Bám sát thực tiễn, nâng tầm lý luận an ninh

Những thành tựu nổi bật trong nghiên cứu khoa học của Học viện ANND 80 năm qua đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia (ANQG), bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng CAND thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Truyền thống 80 năm của đơn vị 3 lần Anh hùng chính là bệ phóng để Học viện ANND vững bước vào kỷ nguyên mới.

Học viện ANND (tiền thân là Trường Huấn luyện Công an) là cơ sở đào tạo đầu tiên của lực lượng CAND Việt Nam, được thành lập ngày 25 tháng 6 năm 1946 theo Nghị định số 215/NĐ-P2. Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, dù qua nhiều lần kiện toàn tổ chức và mang những tên gọi khác nhau, nhà trường vẫn được nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên và học viên biết đến với tên gọi thân thuộc C500. Trong chặng đường vẻ vang ấy, Học viện ANND đã không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, vươn lên trở thành cơ sở giáo dục trọng điểm, trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học hàng đầu của lực lượng CAND. Mỗi giai đoạn phát triển đều ghi dấu những bước ngoặt quan trọng, những thành tựu nổi bật, đồng thời kế thừa trực tiếp nền tảng của giai đoạn trước để phát triển lên tầm cao mới, tạo thành một tiến trình phát triển thống nhất, liên tục và bền vững.

Nghiên cứu khoa học gắn liền với tổng kết thực tiễn bảo vệ ANQG

Từ thực tiễn đấu tranh cách mạng phong phú, sinh động qua các thời kỳ, Học viện ANND đã từng bước khẳng định vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận khoa học an ninh - một lĩnh vực khoa học đặc thù gắn chặt với yêu cầu bảo vệ ANQG, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Hoạt động nghiên cứu khoa học của Học viện được hình thành từ thực tiễn, bám sát thực tiễn và không ngừng được khái quát, hệ thống hóa thành những tri thức khoa học có tính nền tảng. Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tiễn còn phân tán, Học viện đã từng bước chuẩn hóa, lý luận hóa và phát triển thành một hệ thống tri thức khoa học an ninh ngày càng hoàn chỉnh, có cấu trúc, nội dung, phương pháp luận, có tính hệ thống cao.

Trên nền tảng đó, giá trị nổi bật của hệ thống lý luận khoa học an ninh do Học viện xây dựng không chỉ dừng lại ở ý nghĩa học thuật, mà còn thể hiện trực tiếp ở khả năng định hướng thực tiễn và phục vụ công tác tham mưu chiến lược. Các kết quả nghiên cứu của Học viện đã góp phần làm rõ những vấn đề có tính quy luật trong bảo vệ ANQG, cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhận diện, đánh giá và dự báo các nguy cơ, thách thức đối với ANQG trong từng giai đoạn.

Chính từ nền tảng lý luận được chuẩn hóa đó, Học viện từng bước khẳng định vai trò là một trong những trung tâm cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho Đảng, Nhà nước và Bộ Công an trong hoạch định đường lối, chính sách và chỉ đạo thực tiễn công tác bảo vệ ANQG; góp phần chuyển hóa tri thức khoa học thành tư duy chiến lược và các định hướng lớn, giải pháp có tính khả thi cao trong thực tiễn. Đồng thời, từ kết quả nghiên cứu khoa học đã góp phần hình thành, xây dựng và phát triển lý luận khoa học an ninh Việt Nam theo hướng ngày càng bài bản, có hệ thống, đạt trình độ học thuật cao và mang bản sắc riêng của Việt Nam.

Khẳng định vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học hàng đầu của lực lượng CAND

Ngay từ những năm đầu được giao đào tạo trình độ đại học, Học viện đã hình thành Ban tổng kết, Hội đồng khoa học để tập trung tổng kết thực tiễn thành lý luận phục vụ giảng dạy, học tập và chiến đấu. Cán bộ, giảng viên Học viện đã tham gia tích cực vào việc tổng kết đường lối công tác bảo vệ ANQG, tham gia dự thảo các chỉ thị, nghị quyết và một số quy trình nghiệp vụ của Bộ Công an.

Thứ trưởng Lê Quốc Hùng và các đại biểu dự hội thảo khoa học 80 xây dựng và phát triển Học viện ANND.

Từ nền tảng ban đầu đó, hoạt động nghiên cứu khoa học ngày càng được tổ chức bài bản, có định hướng, có trọng tâm và có sản phẩm rõ ràng. Từ năm 1954 đến năm 1996, cán bộ, giảng viên Học viện đã chủ trì nghiên cứu thành công 2 đề tài cấp quốc gia, 12 đề tài cấp bộ và 26 đề tài cấp cơ sở. Từ năm 1996 đến nay, Học viện đã chủ trì và nghiên cứu thành công 8 đề tài cấp quốc gia, 118 đề tài cấp Bộ, cấp tỉnh, 267 đề tài cấp cơ sở. Riêng giai đoạn 2020-2026, Học viện đã tổ chức nghiên cứu 5 đề tài khoa học cấp quốc gia, 82 đề tài khoa học cấp bộ, cấp tỉnh; 78 đề tài khoa học cấp cơ sở. Đặc biệt, năm 2023, có 2 đề tài khoa học do Học viện chủ trì nghiên cứu đã đoạt giải thưởng Trần Quốc Hoàn lần thứ nhất.

Các hướng nghiên cứu của Học viện tập trung vào những vấn đề trọng yếu, bám sát yêu cầu thực tiễn bảo vệ ANQG, như: Bảo vệ an ninh chính trị, an ninh chính trị nội bộ, an ninh kinh tế, an ninh văn hóa - tư tưởng, an ninh phi truyền thống, an ninh mạng, an ninh thông tin; bảo đảm an ninh xã hội, quản lý nhà nước về ANQG; tham mưu bảo vệ ANQG; điều tra hình sự; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; xử lý các tình huống an ninh phức tạp về ANQG... Điểm nổi bật là hoạt động nghiên cứu của Học viện không chỉ dừng lại ở việc giải quyết các vấn đề trước mắt, mà ngày càng hướng tới nhận diện sớm, phân tích và dự báo chiến lược đối với các xu hướng, thách thức an ninh mới.

Kết quả nghiên cứu đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng, có giá trị thực tiễn và tính dự báo cao để tham mưu với Đảng, Nhà nước, Bộ Công an trong xây dựng đường lối, chính sách bảo vệ an ninh, trật tự; đồng thời, góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận cho công tác tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ ANQG trong tình hình mới. Nhiều kết quả nghiên cứu đã được vận dụng vào xây dựng các đề án, chương trình, kế hoạch công tác lớn của Bộ Công an.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của các đề tài khoa học và tổng kết thực tiễn, Học viện đã tổ chức biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học phục vụ công tác đào tạo. Từ năm 1996 đến nay, Học viện đã biên soạn 451 giáo trình đào tạo đại học, sau đại học và 1.878 tài liệu dạy học, trong đó có nhiều giáo trình, chuyên đề được sử dụng cho các lớp bồi dưỡng, quy hoạch lãnh đạo cấp cao của Bộ Công an, các lớp bồi dưỡng cán bộ công an nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Bộ Nội vụ Vương quốc Campuchia. Riêng trong giai đoạn 2020-2025, Học viện đã biên soạn 57 giáo trình, 29 tập bài giảng, 10 sách chuyên khảo, 124 sách tham khảo, 65 sách hướng dẫn… qua đó, cung cấp nguồn học liệu phong phú, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Học viện.

Đặc biệt, năm 2020, Học viện đã chủ trì và hoàn thành biên soạn bộ Tổng tập lý luận nghiệp vụ an ninh gồm 12 tập. Đây là công trình khoa học có hàm lượng trí tuệ cao, công phu, đồ sộ, có ý nghĩa lịch sử trong quá trình xây dựng và phát triển Học viện. Năm 2026, trên cơ sở hợp tác và được sự đồng ý của lãnh đạo Bộ Công an, Học viện đã biên soạn và chuyển giao 12 giáo trình cho Học viện An ninh nhân dân Lào. Đây là sự kiện quan trọng thể hiện mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, truyền thống đặc biệt, lâu đời giữa Việt Nam - Lào và Bộ Công an hai nước.

Phong trào học viên nghiên cứu khoa học - Điểm sáng trong nghiên cứu khoa học của Học viện ANND

Cùng với nghiên cứu khoa học của cán bộ, giảng viên, một dấu ấn nổi bật khác là Học viện đã xây dựng và phát triển mạnh mẽ phong trào nghiên cứu khoa học trong học viên. Dưới sự hướng dẫn của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên Học viện đã tích cực tham gia vào hoạt động nghiên cứu khoa học, qua đó từng bước hình thành năng lực nghiên cứu, tư duy học thuật và tinh thần sáng tạo trong quá trình học tập, rèn luyện. Từ năm 1990 đến nay, học viên của Học viện đã hoàn thành nghiên cứu 1.425 đề tài và hàng chục nghìn chuyên đề khoa học. Trong đó, từ năm học 2013 - 2014 đến nay có 135 đề tài đoạt giải Nhất các cấp (cấp Học viện, cấp Bộ Giáo dục và Đào tạo); từ năm 2009 đến nay có 32 học viên đoạt giải cấp quốc tế và 149 học viên đoạt giải cấp quốc gia.

Vững bước trong kỷ nguyên mới

Trước yêu cầu phát triển mới, nghiên cứu khoa học, phát triển lý luận và tư duy chiến lược không chỉ là nhiệm vụ học thuật, mà trở thành trụ cột quyết định năng lực phát triển và vị thế của Học viện. Điều đó đòi hỏi phải không ngừng đổi mới mạnh mẽ tư duy, nhận thức để đưa ra định hướng và các giải pháp đột phá trong nghiên cứu khoa học, góp phần phục vụ sự nghiệp giáo dục, đào tạo của Bộ Công an và xây dựng Học viện ANND trở thành cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn quốc gia. Để làm được điều đó, cần bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an và tình hình thực tiễn; trên cơ sở đó xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của công tác nghiên cứu khoa học trong thời gian tới.

Chuyển mạnh từ tư duy “thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu” sang “kiến tạo tri thức, phát triển lý luận, dẫn dắt nhận thức và tham gia giải quyết các vấn đề chiến lược của thực tiễn bảo vệ ANQG”. Trọng tâm là phát triển các hướng nghiên cứu chiến lược, gắn trực tiếp với yêu cầu bảo vệ ANQG trên các lĩnh vực trọng yếu. Đồng thời, tập trung nguồn lực cho những nội dung chiến lược để phát triển Học viện ngang tầm khu vực và đạt chuẩn quốc tế, nhất là lĩnh vực an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, an ninh phi truyền thống, an ninh quốc tế…

Xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu khoa học hiện đại, trong đó hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu, tiến tới xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng đảm nhiệm các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp bộ, cấp quốc gia, nghiên cứu liên ngành và hợp tác quốc tế. Gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với đào tạo, tổng kết thực tiễn và phát triển học thuật; chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giáo trình, tài liệu dạy học phục vụ công tác đào tạo.

Nâng cao chất lượng công bố khoa học, nhất là công bố quốc tế trên các tạp chí uy tín; xây dựng văn hóa học thuật hiện đại, chuyên nghiệp; đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài ngành, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trong nước và quốc tế, hình thành mạng lưới nghiên cứu liên kết, chia sẻ nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm.

Chú trọng phát triển hạ tầng nghiên cứu hiện đại, các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, không gian đổi mới sáng tạo; từng bước làm chủ các hướng nghiên cứu công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và các lĩnh vực liên quan. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ; thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng và từng bước thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế, đổi mới sáng tạo; thu hút, phát huy đội ngũ nhà khoa học; chủ động khai thác các nguồn lực từ các chương trình khoa học, quỹ nghiên cứu và hợp tác trong nước, quốc tế.

Với những thành tựu nổi bật, Học viện ANND đã, đang và sẽ tiếp tục giữ vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học lớn, có uy tín, nòng cốt trong việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ trọng điểm của Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội đồng lý luận Trung ương và của quốc gia.

Thiếu tướng, PGS.TS Trần Anh Vũ - Phó Giám đốc Học viện ANND