Ba Lan: Cảnh báo ô nhiễm lưu vực sông Ina

Hệ sinh thái của sông Ina đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Ảnh: ST

Hơn 438.000 m³ nước thải sinh hoạt bị xả trực tiếp ra môi trường

Báo cáo kiểm toán mới công bố của NIK về công tác bảo vệ môi trường nước tại lưu vực sông Ina và các chi lưu cho thấy các biện pháp bảo vệ nguồn nước của cơ quan quản lý và chính quyền địa phương còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với mức độ suy thoái nghiêm trọng của hệ thống sông.

Lưu vực sông Ina được đánh giá có giá trị tự nhiên và đa dạng sinh học đặc biệt cao. Tuy nhiên, theo số liệu công bố gần đây của Chương trình Quan trắc Môi trường Quốc gia (SEM), 22 trong tổng số 24 thủy vực nước mặt tại đây bị xếp loại ở tình trạng chất lượng kém.

Kết quả quan trắc môi trường nước cùng cuộc kiểm toán đột xuất của NIK năm 2024 về tình hình thực hiện nhiệm vụ quản lý nước thải tại đô thị Stargard đã trở thành cơ sở để cơ quan này mở rộng kiểm toán đối với các biện pháp bảo vệ nguồn nước chống ô nhiễm trên toàn lưu vực sông Ina.

NIK triển khai kiểm toán tại Cục Bảo vệ Môi trường Khu vực (RDOŚ), Thanh tra Bảo vệ Môi trường Tỉnh (WIOŚ), các đơn vị thuộc Cơ quan Quản lý nước Quốc gia Ba Lan (Polish Waters), bao gồm Ban Quản lý nước khu vực (RZGW) và Ban Quản lý lưu vực Stargard (ZZ), cùng hai chính quyền cấp đô thị và hai doanh nghiệp cấp thoát nước. Theo yêu cầu của NIK, WIOŚ cũng tiến hành kiểm tra tại 4 đô thị và 9 nhà máy xử lý nước thải. Giai đoạn kiểm toán được xác định từ ngày 01/01/2022 đến ngày 30/5/2025.

Kết quả kiểm toán đã chỉ ra hàng loạt tồn tại đáng chú ý. Theo đó, tại các khu vực chưa có mạng lưới thoát nước tập trung, việc quản lý chất thải lỏng bị buông lỏng. Hệ thống sổ sách quản lý bể tự hoại của chính quyền địa phương không được cập nhật hoặc để trống. Theo tính toán của NIK, có tới 97% lượng chất thải lỏng tại các khu vực này không được xử lý.

Đáng chú ý, lượng chất thải được thu gom được tại một số đô thị thấp hơn 10 lần so với lượng nước sạch tiêu thụ. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 438.000 m³ nước thải sinh hoạt đã bị xả trực tiếp ra môi trường tự nhiên.

Nhiều hạn chế trong hoạt động của Polish Waters cũng được chỉ rõ. Theo đó, 100% thủ tục cấp phép tài nguyên nước tại Ban Quản lý Lưu vực Stargard đều quá hạn do thiếu hụt nhân sự và những rào cản về cơ chế, trong khi 77% giấy phép không được rà soát định kỳ. Với tiến độ kiểm tra mới chỉ được khoảng 5% số đơn vị trong ba năm, Polish Waters sẽ phải mất tới 60 năm mới hoàn thành một lượt kiểm tra toàn bộ các giấy phép đã cấp trong khu vực.

NIK đồng thời ghi nhận sự chậm trễ trong xử lý vi phạm của RDOŚ, WIOŚ. RDOŚ đã kéo dài các thủ tục hành chính đối với hành vi gây tổn hại sông Ina, khiến đơn vị vi phạm có cơ hội tiếp tục xả hơn 55.000 m³ nước thải chưa xử lý xuống dòng sông trong năm 2024. Song song với đó, nhiều quyết định xử phạt tăng nặng được WIOŚ ban hành chậm từ 3 - 5 năm, làm giảm hiệu quả răn đe của pháp luật.

Một bất cập khác được NIK chỉ ra là hệ thống giám sát liên tục và cảnh báo sớm thiên tai đường thủy nội địa, dự kiến được xây dựng sau thảm họa sinh thái trên sông Oder, đã phải hủy hợp đồng do chậm tiến độ và vướng mắc pháp lý. Phần lớn dữ liệu môi trường vẫn được tiếp nhận và quản lý bằng hồ sơ giấy, làm giảm khả năng phản ứng nhanh của các cơ quan quản lý trước các sự cố xả thải lậu.

Hoàn thiện thể chế và hiện đại hóa công tác giám sát

Từ kết quả kiểm toán, NIK cho rằng những tồn tại tại lưu vực sông Ina phản ánh các bất cập mang tính hệ thống trong công tác quản lý tài nguyên nước. Vì vậy, cơ quan này đã gửi kiến nghị tới các cấp có thẩm quyền nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ nguồn nước.

Theo đó, NIK kiến nghị Bộ trưởng Bộ Khí hậu và Môi trường tiếp tục hoàn thiện công tác quy hoạch; chủ động triển khai các giải pháp tổ chức và đề xuất sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm đơn giản hóa, làm rõ các quy định về phòng ngừa và khắc phục thiệt hại môi trường.

Bên cạnh đó, Bộ Khí hậu và Môi trường cần xây dựng bộ tiêu chí khoa học để đánh giá và nhận diện hành vi gây tổn hại môi trường nước. Theo đó, việc đánh giá cần tính đến các sự cố cục bộ gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng hoặc lưu lượng nước tại khu vực xảy ra sự cố, thay vì chỉ đánh giá trên phạm vi toàn bộ thủy vực nước mặt như hiện nay, qua đó nâng cao hiệu quả và tiến độ xử lý hành chính.

Đối với Bộ trưởng Bộ Cơ sở hạ tầng, NIK kiến nghị rà soát tổng thể hiệu quả của các công cụ giám sát tính pháp lý và chất lượng nước mưa, nước băng tan xả thải; phân tích tác động của các sai phạm xả thải này đối với môi trường; đồng thời đánh giá cơ sở khoa học để xem xét giao bổ sung nhiệm vụ giám sát điều tiết các nguồn xả nước mưa cho Polish Waters.

NIK cũng đề nghị Bộ trưởng tiếp tục chỉ đạo phân tích chuyên sâu về tác động tích lũy của tổng lượng chất ô nhiễm lên nguồn tiếp nhận nhằm kiểm soát tổng tải lượng xả thải, giảm áp lực ô nhiễm đối với môi trường nước và làm cơ sở định hướng sửa đổi pháp luật.

Một kiến nghị khác là nghiên cứu khôi phục thẩm quyền của Giám đốc các Ban Quản lý Nước Khu vực trong việc quy định điều kiện và giới hạn sử dụng nước theo lưu vực, coi đây là công cụ phòng ngừa quan trọng để bảo vệ nguồn nước và thực hiện các mục tiêu môi trường.

Bên cạnh đó, NIK kiến nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin thông qua xây dựng các hệ thống chuyên dụng tiếp nhận trực tuyến số liệu quan trắc lượng nước khai thác và chất lượng nước thải, bảo đảm các cơ quan quản lý có thể tiếp cận dữ liệu đầy đủ theo thời gian thực; đồng thời chuẩn bị các dự thảo luật và bố trí nguồn ngân sách cần thiết để triển khai...

NIK kiến nghị thị trưởng, chủ tịch các đô thị và thành phố bảo đảm việc cưỡng chế thực hiện hiệu quả quy định về thu gom, xử lý chất thải lỏng đối với các chủ sở hữu bất động sản tại khu vực chưa có hệ thống thoát nước tập trung.

Đối với các doanh nghiệp cấp thoát nước, NIK đề nghị thực hiện kiểm tra định kỳ lưu lượng, chất lượng nước thải xả ra môi trường và tuân thủ đầy đủ các cam kết trong hợp đồng tiếp nhận chất thải lỏng tại các trạm thu gom.

Theo NIK, nếu không triển khai đồng bộ các cải cách về thể chế pháp lý và công nghệ giám sát, mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái sông Ina cũng như các nguồn nước mặt của Ba Lan sẽ đứng trước nguy cơ không đạt được./.

(Theo nik.gov.pl và tổng hợp)

THIÊN LAM