Bằng đại học 'thất sủng' ở Trung Quốc?

Sinh viên tham gia cuộc thi livestream ở tỉnh Giang Tô. Ảnh: Xu Peiqin/VCG.

Năm 2024, Ke Chenxi đạt điểm cao trong kỳ thi tuyển sinh đại học Trung Quốc (gaokao) và đủ điều kiện theo học tại các trường tư thục. Tuy nhiên, anh quyết định vào một trường cao đẳng nghề, từ bỏ con đường đại học mà nhiều gia đình vẫn cho là sự đảm bảo cho tương lai nghề nghiệp ổn định.

Thay vì mất 4 năm học đại học, thời gian học ở trường cao đẳng nghề ngắn hơn, chú trọng thực hành, thực tập và cũng rút ngắn lộ trình gia nhập thị trường lao động.

"Điều thu hút tôi là chương trình chú trọng thực hành và cho phép thực tập sớm. So với đại học, chương trình này thực tế hơn và giúp tôi sẵn sàng đi làm", Ke chia sẻ với Sixth Tone.

Trường nghề không còn dành cho học sinh yếu

Từng bị coi là lựa chọn dành cho học sinh yếu, trường nghề ở Trung Quốc hiện thu hút ngày càng nhiều những học sinh đủ điều kiện vào đại học.

Đối với người trẻ Trung Quốc, lựa chọn con đường học tập ngày càng được cân nhắc dựa trên tốc độ đào tạo, mức độ chuyên môn hóa và triển vọng việc làm sau tốt nghiệp, thay vì chỉ dựa vào danh xưng bằng cấp. Nhiều học sinh dù đạt ngưỡng vào đại học vẫn chủ động chọn giáo dục nghề, coi đây là hướng đi thực tế hơn trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh gay gắt.

Giống như Ke Chenxi, Cai Minghong đủ điều kiện tuyển sinh đại học nhưng quyết định theo học chương trình giáo dục nghề. Gia đình Cai ủng hộ lựa chọn này, tin vào nhu cầu nhân lực của ngành và cho rằng một tấm bằng cử nhân phổ thông không mang lại nhiều lợi thế nếu không xuất phát từ trường top đầu.

Dự kiến tốt nghiệp vào tháng 6, Cai đặt mục tiêu tìm việc tại Vũ Hán và khu vực lân cận, chỉ cân nhắc học tiếp khi không đạt được vị trí phù hợp. Anh thừa nhận sẽ phải cạnh tranh với sinh viên từ các trường danh tiếng, song tin rằng lợi thế về thực hành giảng dạy và quản lý lớp học giúp mình phù hợp với thị trường ngày càng coi trọng kỹ năng.

Ke cũng lựa chọn ở lại Vũ Hán làm việc sau khi ra trường. Giữa môi trường tập trung nhiều trường đại học và tâm lý chuộng bằng cấp, Ke vẫn anh cảm thấy tự hào khi nói về ngôi trường mình theo học. Theo anh, việc nhiều cựu sinh viên của chương trình thường xuyên được nhận diện trong các buổi phỏng vấn cho thấy chương trình dạy nghề đã được nhìn nhận khác so với trước đây.

Sinh viên trường cao đẳng nghề kiểm tra thiết bị trong một cuộc thi kỹ năng tại Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang vào năm 2025. Ảnh: Tan Yunfeng/VCG.

Không hoàn toàn dễ đi

Sự dịch chuyển này phản ánh điều mà GS Gao Shanchuan tại Đại học Phúc Đán gọi là sự suy giảm của “hiệu ứng thu nhập” - quan niệm lâu nay cho rằng bằng cấp học thuật đồng nghĩa với mức lương cao hơn.

“Điều đang thay đổi là người trẻ bắt đầu đánh giá giáo dục theo hướng thực tế hơn. Nếu đào tạo nghề mang lại việc làm ổn định và thu nhập hợp lý, vị thế xã hội của nó sẽ dần được cải thiện", vị giáo sư nhận định.

Tại Vũ Hán, một trong những trung tâm giáo dục đại học lớn nhất Trung Quốc với hơn 80 trường đại học, giáo dục nghề nghiệp cũng đã hình thành nền tảng vững chắc. Tỷ lệ có việc làm của sinh viên tốt nghiệp từ một số trường nghề ở thành phố này vượt 98%, không thua kém, thậm chí vượt nhiều trường đại học địa phương.

Không chỉ tại Vũ Hán, cách đó khoảng 250 km, hệ thống giáo dục nghề ở thành phố Tương Dương cũng được tổ chức chặt chẽ quanh các ngành công nghiệp mũi nhọn của địa phương, đặc biệt là sản xuất ôtô.

Li Hua, sinh viên ngành Cơ điện tử, cho biết chương trình đào tạo nhanh chóng chuyển sang hướng thực hành với các hoạt động huấn luyện và thi đấu buộc sinh viên áp dụng kiến thức vào bối cảnh thực tế.

Theo Li, sinh viên có thể đạt thu nhập trên 6.000 nhân dân tệ/tháng, thậm chí khởi điểm khoảng 8.000 nhân dân tệ nếu sở hữu các chứng chỉ nghề phù hợp.

Tuy vậy, Li cũng thừa nhận giáo dục nghề vẫn có giới hạn. Trong các doanh nghiệp nhà nước, sinh viên đại học thường được ưu tiên và sớm được định hướng quản lý.

“Bằng cấp vẫn tạo ra khác biệt, nhưng thành công lâu dài phụ thuộc vào việc củng cố kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm từ cơ sở”, anh nói.

Tú Anh