Bắc Ninh: Vùng đất 'trăm nghề' đổi mới công nghệ

Hiện đại hóa quy trình sản xuất

Theo ông Đặng Thanh Huệ, Bí thư Chi bộ kiêm Phó giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp thôn Đức Lân thuộc xã Yên Phụ cũ (nay là xã Văn Môn), dù công nghiệp và đô thị phát triển, 100% các hộ thành viên của hợp tác xã duy trì trồng nếp cái hoa vàng. Trước thực trạng sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, diện tích canh tác còn 58,3 ha nên địa phương chú trọng nâng cao chất lượng cho giống gạo đặc sản địa phương này. Ông Huệ cho biết: “Để thu hút người dân kiên trì bám ruộng, hợp tác xã đẩy mạnh cơ giới hóa ở tất cả các khâu từ làm đất đến thu hoạch nên mỗi hộ chỉ cần 1-2 người tham gia sản xuất khi mùa vụ. Nông dân được hướng dẫn canh tác theo vùng tập trung, một giống lúa hạn chế tối đa sự lẫn tạp. Đồng thời, các công việc gieo sạ, phun thuốc bảo vệ thực vật bằng máy bay, cung ứng vật tư, phân bón đồng bộ tận đầu bờ giúp giảm công chăm sóc và nâng cao năng suất đáng kể”. Nhờ vậy, năm 2025, hợp tác xã cung ứng được 700 tấn nếp hàng hóa theo tiêu chuẩn VietGAP và được công nhận OCOP 4 sao, thu hút nhiều đơn vị tiêu thụ tại ruộng với giá thành ổn định.

Hệ thống máy móc đồng bộ để tối ưu quy trình xay xát gạo tại hộ anh Chu Văn Đạo.

Là cơ sở xay xát lớn ở thôn Cầu Gạo, xã Văn Môn và trực tiếp thu mua gạo nếp cái hoa vàng, hộ anh Chu Văn Đạo cũng đầu tư dây chuyền máy móc để xử lý, nâng cao chất lượng gạo đưa ra thị trường. Những ngày cuối năm, về xưởng của anh Đạo, tiếng người tiếng máy hòa nhịp rộn ràng. Tại đây, sau khi thu mua lúa nếp nguyên liệu của nông dân mỗi vụ, anh thực hiện các công đoạn bóc tách, làm sạch, làm bóng và đóng gói sản phẩm. Từ năm 2016, với số vốn thanh niên khởi nghiệp vay được, anh đã nâng cấp giàn máy xay xát gạo truyền thống của gia đình gồm máy sấy nhiệt tự động, máy tách chấu, máy xát trắng, máy múc...

Gần đây, anh còn thuê thiết kế, lắp đặt thêm hệ thống lọc bụi không khí, các băng tải vận chuyển gạo giúp giảm sức lao động. Tổng mức đầu tư dây chuyền lên tới gần 6 tỷ đồng. Nhờ vậy, mỗi năm, gia đình anh có thể nhập kho gần 1.000 tấn thóc nếp tươi, sấy và xử lý thành phẩm ra 700-800 tấn thóc khô. Trong 2 tháng cận Tết, khi nhu cầu người dân tăng lên, xưởng cũng tăng công suất xay xát thêm 30-40% với khoảng 40-50 tấn gạo bán ra mỗi tháng. “Nhà tôi chuyên xay xát dòng gạo nếp phục vụ việc làm bánh, chế biến với đòi hỏi rất cao về độ trắng của gạo, hạn chế tối đa tạp chất như cám, đầu đen, sạn… Nhờ hệ thống máy móc đồng bộ, hiện đại, việc kiểm soát chất lượng gạo tốt hơn, lại giảm chi phí nhân công, bảo đảm an toàn cho gia đình tôi và môi trường sống xung quanh khu xưởng”, anh Đạo chia sẻ.

Đầu tư công nghệ chế biến

Từ những cơ sở xay xát uy tín và hiện đại, nhiều hộ dân ở xã Văn Môn đã có nguyên liệu tiêu chuẩn để chế biến mì gạo, bánh đa nem chất lượng hơn. Theo thời gian, việc sản xuất của những cơ sở chế biến cũng được chuyển đổi từ quy mô nhỏ lẻ sang sản xuất quy mô lớn. Cơ sở bánh đa nem Đào Liên nổi tiếng ở thôn Cầu Gạo, xã Văn Môn đang thay đổi khá toàn diện từ lắp đặt lò sấy điện, nồi hấp điện thay thế cho toàn bộ thiết bị thủ công trước kia đem đến hiệu quả rõ rệt.

Cơ sở sản xuất bánh đa nem Đào Liên lắp đặt lò sấy điện giúp tăng năng suất.

Bà Đào Thị Liên phấn khởi: “Làm nghề gần 30 năm, sau thời gian sản xuất theo cách truyền thống như tráng bánh bằng bếp củi, phơi bánh trên phên ngoài trời, tôi đã đầu tư hàng tỷ đồng mua hệ thống 3 lò sấy công suất 4 tạ bánh/mẻ và nồi hơi điện công suất lớn. Dùng điện chi phí cao hơn nhưng chất lượng bánh đồng đều, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm và quan trọng nhất, chúng tôi không còn phải phụ thuộc vào thời tiết như trước. Cùng với quy trình chế biến chuyên nghiệp, cơ sở có thể đáp ứng các đơn hàng lớn của doanh nghiệp phân phối trên toàn quốc. Cũng nhờ chất lượng nâng lên, bánh đa nem Đào Liên tham gia chương trình OCOP của tỉnh và đạt chứng nhận 3 sao”.

Hiện nay, mỗi ngày, cơ sở bánh đa nem Đào Liên sản xuất khoảng 1 tấn thành phẩm. Những ngày cận Tết, nhu cầu đặt hàng tăng thêm 10%, tạo việc làm cho gần 20 lao động thường xuyên. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn có mặt tại Hà Nội và xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu. Hiện nay, để đáp ứng đơn hàng lớn, cơ sở Đào Liên còn liên kết, làm đầu mối tiêu thụ cho nhiều hộ sản xuất khác trong làng.

Có thể nói, về vùng đất Yên Phụ thời điểm này, không khí sản xuất luôn hối hả, tấp nập. Các cơ sở và doanh nghiệp hầu hết chủ động nhập sẵn nguồn nguyên liệu chất lượng để chuẩn bị cho đợt cao điểm Tết Nguyên đán. Việc chuyển đổi từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn không chỉ giúp nâng cao giá trị của hạt gạo nếp cái hoa vàng, gìn giữ những nghề truyền thống của vùng Yên Phụ xưa kia mà còn giúp nhiều hộ dân làm giàu ngay tại quê hương. Sự kết hợp giữa tâm huyết của những người yêu nghề và sự hỗ trợ công nghệ đang tạo nên một diện mạo mới cho làng nghề truyền thống theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Bài, ảnh: Huyền Thương