Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương: Tạo lập bản sắc văn hóa trong kiến trúc đô thị hiện đại

Nhân dịp tỉnh tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh ghi lại những góc nhìn mang tính chuyên môn của Kiến trúc sư Nguyễn Huy Phách (Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng) về bài toán tạo lập bản sắc văn hóa kiến trúc trong dòng chảy đương đại.

Định hình bản sắc "Kiến trúc Bắc Ninh"

Bắc Ninh khi chuyển mình lên thành phố thuộc Trung ương phải mang nét đặc trưng riêng biệt, tuyệt đối không hòa lẫn vào xu hướng đồng hóa đô thị. Vùng đất Kinh Bắc - cái nôi của văn minh sông Hồng và văn minh Đại Việt đang sở hữu kho tàng giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vô giá. Đây chính là cội nguồn cốt lõi tạo nên sự khác biệt cho kiến trúc nơi đây.

Kiến trúc sư Nguyễn Huy Phách.

Tuy nhiên đô thị Bắc Ninh hiện nay đang thiếu vắng những công trình mang tính biểu tượng dấu ấn kiến trúc mà chỉ cần nhìn vào, người ta có thể nhận ra ngay một Kinh Bắc đương đại. Một đô thị lớn lên đòi hỏi tầm nhìn phải đủ rộng, đủ sâu để những bản quy hoạch sở hữu sức sống bền vững từ 50 năm, 100 năm hoặc lâu hơn thế nữa.

Việc tạo lập bản sắc văn hóa cho kiến trúc Bắc Ninh không chỉ là vấn đề cấp thiết, mà còn là lời giải tối ưu cho bài toán hội nhập quốc tế. Do đó cần có một kịch bản phát triển bền vững, có khả năng thích ứng lâu dài với biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh trong tương lai.

Bên cạnh đó quá trình đô thị hóa mạnh mẽ tất yếu dẫn đến sự va chạm giữa nét văn minh, hiện đại của phố thị với tính truyền thống, đậm đà văn hóa của làng xã. Tuy nhiên, nét đẹp và giá trị của Bắc Ninh tương lai không chỉ nằm ở những đại lộ thênh thang, những tòa nhà kính sáng loáng, mà còn nằm ở những ngôi làng cổ nơi lưu giữ địa hình tự nhiên đa dạng cùng hệ thống di sản vô giá.

Nếu lấy trục văn hóa làm xương sống cho sự phát triển, quy hoạch chung của Bắc Ninh phải xem "Bảo tồn không gian làng trong lòng thành phố" là một giải pháp chiến lược nhằm tạo ra thị phần cạnh tranh riêng biệt. Việc giải quyết hài hòa mối quan hệ biện chứng giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế chính là chiếc chìa khóa vàng giúp Bắc Ninh đứng vững, tự tin khẳng định vị thế trước làn sóng toàn cầu hóa toàn diện.

Giữ lại ký ức đô thị

Phát triển luôn đi cùng sự thay thế và làm mới, nhưng với những công trình mang đậm dấu ấn thời gian, mỗi quyết định đều cần được cân nhắc thận trọng. Đập bỏ một di sản kiến trúc đồng nghĩa với nguy cơ “đánh mất ký ức”- thứ vốn được trao truyền và bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Một thành phố không chỉ được đo đếm bằng những công trình được xây dựng thêm, mà phải được đánh giá bằng những di sản được trân trọng gìn giữ. Quy hoạch nhân văn là làm sao để mỗi người dân, khi nhìn vào sự đổi thay, vẫn cảm thấy mình thuộc về tương lai của thành phố đó.

Đối với quỹ đất "vàng" được giải phóng sau khi di dời các cơ quan hành chính, nhà máy cũ, chính quyền cần hạn chế tối đa việc phê duyệt xây dựng các khu nhà ở cao tầng mọc lên dày đặc. Việc này nhằm giảm tải áp lực hạ tầng giao thông và kỹ thuật cho khu vực trung tâm. Bởi thực tế, Bắc Ninh đang rất thiếu không gian công cộng, công viên và các quảng trường văn hóa.

Một bản quy hoạch tiến bộ luôn phải biết “chừa chỗ” cho sự sáng tạo và nhu cầu của tương lai, bởi đằng sau những con số thống kê kinh tế khô khan luôn là số phận và chất lượng sống của mỗi con người. Có như vậy, Bắc Ninh mới thực sự trở thành một “Thành phố đáng sống” đúng nghĩa - nơi người dân không chỉ được thụ hưởng các tiện ích đô thị chất lượng cao, mà còn có một đời sống tinh thần phong phú, chạm vào hạnh phúc đích thực.

Hy vọng một ngày không xa, người dân Bắc Ninh sẽ tự hào giới thiệu với bạn bè quốc tế về một thành phố xanh, thông minh, hiện đại nhưng vẫn vẹn nguyên cốt cách văn hóa Kinh Bắc trầm tích ngàn năm.

Thái Uyên (thực hiện)