Bản Ngàm làm du lịch

Bản Ngàm nhìn từ trên cao.

1. Nắng tháng tư vàng ươm như mật, rót xuống núi rừng biên giới Sơn Điện. Con đường dẫn từ Quốc lộ 217 vào bản Ngàm phảng phất trong mùi hương hoa dại. Chẳng mấy chốc, bản người Thái êm đềm hiện ra trước mắt - nơi những ngôi nhà sàn vững chãi, khang trang nằm ngay ngắn, được dẫn lối bằng các tuyến đường bê tông mềm như dải khăn “xài yêu”. Khói bếp hòa với bóng chiều bảng lảng.

Đi dọc con đường, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Sơn Điện Đỗ Xuân Ngọc mải miết với vẻ đẹp vùng đất, con người, với câu chuyện người bản Ngàm làm du lịch. Anh bảo: “Ở đây, khách đến là cả bản cùng tiếp. Cả bản cộng đồng làm du lịch”.

Nằm bên hữu ngạn con sông Luồng hùng vĩ miệt mài mang theo phù sa và cả nhịp sống chậm rãi của miền biên viễn, bản Ngàm được trời phú cho cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, khí hậu trong lành. Mà vẻ đẹp ấy hiển hiện trong tên gọi, bởi từ xưa, người Thái vẫn gọi tên “Ngàm” cho những nơi đẹp nhất trong mường. Trải qua lịch sử sinh tồn và phát triển, thứ quý giá nhất của đồng bào Thái ở bản Ngàm là còn lưu giữ toàn bộ kiến trúc nhà sàn truyền thống. Đó vừa là nơi chở che cuộc sống, khi đêm về còn vang lên những điệu khặp, điệu múa dập dìu trong tiếng sáo ôi, khèn bè vang vọng núi rừng.

Bản Ngàm nhìn từ trên cao.

Từ bản Ngàm, thuận lợi giao thông, du khách còn được đến tham quan, trải nghiệm tại các di tích, danh thắng nức tiếng quanh vùng, như động Bo Cúng, đền thờ vị thần hộ quốc, trấn biên ải tướng quân Tư Mã Hai Đào, thăm núi Pha Dùa hùng vĩ mang theo câu chuyện tình lãng mạn của đôi trai tài gái sắc Mường Xia, Mường Mìn (xã Sơn Thủy). Từ đây du khách còn có thể qua Cửa khẩu quốc tế Na Mèo thưởng thức những điều mới mẻ ở huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn, nước bạn Lào, hoặc xuôi về Pù Luông thăm thú...

Tiềm năng ấy đã sớm được đánh thức khi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức khai trương tour du lịch Quan Sơn - Viêng Xay tại bản Ngàm vào năm 2019. Từ đây, người dân bản Ngàm hiểu được cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa dân tộc có thể mang ra tiếp đãi du khách, cải thiện đời sống. Du lịch len vào từng nếp sinh hoạt. Dân bản bảo nhau vệ sinh môi trường, trồng thêm hoa trước hiên, sửa lại bậc cầu thang nhà sàn, học cách chế biến món ăn, kỹ năng đón tiếp, phục vụ du khách.

Cách làm du lịch cộng đồng ở đây cũng khác. Không tuyên truyền qua loa, sự mộc mạc, cởi mở, chân thành của người dân với du khách được đưa vào hương ước, làm quy tắc ứng xử chung của bản. Đoạn sông Luồng chảy qua bản lắm tôm nhiều cá cũng hạn chế người dân đánh bắt, mà để phục vụ du khách trải nghiệm quăng chài, thả lưới. Nhà có nhiều khách san sẻ cho nhà ít khách. Họ còn san sẻ nhau nhân công phục vụ, đồ dùng sinh hoạt, phương tiện làm du lịch. Nhà văn hóa cũng được trưng dụng làm nơi nghỉ ngơi cho du khách khi về tham quan...

Một bữa ăn của homestay chuẩn bị cho du khách.

Du lịch, vì thế không làm đổi khác cuộc sống. Nó chỉ làm cho cuộc sống trở nên sôi động, ý nghĩa hơn. Như lời anh Lê Thanh An (42 tuổi), du khách đến từ TP Hồ Chí Minh mà chúng tôi gặp: “Tôi rất thích cảnh quan, khí hậu ở đây. Nhưng điều ấn tượng hơn cả là thái độ cởi mở, sự chân tình, lòng hiếu khách của người dân. Tôi cảm giác như mình là người con đi xa trở về”.

2. Trong số 11 nhà nghỉ du lịch cộng đồng tại bản Ngàm, homestay Lộc Kim thường xuyên đông khách. Căn nhà sàn rộng chừng 30m2, còn thơm mùi gỗ mới, tách biệt với khu ở của gia chủ - chị Lộc Thị Kim (SN 1984). Dưới sàn nhà, ở khu vực đón tiếp chị Kim bài trí một chiếc bàn tre, mấy tấm đệm thổ cẩm, vài bông lau khô... Tất cả đều mộc mạc, gần gũi như chính cách chị đón khách. Chúng tôi ở lại đó, nghe gió núi hòa với tiếng nước sông Luồng len trên ghềnh đá.

Chị Lộc Thị Kim, chủ homestay Lộc Kim (ngoài cùng bên trái) giới thiệu về du lịch bản Ngàm.

Trước năm 2020, khi còn lao động ở Đài Loan nghe tin bản phát triển du lịch cộng đồng, chị Kim đã tìm hiểu kiến thức và ấp ủ dự định trở về làm homestay. Nhưng khi trở về, chị không vội vã, mà quan sát và tự tìm ra đường đi riêng để phát triển du lịch. Chị chia sẻ: “Du lịch cộng đồng là loại hình mà người dân đóng vai trò trung tâm, chủ thể, vừa tham gia phục vụ du khách, vừa quản lý, định ra giá trị của điểm đến chứ không phải ai khác. Vậy nên, muốn phát triển du lịch cộng đồng, trước hết, mình phải chủ động tự mình quảng bá, tạo dựng thương hiệu, thu hút du khách”.

Với suy nghĩ ấy, sau khi dựng căn nhà sàn năm 2023, chị Kim bắt đầu hành trình tìm kiếm du khách về bản, về với homestay của mình. Đầu tiên chỉ là đăng hình ảnh cảnh quan, điệu múa, bữa ăn, homestay của mình trên mạng xã hội. Tiếp đến là gắn địa chỉ lên bản đồ trực tuyến google maps. Về sau chị quảng bá trên các diễn đàn du lịch uy tín trong nước, rồi trực tiếp đấu nối với các hãng lữ hành đưa khách về bản. Chậm, nhưng chắc.

Đến bản Ngàm, du khách còn được trải nghiệm thải lưới, quăng chài đánh bắt cá trên sông Luồng.

“Điều quan trọng nhất là mình luôn mang đến cho du khách sự cởi mở, chân tình và những trải nghiệm mới mẻ, tràn đầy năng lượng. Khách ở lại hay không, không phải vì mình nói hay... mà vì họ thấy vui”, chị Kim cười hiền, nói.

Cứ thế, nhiều đoàn khách chỉ định ở lại homestay của chị một ngày, rồi ở lại thêm. Có lần khách liên hệ tìm đến vượt quá số người mà homestay của gia đình có thể đáp ứng, chị Kim đã chủ động san sẻ khách với các hộ làm du lịch cộng đồng xung quanh. Thứ quý giá nhất không phải là lợi nhuận trước mắt, mà theo chị, điều lớn hơn là cộng đồng làm du lịch, là “làm du lịch cộng đồng thì phải nghĩ cho cả bản”.

3. Chị Kim dự định sẽ còn ra Hà Nội vào Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh gặp gỡ trực tiếp, phối hợp với các hãng lữ hành nổi tiếng để đưa du khách quốc tế về bản, ở homestay Lộc Kim của mình. Chị nghĩ điều ấy sẽ chẳng còn xa nữa.

Người dân bản Ngàm chuẩn bị đón khách.

Tôi chợt nhận ra, bản Ngàm không quá nổi bật trong tầm mắt, cũng chẳng có những công trình quy mô, tầm cỡ, hay dịch vụ hiện đại, nhưng có một thứ khác biệt, đó là cách người ta đối xử với nhau, với người từ xa đến. Du lịch, với bản Ngàm không chỉ là sinh kế, còn là sợi dây gắn kết con người với con người.

Với người dân bản Ngàm, sự niềm nở, vui tươi và chu đáo với du khách là điều làm nên sức hút du khách.

Nắng chiều đậu trên mái nhà sàn, rồi hòa vào cái tĩnh mịch của núi rừng Sơn Điện, tôi rời bản, mang theo một cảm giác khó gọi tên. Không phải là sự choáng ngợp, hay ấn tượng nhất thời. Mà là sự ấm áp lặng lẽ. Như thể mình vừa đi qua một nơi mà con người ta đã nghĩ cách và giữ được nhau giữa cuộc sống bon chen hiện đại, để tiếng thơm bản làng du lịch bay cao, lan xa...

Ghi chép của Đỗ Đức