Ban hành hướng dẫn kế toán cho các sàn tài sản số

Minh bạch hóa dòng tiền trên các sàn tài sản số

Thông tư số 15/2026/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành nhằm hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản số, tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Thông tư quy định nguyên tắc kế toán áp dụng đối với các tổ chức tham gia thị trường trong thời gian thí điểm theo nội dung và phạm vi của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.

Đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Thông tư là: tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số, tài sản mã hóa (thường được hiểu là các sàn giao dịch, đơn vị lưu ký), tổ chức phát hành tài sản số, tài sản mã hóa và các nhà đầu tư trong nước là tổ chức.

Về nguyên tắc nền tảng, Bộ Tài chính yêu cầu các đơn vị này phải tuân thủ tuyệt đối Luật Kế toán và các chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành.

Điều này đồng nghĩa với việc, dù tài sản số, tài sản mã hóa là một loại hình mới, nhưng nguyên tắc quản trị tài chính vẫn phải dựa trên sự minh bạch, thận trọng và chính xác như các loại hình kinh doanh truyền thống.

Trọng tâm của hướng dẫn lần này nằm ở việc thiết lập kỷ luật tài chính cho các sàn giao dịch. Trước đây, một trong những rủi ro lớn nhất của thị trường là sự nhập nhằng giữa tiền của sàn và tiền của khách.

Thông tư 15 ra đời đã giải quyết triệt để vấn đề này bằng quy định về tách bạch tài sản. Theo đó, đối với hoạt động lưu ký, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm quản lý và hạch toán kế toán tách biệt hoàn toàn tiền và tài sản của khách hàng với tiền và tài sản của chính tổ chức đó.

Tài sản của khách hàng lưu ký tại sàn không được ghi nhận là tài sản của sàn trên bảng cân đối kế toán. Thay vào đó, số tài sản này chỉ được theo dõi chi tiết ở các tài khoản ngoài bảng để phục vụ mục đích quản lý và thuyết minh trên báo cáo tài chính.

Việc này nhằm đảm bảo rằng trong trường hợp sàn giao dịch gặp rủi ro về thanh khoản hoặc phá sản, tài sản của người dùng vẫn được xác định rõ ràng là sở hữu của khách hàng, không bị đem ra xử lý để trả nợ cho sàn.

Bên cạnh việc bảo vệ tài sản khách hàng, Thông tư cũng yêu cầu sự minh bạch tối đa trong ghi nhận doanh thu. Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải ghi nhận doanh thu từ các hoạt động như tổ chức thị trường giao dịch, lưu ký, hoặc cung cấp nền tảng phát hành vào tài khoản "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ".

Tuy nhiên, điểm khác biệt là doanh thu này phải được theo dõi chi tiết cho từng loại dịch vụ và từng hoạt động nghiệp vụ cụ thể. Sàn giao dịch không được gộp chung tất cả các khoản thu, mà phải bóc tách rõ ràng: đâu là phí giao dịch, đâu là phí lưu ký, đâu là phí quản lý tài sản ký quỹ hay phí thực hiện quyền.

Sự chi tiết này còn áp dụng cho cả các khoản phải thu. Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số, tài sản mã hóa phải phân loại, theo dõi và hạch toán chi tiết các khoản nợ phải thu từ các thành viên lưu ký theo từng đối tượng, từng nội dung và từng lần thanh toán.

Điều này buộc các sàn giao dịch phải xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ, đồng thời phải lập dự phòng các khoản nợ phải thu khó đòi theo đúng quy định pháp luật, tránh tình trạng báo lãi ảo trên sổ sách trong khi dòng tiền thực tế bị tắc nghẽn.

Một điểm đáng chú ý khác trong Thông tư là hướng dẫn về hoạt động tự doanh của các tổ chức cung cấp dịch vụ. Thực tế cho thấy nhiều sàn giao dịch không chỉ làm trung gian mà còn trực tiếp tham gia mua bán để kiếm lời.

Bộ Tài chính hướng dẫn, các khoản doanh thu và chi phí từ hoạt động tự doanh này được ghi nhận tương tự như hoạt động kinh doanh chứng khoán. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng cẩn trọng đính chính rằng việc áp dụng nguyên tắc "tương tự" này chỉ nhằm mục đích hạch toán kế toán để tính toán lãi lỗ và nghĩa vụ thuế, chứ không đồng nghĩa với việc pháp luật công nhận tài sản số, tài sản mã hóa là chứng khoán.

Tương ứng với việc ghi nhận doanh thu tự doanh, các tổ chức này cũng phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro cho danh mục tài sản mà mình nắm giữ, tương tự như cách các công ty chứng khoán trích lập dự phòng cho danh mục đầu tư của họ.

Quy định này buộc các sàn phải thận trọng hơn trong các quyết định đầu tư và phản ánh trung thực tình hình tài chính thực tế, tránh việc thổi phồng giá trị tài sản trong bối cảnh thị trường biến động mạnh.

Đã có khung pháp lý về kế toán cho các tổ chức tham gia thí điểm thị trường tài sản số, tài sản mã hóa. Ảnh: Hoàng Anh

Chuẩn hóa nghĩa vụ của tổ chức phát hành và vị thế nhà đầu tư

Không chỉ siết chặt quản lý đối với các sàn giao dịch, Thông tư 15 còn đặt ra các nguyên tắc kế toán rõ ràng cho hai chủ thể quan trọng khác của thị trường là tổ chức phát hành và nhà đầu tư tổ chức.

Đối với các tổ chức phát hành tài sản số, tài sản mã hóa, khi một doanh nghiệp phát hành token sẽ phải căn cứ vào bản chất nghĩa vụ phát sinh từ tài sản đã phát hành và mục đích nắm giữ để hạch toán phù hợp.

Trường hợp tài sản số, tài sản mã hóa mang bản chất như huy động vốn thì phải hạch toán tương tự hoạt động vay vốn của doanh nghiệp. Quy định này nhằm bảo vệ người mua token và làm lành mạnh hóa thị trường. Nó ngăn chặn việc các dự án phát hành token ghi nhận ngay số tiền huy động được là doanh thu để chia lợi nhuận, trong khi chưa thực hiện nghĩa vụ phát triển dự án, hay trả quyền lợi cho nhà đầu tư.

Khi hạch toán là khoản vay, doanh nghiệp buộc phải ghi nhận một khoản nợ phải trả trên bảng cân đối kế toán, từ đó chịu trách nhiệm hoàn trả hoặc thực hiện cam kết, phản ánh đúng bức tranh tài chính và rủi ro của doanh nghiệp.

Đối với các nhà đầu tư trong nước là tổ chức tham gia thị trường, Thông tư cũng mở ra hành lang pháp lý để họ có thể đưa tài sản số, tài sản mã hóa vào sổ sách kế toán một cách chính danh.

Theo hướng dẫn, nhà đầu tư tham gia mua bán trên các nền tảng giao dịch được cấp phép sẽ thực hiện hạch toán kế toán tương tự như hoạt động đầu tư tài chính. Việc ghi nhận này cũng phải căn cứ theo mục đích đầu tư và nắm giữ tài sản.

Quy định này tháo gỡ một nút thắt lớn cho các doanh nghiệp muốn phân bổ vốn vào tài sản số, tài sản mã hóa. Trước đây, do thiếu hướng dẫn, nhiều doanh nghiệp e ngại việc mua bán tài sản số vì không biết giải trình với cơ quan thuế hay kiểm toán như thế nào về khoản mục này.

Nay, với việc được hạch toán như hoạt động đầu tư tài chính, tài sản số, tài sản mã hóa chính thức được thừa nhận là một hạng mục tài sản trong cấu trúc tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đi kèm với quyền lợi là trách nhiệm tuân thủ chế độ báo cáo và đánh giá lại giá trị khoản đầu tư theo giá thị trường, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ các quy định về thuế.

Thông tư số 15/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký là 4/3/2026 và áp dụng cho năm tài chính 2026 trở đi. Phạm vi áp dụng của Thông tư gắn liền với thời gian thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP.

Trong trường hợp các doanh nghiệp, tổ chức phát hành hoặc nhà đầu tư đang áp dụng các chế độ kế toán đặc thù riêng, họ vẫn được phép tiếp tục thực hiện theo chế độ đó, nhưng phải lồng ghép và tuân thủ những quy định mới tại Thông tư này cho các giao dịch liên quan đến tài sản số, tài sản mã hóa.

Việt Hưng