Ba định hướng lớn trong sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, phát biểu tại Hội thảo tham vấn chính sách, lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Sáng 6/7, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo tham vấn chính sách, lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, khu vực phía bắc.

Theo đánh giá của Ban tổ chức, đây là diễn đàn quan trọng để cùng trao đổi, làm rõ những vấn đề chính sách có ý nghĩa lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng. Bởi lẽ, sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không đơn thuần là hoàn thiện một đạo luật chuyên ngành, mà là xác lập một hàng rào pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các thế hệ tương lai, trước những nguy cơ ngày càng đa dạng từ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.

Thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm. Mỗi năm, tại Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường sống và làm việc. Đó không chỉ là những tổn thất về sức khỏe, mà còn là gánh nặng rất lớn đối với từng gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) báo cáo về quá trình xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia cho biết Nghị quyết số 72- NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ và giảm tiêu thụ những sản phẩm có hại cho sức khỏe, trong đó có thuốc lá. Đây là định hướng có ý nghĩa nền tảng, đặt công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tổng thể chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Trên cơ sở đó, ngày 22/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 160/NQ-CP của Chính phủ về thông qua chính sách của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo đó, có hai chính sách lớn của dự án Luật thống nhất thông qua. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Đây là những chính sách thể hiện rõ quan điểm quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm. Không thể chỉ chờ đến khi hậu quả sức khỏe đã xảy ra mới can thiệp. Điều cần thiết hơn là nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát từ đầu vào, không để những sản phẩm mới, phương thức tiếp thị mới và hình thức kinh doanh mới làm phát sinh khoảng trống pháp lý, đặc biệt là trong việc lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc vào nicotine.

Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách Y tế báo cáo về tác động của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi sâu vào 3 định hướng lớn của dự thảo Luật. Thứ nhất, bảo đảm dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ, chính xác 2 chính sách đã được Chính phủ thông qua; quy định phải đủ rõ, đủ chặt chẽ, không để phát sinh cách hiểu khác nhau trong nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong mọi quyết sách, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, phải là ưu tiên cao nhất.

Thứ hai, dự thảo Luật cần bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Các quy định phải theo kịp thực tiễn thị trường, bao quát từ hoạt động kinh doanh trực tiếp đến thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, truyền thông và quảng cáo trên môi trường số. Cần xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, bảo đảm pháp luật được thực thi thống nhất, nghiêm minh và hiệu quả.

Thứ ba, cùng với các biện pháp quản lý và kiểm soát, cần tăng cường xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc; đẩy mạnh truyền thông nguy cơ, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi đi vào nhận thức, hành vi và sự đồng thuận của cộng đồng.

Đỗ Trung Hiếu