Bài 2: Sôi động ngành công nghiệp văn hóa

Bước chuyển mình quan trọng

Nhiệm kỳ 2021 - 2025 đánh dấu một giai đoạn chuyển mình quan trọng của Việt Nam trong tiến trình phát triển đất nước, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa và công nghiệp văn hóa. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động và sự bùng nổ mạnh mẽ của kỷ nguyên số, Việt Nam đã từng bước khẳng định tư duy phát triển mới, coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Theo đánh giá của Bộ VHTT&DL, công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng và được xác định là phần quan trọng, bền vững, đóng góp vào sự tăng trưởng của đất nước. Theo đó, công nghiệp văn hóa, văn hóa số, kinh tế sáng tạo bước đầu hình thành hệ sinh thái; nhiều mô hình mới, cách làm hiệu quả được triển khai, tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành. Giá trị sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đóng góp ước bình quân đạt 1,059 triệu tỷ đồng (44 tỷ USD). Bình quân 5 năm (2021 - 2025), tốc độ tăng trưởng về số lượng các cơ sở kinh tế hoạt động trong các ngành công nghiệp văn hóa ước đạt 7,2%/năm. Lực lượng lao động thuộc các ngành công nghiệp văn hóa tăng khá nhanh, bình quân 5 năm lao động tăng 7,4%/năm.

Nhiều concert âm nhạc được tổ chức trong năm 2025 tạo nên diện mạo mới của ngành công nghiệp biểu diễn Việt Nam. Ảnh: BTC

Thời gian qua, hoạt động biểu diễn diễn ra sôi động, đa dạng, đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa của công chúng. Nhiều chương trình nghệ thuật chất lượng cao được tổ chức tại các sự kiện lớn, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần. Các loại hình nghệ thuật truyền thống được phục hồi, quảng bá hiệu quả và thu hút sự quan tâm của công chúng.

Báo cáo Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025 - 2026 vừa được nhóm nghiên cứu thuộc Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam công bố cho thấy, ngành công nghiệp văn hóa với hệ sinh thái âm nhạc Việt Nam đang vận hành đầy sôi động với sự tham gia tích cực của Chính phủ, các DN, nhãn hàng và cộng đồng người hâm mộ.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, thị trường âm nhạc toàn cầu dự báo đạt 98,8 tỷ USD năm 2025, trong đó nhạc số đóng góp 56,9 tỷ USD, còn nhạc truyền thống (bao gồm nhạc vật lý và biểu diễn trực tiếp) đạt 41,9 tỷ USD. Tại Việt Nam, năm 2025 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của các concert và lễ hội âm nhạc trên khắp Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… phản ánh sự trỗi dậy của ngành công nghiệp biểu diễn trong nền kinh tế sáng tạo. Đáng chú ý, nổi bật là xu hướng âm nhạc yêu nước, tiêu biểu như 128 sự kiện âm nhạc chủ đề văn hóa và tự hào dân tộc trong không khí năm kỷ niệm lịch sử (A50, A80), thu hút sự quan tâm lớn từ công chúng. Những chương trình quy mô quốc gia như “V Concert - Rạng rỡ Việt Nam”, “Tổ quốc trong tim”… thu hút từ 25.000 - 50.000 khán giả mỗi đêm, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ được trải nghiệm văn hóa sống động và giàu cảm xúc.

Nhu cầu trải nghiệm trực tiếp của khán giả trẻ kéo theo làn sóng đầu tư vào hạ tầng sân khấu, kỹ thuật trình diễn và tổ chức chuyên nghiệp. Từ thành công của loạt concert “Anh trai say hi” (mùa 1), “Anh trai vượt ngàn chông gai” từng gây sốt năm 2024, năm 2025 concert “Em xinh say hi”, “Anh trai say hi” (mùa 2) tiếp nối, minh chứng cho sự đầu tư bài bản trong chất lượng sản xuất, mang về doanh thu lớn, tác động kinh tế sâu rộng đến ngành giải trí.

Ngoài nguồn thu từ các concert hoành tráng, doanh thu từ nhạc số cũng ngày càng gia tăng. Theo thống kê, doanh thu âm nhạc phát trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 đạt tới 27,54 triệu USD, chiếm hơn một nửa thị trường nhạc số. Quảng cáo trên nền tảng phát nhạc trực tuyến đứng ở vị trí thứ hai, với doanh thu 18,24 triệu USD. Nhạc tải về và quảng cáo podcast đóng góp lần lượt 1 và 4,34 triệu USD. Đáng chú ý, công tác bản quyền tác giả cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực, đưa Việt Nam lọt vào Top 50 quốc gia có doanh thu bản quyền âm nhạc cao nhất toàn cầu.

Cùng với âm nhạc, thời gian qua cũng chứng kiến sự lột xác mạnh mẽ của lĩnh vực di sản văn hóa Việt Nam, khi nhiều địa phương, đơn vị đã tìm hướng ứng dụng công nghệ số, khai thác giá trị di sản, hình thành nên nhiều sản phẩm du lịch chất lượng, thu hút đông đảo khách tham quan. Trong đó tiêu biểu phải kể đến Hà Nội khi ngành văn hóa Thủ đô đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để “thắp sáng” di sản, đưa di sản đến gần hơn với công chúng và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Nhiều chương trình tour đêm hấp dẫn ra đời, mang đến trải nghiệm mới mẻ cho công chúng, như tour đêm “Giải mã Hoàng thành Thăng Long”, tour đêm “Ngọc Sơn - Đêm huyền bí”, tour đêm “Tiếng chuông Trấn Vũ”, tour “Đêm thiêng liêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám…

Giám đốc Sở VH&TT Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, hội nhập văn hóa của Thủ đô gắn chặt với phát triển du lịch bền vững. Năm 2025, Hà Nội đón hơn 33 triệu lượt khách du lịch, trong đó có 7,8 triệu lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch đạt khoảng 134.000 tỷ đồng. “Thực tiễn cho thấy, khi hội nhập văn hóa được gắn kết với du lịch, văn hóa không chỉ được bảo tồn và quảng bá mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao sinh kế cộng đồng và tái đầu tư cho di sản” - ông Phạm Tuấn Long khẳng định.

Hay với TP Huế, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Huế Nguyễn Thanh Bình cho biết, Huế là đô thị di sản, trung tâm văn hóa - du lịch đặc sắc của Việt Nam. Do đó, TP Huế luôn xác định phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch bền vững là một trong những định hướng quan trọng, nhằm phát huy giá trị di sản, đồng thời tạo động lực cho tăng trưởng và hội nhập quốc tế.

Sức bật mới trong Kỷ nguyên mới

Theo Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng, công nghiệp văn hóa đã hình thành từ khá sớm và được nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia phát triển, ưu tiên phát triển như một chìa khóa quan trọng để đạt tới tăng trưởng kinh tế bền vững và thành công. Trong xu thế chung đó, Việt Nam cũng đã sớm nhận diện rõ vai trò của công nghiệp văn hóa đối với sự phát triển đất nước. Chính vì vậy, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. “Việt Nam đã từng bước phát triển 12 ngành công nghiệp văn hóa trên nền tảng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Mặc dù mức độ phát triển giữa các ngành còn khác nhau, song các ngành công nghiệp văn hóa đã và đang cho thấy những đóng góp tích cực đối với nền kinh tế, với tỷ trọng đóng góp vào GDP của cả nước ước đạt khoảng 4% vào năm 2025” - Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng cho biết.

Kế thừa những thành tựu đã đạt được, ngày 14/11/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2486/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Theo đó, chiến lược đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, phấn đấu tăng trưởng ở mức cao và gia tăng kim ngạch xuất khẩu những sản phẩm công nghiệp văn hóa thuộc các lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm. Đồng thời góp phần quảng bá, lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam và khẳng định thương hiệu, vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm và đóng góp 7% GDP của đất nước. Đến năm 2045, phấn đấu các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển bền vững, trong đó doanh thu đóng góp 9% GDP của đất nước; quy mô các sản phẩm công nghiệp văn hóa số chiếm tỷ trọng trên 80% sản phẩm công nghiệp văn hóa; trở thành quốc gia phát triển về công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí trong khu vực châu Á, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghiệp văn hóa thế giới. Rõ ràng, Chiến lược tiếp tục giúp các bộ, ngành và địa phương có cái nhìn tổng thể, sâu sắc hơn về sức mạnh mềm của văn hóa, khẳng định văn hóa là nguồn lực nội sinh, là động lực quan trọng của phát triển bền vững.

Từ góc độ địa phương, Giám đốc Sở VH&TT TP Hồ Chí Minh Trần Thế Thuận nhận định, hiện nay, văn hóa là nguồn lực kinh tế trực tiếp. Với công nghiệp văn hóa, các quốc gia trên thế giới như Hàn Quốc, Mỹ, Ấn Độ... đã chứng minh văn hóa là một "ngành công nghiệp không khói" mang lại một khoản lợi nhuận khổng lồ. “Trong bối cảnh thế giới biến động khôn lường, sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng toàn cầu hóa sâu rộng, chúng ta cần nhìn nhận "đầu tư cho văn hóa" dưới một lăng kính mới, thực tế hơn, quyết liệt hơn và mang tính chiến lược hơn” - ông Trần Thế Thuận bày tỏ.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhiệm vụ mới của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam không chỉ tạo ra sản phẩm mà là cùng nhau tham gia vào một công việc lớn hơn: quản trị hình ảnh quốc gia trong một thế giới cạnh tranh bằng cảm xúc, bằng trải nghiệm và bằng giá trị sống. Khi công nghiệp văn hóa được đặt đúng vị trí của mình, không chỉ nền kinh tế được hưởng lợi mà cả uy tín, vị thế và niềm tin dành cho Việt Nam trên trường quốc tế cũng sẽ được bồi đắp vững chắc hơn.

(Còn nữa)

Thiện Quang