Bài 1: Làm chủ công nghệ chiến lược

Nghiên cứu các chủng vi sinh có hoạt tính sinh học cao phục vụ sản xuất nông nghiệp trong phòng thí nghiệm của Tập đoàn Sinh học AQ. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã chỉ rõ, xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Điều đó đòi hỏi chúng ta cần đổi mới tư duy phát triển khoa học-công nghệ, xây dựng nền móng tri thức, làm chủ công nghệ chiến lược và ứng dụng thành tựu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất, kinh doanh, giải quyết bài toán thực tiễn của nền kinh tế.

Trong bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển, thay đổi từng ngày và cạnh tranh toàn cầu gia tăng, quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm được cơ hội để vươn lên mạnh mẽ. Vì vậy, trong xác lập mô hình tăng trưởng mới, việc làm chủ các công nghệ chiến lược liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và vị thế của đất nước. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định, phát triển nhanh, bền vững, tiến tới tự chủ và cạnh tranh về công nghệ ở một số lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng, lợi thế.

Từ chủ trương, định hướng …

Thành công trong làm chủ công nghệ chiến lược sẽ tạo ra đột phá tăng trưởng, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển năng động, có năng lực và sản phẩm công nghệ mang tầm vóc, thương hiệu trên trường quốc tế. Kết luận số 18- KL/TW, Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV nhấn mạnh ưu tiên tiếp thu, chuyển giao, ứng dụng sáng tạo, làm chủ các công nghệ nền tảng, công nghệ tiên tiến, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn, công nghệ số.

Tại phiên họp của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyên đề công nghệ chiến lược, tháng 3/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, phát triển công nghệ chiến lược phải xuất phát từ nhu cầu của nền kinh tế và lợi ích lâu dài của quốc gia. Đó là nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, hình thành các ngành công nghiệp mới, bảo đảm tự chủ về công nghệ trong những lĩnh vực then chốt.

Thành công trong làm chủ công nghệ chiến lược sẽ tạo ra đột phá tăng trưởng, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển năng động, có năng lực và sản phẩm công nghệ mang tầm vóc, thương hiệu trên trường quốc tế.

Cùng với các chủ trương, định hướng nêu trên, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/ QĐ-TTg, xác định danh mục 10 công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược chia thành hai nhóm; ban hành quyết định giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương. Các quyết định được ban hành là bước đi quan trọng nhằm định hướng phát triển khoa học-công nghệ quốc gia trong dài hạn. Đây không chỉ là cơ sở để tập trung nguồn lực đầu tư mà còn giúp xác định những lĩnh vực ưu tiên cần thúc đẩy để tạo lợi thế cạnh tranh.

Đáng chú ý, các bộ, ngành đã chủ động vào cuộc, chuẩn bị về lực lượng, năng lực công nghệ, sẵn sàng nhận nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược để giải quyết các bài toán lớn của đất nước. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, ngành khoa học và công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học-công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học-công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch cấu trúc lại các chương trình khoa học-công nghệ quốc gia, quy hoạch mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương. Trên cơ sở đó, 42 chương trình khoa học-công nghệ quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng, thành sáu chương trình lớn, gồm các chương trình: Nghiên cứu cơ bản; khoa học-công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; nâng cao tiềm lực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong đó, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước.

… Đến hành động thực tiễn

Hiện thực hóa chủ trương, định hướng và những chỉ đạo phát triển công nghệ chiến lược tương xứng với tầm nhìn dài hạn, các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà khoa học đang nỗ lực phát huy những kết quả đã đạt được, tiếp tục tập trung vào các hướng phát triển công nghệ chiến lược tiềm năng, bền vững.

Chia sẻ về kết quả nghiên cứu phát triển robot di động tự hành (AMR), một trong những hướng công nghệ chiến lược phục vụ các lĩnh vực đặc thù như hạt nhân, y tế, Tiến sĩ Ngô Mạnh Tiến (Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho biết, các nhà khoa học đã từng bước làm chủ quy trình nghiên cứu, chế tạo robot tích hợp trí tuệ nhân tạo, hướng tới nội địa hóa công nghệ cao. Quá trình phát triển robot được triển khai theo quy trình khép kín từ thiết kế, tích hợp cảm biến, phát triển thuật toán điều khiển, đến chế tạo, tích hợp hệ thống và thử nghiệm thực tế. Các hệ thống robot đã được thử nghiệm tại Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và một số cơ sở y học hạt nhân như Bệnh viện 103, cho thấy khả năng vận hành ổn định và tiềm năng ứng dụng trong an toàn bức xạ, công nghệ hạt nhân và công nghiệp.

Từ thực tiễn kết quả của doanh nghiệp, Chủ tịch MK Group Nguyễn Trọng Khang cho biết, tập đoàn đã kiên trì đầu tư dài hạn cho nghiên cứu phát triển công nghệ lõi, đến nay đã phát triển được hệ điều hành chip bảo mật Lotus OS và nền tảng MK Lotus GovID IMDa đạt chứng nhận Common Criteria EAL5+, một trong những cấp độ bảo mật cao nhất áp dụng cho các hệ thống định danh điện tử cấp quốc gia. Trong khi đó, lĩnh vực camera AI thông minh xử lý tại biên, Tập đoàn MK đã lựa chọn hướng đi từng bước làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ, từ thiết kế phần cứng, quang học, điện tử cho tới phần mềm hệ thống, thuật toán AI và công nghệ xử lý tại biên. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với bảo mật dữ liệu, an ninh thông tin và tính độc lập của hạ tầng số.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, để chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai đồng bộ từ đào tạo, nghiên cứu khoa học đến đổi mới sáng tạo và hợp tác doanh nghiệp; tập trung đầu tư các phòng thí nghiệm hiện đại, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu và nhóm nghiên cứu mạnh nhằm tạo môi trường để sinh viên, học viên và các nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo.

Năm học 2026-2027, Đại học Quốc gia Hà Nội được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt triển khai 15 chương trình đào tạo tài năng STEM với các chương trình thuộc các lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược như trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính, kỹ thuật phần mềm, kỹ thuật điện tử, công nghệ sinh học và nhiều ngành công nghệ chiến lược khác.

Theo các chuyên gia, nhà khoa học, với những chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo các cấp, nhiệm vụ đặt ra trong phát triển công nghệ chiến lược vừa cấp bách, vừa lâu dài.

Đây là trách nhiệm chung, cần sự vào cuộc thật sự của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội, với mục tiêu đưa nước ta trở thành quốc gia phát triển năng động, có năng lực công nghệ, sở hữu những doanh nghiệp công nghệ mạnh, có những sản phẩm công nghệ mang tầm vóc, mang thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần giải quyết các bài toán thực tiễn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số. Như Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trong phát biểu tại lễ kỷ niệm Ngày Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam (2026) khẳng định, phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ chiến lược chính là con đường để đưa đất nước ta phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

(còn nữa)

Xuân Kỳ