạc đã khiến công chúng không còn dành đủ sự tập trung cần thiết cho những tác phẩm dài hơi, nơi chứa đựng lượng thông tin phong phú và phức tạp," nhà văn Rose Horowitch nhận định.

Tại Mỹ, hơn 80% giáo viên tiểu học cho biết học sinh được sử dụng thiết bị điện tử ngay từ mẫu giáo, thời điểm mà nhiều trẻ thậm chí còn chưa biết đọc những cuốn sách vỡ lòng cơ bản.

Tuy nhiên, khi nhà trường có biện pháp can thiệp, kết quả rất khả quan: bang Texas đã cấm sử dụng điện thoại thông minh trong trường học và mới đây, các quan chức trường công lập tại Dallas cho biết số lượng sách được mượn từ thư viện đã tăng gần 25%.

Sự dễ dàng và tiện lợi thắng thế trên toàn xã hội

Việc đọc sách đang trở nên khó khăn hơn khi con người có nhiều lựa chọn dễ dàng hơn. Tuy nhiên, sự đánh đổi giữa khó khăn và dễ dàng này không chỉ diễn ra trong lĩnh vực xuất bản mà còn trong toàn xã hội.

Tại sao phải tự lái xe khi xe có thể tự lái? Tại sao phải đọc sách khi Netflix tự động phát tập tiếp theo mà bạn chẳng cần nhấp chuột? Tại sao phải làm việc nhà khi chỉ cần bỏ ra khoảng 20.000 USD là có ngay một robot hình người làm thay? Tại sao phải vun đắp sự gắn kết tình cảm khi chỉ cần một cú chạm là có thể xem phim có cảnh nóng? Tại sao phải đi chợ và nấu bữa tối khi có thể đặt đồ ăn, dù chi phí có thể cao gấp đôi?

Con người đang sống trong một kỷ nguyên nơi những tiến bộ công nghệ như AI không bị xem là một viễn cảnh đen tối mà được coi là minh chứng cho bước tiến của con người hướng tới một trạng thái tồn tại cao hơn.

Tuy nhiên, con người sẽ khó tìm thấy sự thỏa mãn về mặt tinh thần, cảm xúc hay trí tuệ khi phó mặc cuộc sống cho sự tự động hóa. Cảm thụ sách không chỉ tốt hơn việc lướt TikTok vì nó cung cấp nhiều nội dung thông tin sâu hơn mà còn vì đây là quá trình đòi hỏi nỗ lực trước khi gặt hái thành quả, sự gian nan trước niềm vui, và sự hy sinh trước khi đạt được sự thỏa mãn. Trong khi đó, một xã hội chỉ chực chờ theo đuổi khoái lạc mà né tránh gian khổ sẽ không còn khả năng sáng tạo, làm việc hay phát triển thịnh vượng.

Con người cần thực hiện những hoạt động có ý nghĩa, dù đó là công việc được trả lương, đọc sách, tập thể dục, vui chơi hay nấu bữa tối. Ít nhất thì những việc nhỏ này cũng mang lại sự thỏa mãn cá nhân và sự năng động cho xã hội.

Minh Hoa