Bạn 'tồng' - sợi dây gắn kết bền chặt của người Tày

Dù đời sống hiện nay đã có nhiều thay đổi nhưng bà con dân tộc Tày vẫn luôn gìn giữ được nhiều phong tục đẹp.

Xa xưa, trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đời sống nhiều bất trắc, đồng bào Tày luôn coi trọng sự gắn kết cộng đồng. Quan niệm “Nhiều người nuôi nhiều người thì sống, một mình nuôi một mình thì chết” phản ánh rõ nhận thức ấy. Đó không chỉ là lời răn dạy, mà là triết lý sống xuyên suốt nhiều thế hệ. Bởi với người Tày, nhiều cái thiếu có thể bù đắp: thiếu cơm ăn củ mài, thiếu áo mặc vỏ cây nhưng thiếu người thì không thể thay thế.

Con người cần có nhau để tồn tại, để vượt qua khó khăn, và tục kết bạn “tồng” ra đời từ chính nhu cầu đó. Hai người sau khi kết “tồng” coi nhau như anh em ruột thịt, cùng chia sẻ buồn vui, cùng gánh vác công việc. Những cam kết được thể hiện bằng hành động cụ thể trong suốt cuộc đời.

Câu chuyện của ông Trần Văn Bổn và ông Triệu Du Tài ở xã Nghĩa Tá là một ví dụ. Hơn 30 năm trước, từ sự hợp tính, hợp chí, hai người xin phép gia đình để kết "tồng". Từ đó, hai gia đình gắn bó, việc lớn việc nhỏ đều có mặt của nhau. Con cái hai bên coi nhau như người thân, cùng xưng một tiếng “bố”.

Ở thời điểm khó khăn, sự gắn bó ấy càng rõ nét. Những năm 1979-1983, khi ông Bổn cầm súng lên biên giới làm nhiệm vụ, ông Tài thay bạn chăm lo gia đình, quán xuyến công việc. Mối quan hệ được duy trì qua thời gian, trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của mỗi gia đình.

Ở nhiều xóm, bản người Tày, những mối quan hệ “tồng” như vậy vẫn được duy trì. Có người chỉ kết một bạn suốt đời, có người có thêm vài bạn thân thiết. Dù số lượng khác nhau, điểm chung là sự trân trọng và gìn giữ lâu dài.

Lễ kết bạn “tồng” được tổ chức đơn giản, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của địa phương. Lễ vật thường có xôi, bánh truyền thống và một con gà lông vàng, mỏ vàng - biểu tượng của may mắn, đủ đầy.

Hai bên gia đình chọn ngày lành tháng tốt, tổ chức nghi lễ tại nhà. Dưới sự chứng kiến của cha mẹ, họ hàng, đôi bạn thắp hương báo với tổ tiên, cùng nâng chén rượu và khấn nguyện gắn bó lâu dài. Sau nghi lễ, hai người chính thức thành bạn “tồng”.

Từ đó, mối quan hệ được mở rộng ra phạm vi gia đình. Hai bên qua lại thường xuyên, cùng tham gia các công việc quan trọng như cưới hỏi, dựng nhà, trồng lúa... Khi có biến cố, người bạn “tồng” có trách nhiệm chia sẻ, giúp đỡ như người thân.

Đặc biệt, người bạn “tồng” có thể để tang cha mẹ bạn như con ruột. Quan hệ “tồng” được xây dựng trên sự bình đẳng. Hai bên xưng hô ngang hàng, dễ trao đổi, dễ giãi bày tâm tư. Điều này tạo nên sự gần gũi trong giao tiếp và gắn bó trong đời sống.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều phong tục truyền thống có sự thay đổi, nhưng tục kết bạn “tồng” vẫn được duy trì ở một số địa phương. Hình thức có thể linh hoạt hơn, song ý nghĩa cơ bản vẫn được giữ nguyên. Kết “tồng” có thể kết cùng giới cũng có thể khác giới.

Việc kết “tồng” không còn phụ thuộc chặt chẽ vào tuổi tác hay hoàn cảnh. Sự đồng điệu có thể xuất phát từ học tập, lao động hoặc sở thích chung. Nhiều mối quan hệ trở thành chỗ dựa tinh thần, hỗ trợ nhau trong cuộc sống.

Từ những bản làng vùng cao của Thái Nguyên đến đời sống hôm nay, tục kết bạn “tồng” vẫn tồn tại như một nét văn hóa đặc trưng. Qua đó người Tày gửi gắm cách ứng xử coi trọng tình nghĩa, đề cao sự sẻ chia và tinh thần cố kết cộng đồng.

Minh Quang