Bác sĩ Trung ương về trạm xá: Nâng tầm cho y tế cơ sở

Bà Nguyễn Thị Xuân Mai, ở phường Vĩnh Hưng, thường khám định kỳ ở trạm xá. Trạm y tế mới vừa đi vào hoạt động với cơ sở vật chất hiện đại, cùng sự hiện diện của các bác sĩ ở bệnh viện tuyến trên khiến bà Mai cùng nhiều người dân khác cảm thấy rất phấn khởi: "Rất mong muốn có các cơ sở bệnh viện gần gũi như thế này, đi lại thuận tiện. Vì chúng tôi có tuổi rồi, mà nhiều lúc đi khám phải đi xin giấy chuyển tuyến lên bệnh viện tuyến trên, rất là ngại".

Trạm Y tế mới của phường Vĩnh Hưng vừa đi vào hoạt động với cơ sở vật chất hiện đại, cùng sự hiện diện của các bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (Ảnh: Minh Hiếu)

"Con cháu, họ hàng, hàng xóm người ta đi nhiều chứ. Các bác sĩ tay nghề càng cao, càng giỏi thì càng tốt chứ sao".

"Cơ sở dưới kia quá đông, cho nên có bác sĩ về đây khám trực tiếp thì nhân dân rất hoan nghênh. Tôi cũng thấy nó rất gần, mà cơ sở vật chất ở đây mới, đẹp".

Trong ngày đầu tiên hợp tác giữa Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Trạm Y tế phường Vĩnh Hưng (ngày 14/1), gần 400 người dân có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn đã được thăm khám miễn phí các bệnh mạn tính, nội tiết và nhi khoa.

Để đảm bảo công tác khám, chữa bệnh cho hơn 70.000 người tại địa bàn phường, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội sẽ triển khai gần 30 phòng khám, xét nghiệm, hệ thống máy CT cộng hưởng từ và gần 50 bác sĩ, nhân viên y tế hỗ trợ, đồng thời kết nối hệ thống khám, chữa bệnh từ xa trong trường hợp có ca bệnh nặng.

Mô hình này vừa giúp người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại nơi sinh sống, vừa góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ y tế cơ sở, nhất là khi trạm y tế phường Vĩnh Hưng hiện chỉ có 2 bác sĩ. Bà Nguyễn Thị Lụa, Trạm trưởng Trạm Y tế phường Vĩnh Hưng cho rằng: "Người dân sẽ được là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất từ mô hình liên kết này. Người dân sẽ được khám, chữa bệnh BHYT, được cấp phát thuốc. Nếu cần can thiệp chuyên sâu thì sẽ chuyển thẳng đến Bệnh viện Đại học Y can thiệp luôn tại bệnh viện".

Để mô hình hợp tác giữa bệnh viện tuyến trung ương và trạm y tế phường, xã phát huy hiệu quả, PGS. TS. Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho rằng: "Chúng tôi muốn xây dựng mô hình này như hình mẫu đầu tiên thử nghiệm để các bệnh viện khác cũng tham gia vào mô hình đưa các bác sĩ xuống các trạm y tế ở xã, ở phường. Muốn phát triển đồng bộ thì các lãnh đạo địa phương phải thay đổi cho các trạm y tế xã, phường thực sự có hiệu quả. Không phải chỉ có trụ sở xây dựng mới là đủ, mà cần có cả trang thiết bị thực tế bên trong và cả yếu tố con người".

Không chỉ Hà Nội, tại Đà Nẵng, các bệnh viện: Đà Nẵng, Phụ sản - Nhi và Ung bướu cũng hỗ trợ chuyên môn cho các đơn vị vệ tinh, các trung tâm y tế khu vực. Mô hình được triển khai theo đề án được UBND TP. Đà Nẵng, thực hiện theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Sau 3 năm “cầm tay chỉ việc”, Trung tâm Y tế khu vực Sơn Trà hiện đã làm chủ được nhiều kỹ thuật chuyên khoa, giúp giảm tải cho bệnh viện tuyến trên. BSCK II Huỳnh Quốc Tám, Trưởng Khoa Ngoại tổng hợp cho biết: "Được sự hỗ trợ của hai bệnh viện lớn thì Khoa Ngoại của Sơn Trà đã phát triển vượt bậc, thực hiện rất nhiều ca khó. Ngày trước, vào đây bệnh nhân hay xin đi tuyến trên, chứ giờ chuyển tuyến trên đã giảm xuống còn 10% so với trước đây".

Trong ngày đầu tiên triển khai mô hình (ngày 14/1), gần 400 người dân có hoàn cảnh đặc biệt tại phường Vĩnh Hưng đã được thăm khám miễn phí các bệnh mạn tính, nội tiết và nhi khoa (Ảnh: VOV 2)

Tại TP.HCM, Sở Y tế xác định các cơ sở khám, chữa bệnh cấp ban đầu, cụ thể là các 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu, phải thực sự làm tốt vai trò sàng lọc, theo dõi và quản lý sức khỏe ban đầu.

Theo ông Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, trong cấu trúc mới, y tế cơ sở được xác định là nền tảng vững chắc của toàn hệ thống. Trạm sẽ trở thành điểm “chạm” y tế đầu tiên và liên tục của người dân ngay tại cộng đồng: "Sở Y tế phải quán triệt và thực sự phải xem trạm y tế là nền tảng của hệ thống y tế. Do vậy, phải đầu tư cho trạm y tế. Sắp tới thì các bệnh viện cấp cơ bản (bệnh viện quận, huyện cũ trước đây) sẽ ký kết hỗ trợ chuyên môn, hỗ trợ tư vấn từ xa cho trạm y tế. Đặc biệt là ngành Y tế đã tham mưu cho Thành phố, cho phép các trạm y tế ký kết hợp đồng với các bác sĩ nghỉ hưu mà ngân sách chi trả".

Cũng theo các chuyên gia, chủ trương nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu là định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, thể hiện rõ tính nhân văn và tầm nhìn dài hạn.

Thực tiễn công tác tại cơ sở cho thấy, việc giúp người dân tiếp cận sớm các dịch vụ y tế, quản lý sức khỏe thường xuyên và phòng bệnh ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định trong việc giảm chi phí khám, chữa bệnh và hạn chế tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên.

Dù được xem là tuyến đầu của hệ thống chăm sóc sức khỏe, nhưng thực tế những năm qua, người dân đã quen với hình ảnh trạm xá gắn với tiêm chủng, sơ cứu ban đầu, đo huyết áp hay phát thuốc thông thường.

Chính vì vậy, khi bác sĩ tuyến trung ương đến tận trạm y tế phường, xã, thì y tế cơ sở không chỉ được bổ sung nguồn lực chuyên môn, mà còn được tiếp sức bằng niềm tin. Nếu được triển khai bài bản thì đây sẽ là bước chuyển quan trọng để tuyến y tế nền tảng thực sự được nâng tầm.

Hình ảnh những bác sĩ đầu ngành ngồi tại trạm xá, trực tiếp thăm khám cho người dân ở khu dân cư mang đến một thông điệp rất rõ ràng: y tế cơ sở không đứng ngoài dòng chảy phát triển của ngành y, và người dân hoàn toàn có thể được tiếp cận chất lượng chuyên môn cao ngay từ nơi gần mình nhất.

Trước hết, sự hiện diện của bác sĩ tuyến trung ương có tác động trực tiếp và dễ nhận thấy đến chất lượng chăm sóc ban đầu. Những bệnh lý phổ biến như: tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh hô hấp mạn tính, bệnh cơ xương khớp - vốn chiếm tỷ lệ lớn trong cộng đồng - có cơ hội được đánh giá, tư vấn và điều trị bài bản hơn ngay từ đầu.

Không chỉ là đơn thuốc, đó còn là cách tiếp cận toàn diện: theo dõi diễn biến bệnh, điều chỉnh phác đồ, hướng dẫn lối sống và dự phòng biến chứng.

Quan trọng hơn, người dân được “gặp đúng người” ngay ở nơi mình sinh sống, và trạm xá sẽ dần trở thành điểm đến chủ động thay vì điểm dừng tạm thời trước khi chuyển tuyến, từ đó giảm nhu cầu dồn lên tuyến trên một cách bền vững.

Mô hình này còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa về chuyên môn. Bác sĩ tuyến trung ương không chỉ “làm thay”, mà còn “làm cùng” đội ngũ y tế cơ sở. Qua mỗi ca bệnh, mỗi buổi hội chẩn, kiến thức và kinh nghiệm được chia sẻ trực tiếp, sống động, sát thực tế hơn bất kỳ khóa tập huấn nào. Trạm y tế vì thế không chỉ là nơi tiếp nhận dịch vụ, mà trở thành không gian học hỏi, nâng cao năng lực một cách tự nhiên.

Ở chiều ngược lại, chính các bác sĩ tuyến trên cũng có thêm cơ hội hiểu sâu hơn về bức tranh sức khỏe cộng đồng: những bệnh phổ biến, những yếu tố xã hội tác động sức khỏe, những rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế,…

Sự “va chạm” hai chiều này giúp khoảng cách giữa chính sách, chuyên môn với đời sống thực tiễn được rút ngắn, tạo tiền đề cho những điều chỉnh phù hợp hơn trong tổ chức chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Để mô hình này có thể nhân rộng, điều quan trọng là xây dựng được một cơ chế vận hành ổn định, lâu dài. Việc bác sĩ tuyến trung ương về cơ sở cần được đặt trong khuôn khổ phối hợp rõ ràng, gắn với kế hoạch chuyên môn, không mang tính thời điểm.

Cùng với con người, điều kiện làm việc tại trạm y tế cũng cần được nâng cấp đồng bộ. Không gian khám chữa bệnh, trang thiết bị chẩn đoán cơ bản, hệ thống quản lý hồ sơ sức khỏe cần được đầu tư theo hướng thiết thực, phù hợp quy mô. Khi điều kiện nền được cải thiện, thì việc bác sĩ tuyến trên về cơ sở không chỉ hỗ trợ chuyên môn, mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình chăm sóc ban đầu.

Định hướng phát triển đội ngũ tại chỗ cũng không thể thiếu. Mục tiêu cuối cùng không phải là để trạm y tế phụ thuộc bác sĩ tuyến trên, mà là để y tế cơ sở tự tin đứng vững bằng chính năng lực của mình. Mỗi chương trình hợp tác cần được nhìn nhận như một bước chuyển giao, để sau đó, trạm y tế tiếp tục vận hành trơn tru, hiệu quả.

Bên cạnh đó, bài toán nguồn lực cần được nhìn nhận một cách tổng thể và dài hạn. Với bác sĩ tuyến trên, việc tham gia hỗ trợ y tế cơ sở cần được tính như một phần nhiệm vụ chuyên môn chính thức, gắn với chế độ đãi ngộ phù hợp về thu nhập, đánh giá thi đua, cơ hội đào tạo và phát triển nghề nghiệp.

Với bệnh viện, cần có cơ chế phân bổ thời gian, nhân lực hợp lý để vừa bảo đảm nhiệm vụ chuyên môn tại tuyến trên, vừa duy trì sự hiện diện ổn định ở cơ sở. Đối với trạm y tế, đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị và điều kiện làm việc là nền tảng để “giữ chân” bác sĩ và phát huy hiệu quả hỗ trợ.

Nhất là khi mở rộng ra khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, chính sách hỗ trợ phải linh hoạt hơn, kết hợp phụ cấp, điều kiện sinh hoạt và ứng dụng y tế từ xa để vừa giảm áp lực di chuyển cho bác sĩ, vừa bảo đảm người dân ở những địa bàn khó khăn vẫn được tiếp cận chuyên môn chất lượng. Khi nguồn lực được phân bổ hài hòa và có động lực đủ mạnh thì mô hình này sẽ không chỉ dừng ở những đô thị trung tâm, mà có thể lan tỏa đến những nơi y tế cơ sở đang cần được tiếp sức nhất.

Trong bối cảnh toàn ngành y tế đang nỗ lực thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, mô hình hợp tác này cho thấy một cách làm linh hoạt, gần dân và thiết thực.

Nếu được triển khai với tầm nhìn dài hạn thì không chỉ mang lại lợi ích trước mắt, mà về lâu dài, hệ thống y tế sẽ có một nền móng cân bằng, bền vững với y tế cơ sở là trụ cột. Khi tuyến đầu được tiếp sức đúng cách thì việc chăm sóc sức khỏe nhân dân sẽ bắt đầu từ nơi gần nhất, vững chắc nhất là ngay trong cộng đồng.

Minh Hiếu/VOV-Giao thông