Bắc Ninh: Di sản văn hóa không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực cho tương lai (Bài 1)

Một góc trong khuôn viên chùa Bút tháp.

Từ miền Quan họ Kinh Bắc, hệ thống chùa cổ, đình làng, lễ hội truyền thống đến không gian văn hóa Tây Yên Tử, những làng nghề trăm năm tuổi cùng tinh thần hiếu học, nghĩa tình và sáng tạo của con người... tất cả đã tạo nên một bản sắc riêng hiếm nơi nào có được.
Trong bối cảnh Hội nhập sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương, lợi thế phát triển không còn chỉ được đo bằng quy mô đầu tư, hạ tầng hay tốc độ tăng trưởng kinh tế. Điều tạo nên sức hấp dẫn bền vững chính là bản sắc văn hóa. Một khu công nghiệp có thể được xây dựng ở nhiều nơi, nhưng một vùng văn hóa chỉ có thể được hình thành qua nhiều thế kỷ. Chính điều không thể sao chép ấy mới tạo nên giá trị khác biệt.
Ngày nay, nhiều quốc gia và địa phương trên thế giới đã coi văn hóa là một nguồn lực phát triển. Di sản không chỉ để gìn giữ mà còn trở thành nền tảng cho du lịch, công nghiệp sáng tạo và quảng bá hình ảnh. Những giá trị truyền thống nếu được bảo tồn đúng cách sẽ tiếp tục sinh sôi trong đời sống hiện đại, đóng góp trực tiếp cho kinh tế, đồng thời nuôi dưỡng bản lĩnh và bản sắc của cộng đồng.

Hội Lim được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể năm 2026.

Bắc Ninh đang có đầy đủ điều kiện để hiện thực hóa khát vọng phát triển dựa trên nền tảng văn hóa. Đây là vùng đất hội tụ hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đặc biệt phong phú, với hàng nghìn di tích lịch sử, hàng trăm lễ hội truyền thống, nhiều làng nghề nổi tiếng cùng các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Ít có địa phương nào ở Việt Nam hội tụ nhiều loại hình di sản được UNESCO ghi danh như Bắc Ninh. Từ di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu đến những không gian văn hóa đặc sắc được cộng đồng gìn giữ, tất cả đã tạo nên một “hệ sinh thái di sản” hiếm có, làm nên bản sắc riêng của vùng đất Kinh Bắc. Những danh hiệu ấy không chỉ khẳng định chiều sâu văn hóa của vùng đất Kinh Bắc mà còn minh chứng cho sức sống bền bỉ của những giá trị được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần đưa hình ảnh Bắc Ninh đến với bạn bè quốc tế.

Tuy nhiên, bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên trong tủ kính. Giá trị của di sản chỉ thật sự được phát huy khi trở thành một phần của đời sống đương đại. Đó là khi những làn điệu dân ca tiếp tục được cất lên trong cộng đồng; những làng nghề truyền thống tạo ra các sản phẩm mang giá trị kinh tế; các di tích trở thành điểm đến của du lịch văn hóa; công nghệ số góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Đảng ta đã nhiều lần khẳng định văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội. Điều đó càng có ý nghĩa đối với Bắc Ninh trong giai đoạn mới. Mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ đòi hỏi sự phát triển về hạ tầng, công nghiệp hay đô thị, mà còn cần một nền tảng văn hóa đủ sâu để tạo nên bản sắc của một đô thị hiện đại.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 30/9/2009

Một thành phố có thể được xây dựng trong vài thập kỷ. Nhưng một nền văn hóa cần hàng trăm, hàng nghìn năm để hình thành. Chính vì vậy, phát triển càng nhanh càng cần giữ gìn những giá trị cốt lõi. Văn hóa không phải là "phần trang trí" của phát triển, mà phải trở thành nền móng cho mọi bước đi.
Tuyến bài "Giá trị truyền thống lịch sử, văn hóa và con người Bắc Ninh" được thực hiện với mong muốn góp thêm một góc nhìn về những giá trị đã, đang và sẽ tạo nên sức mạnh mềm của vùng đất này. Qua mỗi bài viết, bạn đọc sẽ cùng khám phá những di sản, những con người, những làng nghề, những phong tục và những giá trị đã làm nên cốt cách Bắc Ninh – để thêm yêu, thêm tự hào và cùng chung tay gìn giữ.
Bởi trong kỷ nguyên cạnh tranh bằng bản sắc, văn hóa không chỉ là niềm tự hào của quá khứ mà còn là lợi thế cạnh tranh của tương lai. Đó chính là sức mạnh mềm để Bắc Ninh vững bước trên hành trình phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc.

Trường Thịnh