Bài toán liên thông số trong giao thông đô thị

Các điểm đỗ trên toàn quốc cần chung một chuẩn kỹ thuật và cơ chế kết nối để người dân được sử dụng dịch vụ thuận tiện và có quyền lựa chọn.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không phải xây dựng thêm một ứng dụng khép kín, mà hình thành chuẩn kết nối chung, cho phép mọi phương thức thanh toán hợp chuẩn được sử dụng thuận tiện trên nhiều dịch vụ, dưới sự quản lý của Nhà nước, sự tham gia minh bạch của doanh nghiệp và quyền lựa chọn của người dân.

Mở đường cho quản lý giao thông tĩnh

Một hành trình liên tỉnh hiện nay có thể diễn ra khá thuận lợi trên đường cao tốc: phương tiện được nhận diện tự động, phí trừ qua tài khoản giao thông, giao dịch được ghi nhận và đối soát điện tử. Nhưng khi xe rời đường cao tốc, đi vào bệnh viện, trường học, chung cư, trung tâm thương mại hoặc một điểm đỗ lòng đường, trải nghiệm lập tức bị gián đoạn. Người lái xe có thể phải lấy vé giấy, chờ nhân viên xác nhận, thanh toán tiền mặt hoặc mỗi địa điểm phải cài 1 ứng dụng riêng.

Sự “phân mảnh” này khi cộng dồn lại sẽ tạo ra những vấn đề lớn, gây lãng phí thời gian của người dân, cơ quan quản lý khó thu thập dữ liệu, đơn vị vận hành buộc phải duy trì quy trình thủ công. Giao thông tĩnh không phải nguyên nhân duy nhất gây ùn tắc đô thị, nhưng là mắt xích quan trọng trong toàn bộ chuỗi di chuyển. Nếu hoạt động vào, ra, thanh toán và quản lý bến bãi chưa được số hóa đồng bộ, hiệu quả của hạ tầng giao thông động cũng bị hạn chế. Vì vậy, chuyển đổi số bến xe, bãi đỗ không nên chỉ nhìn như việc thay tiền mặt bằng mã QR; đây là bài toán chuẩn hóa vận hành, kết nối dữ liệu và tổ chức lại trải nghiệm của người sử dụng phương tiện.

Ngày 22/5/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 198/KH-UBND xác lập lộ trình: Từ ngày 1/7/2026, các bãi đỗ và điểm trông giữ ô-tô thuộc phạm vi áp dụng bắt buộc phải triển khai giải pháp công nghệ và vận hành thu giá dịch vụ theo hình thức điện tử không dừng; đối với xe máy, các điểm trông giữ phải số hóa quản lý, vận hành và kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan quản lý nhà nước.

Giá trị lớn hơn của cuộc cách mạng này là chuyển dịch toàn bộ hạ tầng giao thông tĩnh từ trạng thái phân tán sang quản trị bằng dữ liệu - một bước đi phù hợp tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Việc huy động nguồn lực của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tham gia đầu tư, vận hành và kết nối cũng phù hợp với yêu cầu phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong các nhiệm vụ phát triển hạ tầng số quốc gia.

Công nghệ thu phí điện tử không dừng trên các tuyến cao tốc đã được áp dụng tại một số điểm đỗ xe tại Hà Nội

Khi mỗi địa phương hoặc đơn vị vận hành lựa chọn một giải pháp khép kín, nguy cơ hình thành các “ốc đảo công nghệ” rất rõ. Người dân có thể tiếp tục phải mở nhiều tài khoản, duy trì nhiều số dư và học lại nhiều quy trình sử dụng. Do đó, mục tiêu của chuyển đổi số không nên là “một ứng dụng cho tất cả”, mà là một chuẩn kỹ thuật và cơ chế kết nối chung.

Trên nền tảng liên thông đó, mọi phương thức thanh toán hợp chuẩn đều được chấp nhận công bằng; doanh nghiệp cạnh tranh sòng phẳng bằng chất lượng dịch vụ, còn Nhà nước giữ vai trò trung tâm trong quản trị và bảo vệ an toàn dữ liệu theo pháp luật.

Khả năng liên thông toàn quốc

Điều quan trọng là Việt Nam không phải đầu tư mới vì đang sở hữu một mạng lưới thanh toán giao thông điện tử trên quy mô lớn với hàng triệu phương tiện gắn thẻ thu phí không dừng hoạt động ổn định cùng hệ thống trung tâm dữ liệu, đối soát và chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp. Đây là nguồn lực hạ tầng sẵn có cần được kế thừa tối đa, giúp rút ngắn thời gian triển khai, tối ưu hóa chi phí xã hội.

Một số doanh nghiệp công nghệ trong nước, trong đó có Công ty Thu phí tự động (VETC), đã tích lũy kinh nghiệm vận hành liên tục với lưu lượng lớn, nhận diện phương tiện và thanh toán tự động. Kinh nghiệm triển khai thực tế tại các trạm thu phí, bãi đỗ, sân bay hay khu đô thị lớn là cơ sở vững chắc để các doanh nghiệp này tham gia tích hợp, mở rộng theo tiêu chuẩn của cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, việc tham gia phải dựa trên tiêu chuẩn công khai và cạnh tranh minh bạch, giữ vững nguyên tắc cốt lõi: Nhà nước quản lý tiêu chuẩn, quy hoạch; doanh nghiệp đầu tư, vận hành theo chuẩn; người dân được sử dụng dịch vụ thuận tiện và có quyền lựa chọn.

Hà Nội sẽ là mô hình kiểu mẫu để đánh giá hiệu quả chuyển đổi số giao thông tĩnh trước khi nhân rộng ra toàn quốc trên các nguyên tắc: liên thông, bảo mật, cạnh tranh lành mạnh và kế thừa hạ tầng sẵn có. Mục tiêu tối thượng của hành trình này là sự liền mạch.

Một người dân khởi hành từ miền bắc, đi qua miền trung và đỗ xe tại miền nam không cần phải cài thêm bất kỳ ứng dụng nào cho mỗi điểm đến. Thứ họ cần là các phương thức thanh toán sẵn có được nhận diện trên một chuẩn kết nối chung. Ở góc độ vĩ mô, dòng dữ liệu liên thông này chính là cơ sở dữ liệu quốc gia quý giá để Nhà nước hoạch định và điều tiết hạ tầng giao thông đô thị.

Để chuyển từ các mảnh ghép đơn lẻ sang một hệ sinh thái liên thông quốc gia, vai trò kiến tạo thể chế của Nhà nước có ý nghĩa quyết định. Bằng việc ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật kết nối mở và khuyến khích xã hội hóa đầu tư, Nhà nước sẽ mở đường cho các doanh nghiệp cạnh tranh bằng năng lực thực chất, loại bỏ tư duy khép kín độc quyền.

Khi Nhà nước kiến tạo chuẩn chung, doanh nghiệp tham gia bằng năng lực thực chất và người dân được đặt ở vị trí trung tâm, nguồn lực công nghệ đã đầu tư sẽ được sử dụng hiệu quả hơn. Một hành trình không bị chia cắt bởi nhiều quy trình thanh toán chính là biểu hiện cụ thể, gần gũi nhất của đô thị thông minh và chuyển đổi số phục vụ con người.

HUYỀN VŨ