Bảo đảm quyền dân sự của nhóm yếu thế và lợi ích công

Lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh và lãnh đạo địa phương trao giấy khai sinh cho nhân dân xã Lóng Sập.

Đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15, Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) được quyền chủ động khởi kiện vụ án dân sự trong trường hợp quyền lợi của người yếu thế hoặc lợi ích công cộng bị xâm phạm nhưng không có người đứng ra khởi kiện, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương, như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai, phụ nữ nuôi con nhỏ, người dân tộc thiểu số vùng khó khăn... Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Mặc dù không phải là địa phương được giao thí điểm, nhưng Viện KSND tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai bài bản và coi là khâu đột phá thực hiện trong năm 2026. Bà Hoàng Thị Xuân, Phó Viện trưởng Viện KSND tỉnh, cho biết: Đơn vị ban hành nghị quyết, kế hoạch và tổ chức hội nghị phổ biến nội dung nghị quyết, các văn bản hướng dẫn thi hành đến toàn thể lãnh đạo, kiểm sát viên, kiểm tra viên và công chức trong đơn vị, để nắm rõ trình tự, thủ tục, thao tác nghiệp vụ trong quá trình khởi kiện vụ án dân sự công ích. Tổ chức ký kết quy chế phối hợp giữa các phòng trực thuộc, xác định rõ nguyên tắc, trách nhiệm, nội dung và phối hợp trong việc xác minh, thu thập chứng cứ và xử lý các vụ việc liên quan để bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể được pháp luật bảo vệ. Tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm thực hiện trong các cụm thi đua Viện KSND các khu vực.

Phòng 9 giữ vai trò trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo Viện KSND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15. Đồng thời, là đầu mối tiếp nhận thông tin, ý kiến đề nghị của các phòng nghiệp vụ thuộc Viện KSND tỉnh và các viện KSND khu vực. Bà Hoàng Thị Hoa, Trưởng phòng 9, cho hay: Phòng tham mưu lãnh đạo Viện KSND tỉnh nghiên cứu, theo dõi, tổng hợp tình hình; hướng dẫn nghiệp vụ; chuẩn bị các điều kiện về tổ chức, nhân sự và quy trình công tác phục vụ triển khai nhiệm vụ khởi kiện vụ án dân sự, bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể khi địa phương được giao nhiệm vụ hoặc khi triển khai áp dụng trong toàn ngành.

Cùng với đó, Viện KSND tỉnh tăng cường tuyên truyền với nhiều hình thức phong phú đa dạng, như: Các cuộc sinh hoạt chuyên đề nghiệp vụ; trên trang thông tin điện tử của đơn vị, niêm yết trên bản thông tin nội bộ và lồng ghép, phổ biến tuyên truyền pháp luật tại cơ sở; phối hợp với các cơ quan báo chí tuyên truyền về các hoạt động thực hiện Nghị quyết. Ngoài ra, còn thiết lập hòm thư tiếp nhận thông tin, phản ánh, kiến nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến các vụ việc thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết. Ngoài hình thức tuyên truyền truyền thống, các đơn vị còn ứng dụng AI xây dựng các video ngắn, hình ảnh minh họa sống động, gần gũi dễ hiểu; nội dung hỏi đáp pháp luật, qua đó nâng cao hiệu quả phổ biến nghị quyết tại cơ sở.

Lan tỏa ý nghĩa nhân văn

Từ khi triển khai, VKSND hai cấp trong tỉnh đã tiếp nhận, theo dõi, giải quyết phát hiện, xác minh nhiều vi phạm liên quan đến bảo vệ môi trường và quyền lợi của người dân. Đến nay, Viện KSND 2 cấp trong tỉnh đã tiếp nhận, theo dõi, giải quyết 28 vụ việc dân sự công ích; trong đó, 4 vụ việc liên quan đến bảo vệ lợi ích công; 24 vụ việc liên quan đến bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm người dễ bị tổn thương. Đã ban hành 27 kiến nghị và được các cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, trong đó, 1 vụ việc qua xác minh không có hành vi vi phạm ban hành kiến nghị phòng ngừa; 23 vụ việc đã được giải quyết bằng việc cấp căn cước công dân 4 trường hợp, đăng ký khai sinh cho 121 trường hợp, cấp giấy chứng nhận khuyết tật cho 6 trường hợp, cấp giấy đăng ký kết hôn cho 8 trường hợp, xử lý vi phạm trên môi trường mạng bảo vệ quyền trẻ em 4 trường hợp; 4 vụ việc về bảo vệ lợi ích công đã được tiếp thu kiến nghị và đang triển khai các biện pháp xử lý theo quy định.

Lãnh đạo xã Lóng Sập trao giấy chứng nhận kết hôn cho người dân.

Viện KSND Khu vực 6 phụ trách 12 xã khu vực Mộc Châu và Vân Hồ, với 90% đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tiếp nhận nhiều trường hợp tại các bản Cột Mốc, Láy, Sai Lai, Bướt, Tây Tà Lào (xã Xuân Nha); Ông Lý, Xa Lú, Phiêng Cài (xã Lóng Sập); Lóng Luông, Thung Cuông, Pa Cốp (xã Vân Hồ), phản ánh việc các con chưa được đăng ký khai sinh, chưa được cấp giấy đăng ký kết hôn, giấy công nhận khuyết tật. Viện KSND Khu vực 6 đã kiểm tra, xác minh và ban hành kiến nghị yêu cầu UBND các xã phối hợp tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện thủ tục cấp giấy khai sinh, công nhận khuyết tật cho các trường hợp theo đúng quy định.

Ông Trần Công Tiến, Viện trưởng Viện KSND khu vực 6, chia sẻ: Đơn vị ban hành 15 kiến nghị và 2 công văn yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền khẩn trương xem xét, giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến quyền lợi cho các đối tượng thuộc diện yếu thế. Đến nay, đã hỗ trợ giải quyết thủ tục cho 85 trường hợp, gồm: 33 giấy khai sinh, 2 căn cước công dân, 6 đăng ký kết hôn, 3 giấy chứng nhận khuyết tật và 41 trường hợp đăng ký khai tử theo quy định.

Ông Hà Văn Thuyến, bản Bướt, xã Xuân Nha có con trai bị bệnh tâm thần 5 năm nay, do không am hiểu thủ tục pháp lý, nên không được chứng nhận khuyết tật. Ông Thuyến nói: Viện KSND Khu vực 6 đã phối hợp với các đơn vị liên quan xác minh, giải quyết, sau 5 ngày làm thủ tục, gia đình đã nhận đủ giấy tờ công nhận con tôi bị khuyết tật và được hưởng các chế độ, chính sách của Nhà nước.

Tại xã Phù Yên, tháng 4/2026, Viện KSND khu vực 5 nhận được đơn đề nghị của bà Hoàng Thị Ôn, tiểu khu Phai Làng đề nghị xác định mức độ khuyết tật và cấp giấy chứng nhận khuyết tật cho con gái là chị Sa Thị Duyên. Viện KSND khu vực 5 đã phối hợp tiến hành xác minh, thu thập thông tin, tổ chức xác định mức độ khuyết tật. Đến nay, chị Duyên được cấp giấy chứng nhận khuyết tật.

Tiếp tục bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, Viện KSND tỉnh tập trung phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao chất lượng công tác xác minh, xử lý thông tin, kịp thời phát hiện và hỗ trợ các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết số 205/2025/QH15, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương cải cách tư pháp và phục vụ và bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Bài, ảnh: Nguyễn Thư