Australia trao 'chìa khóa' cho tham vọng hạt nhân Ấn Độ

Thỏa thuận mang tính cột mốc này, được thông báo trong chuyến thăm của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tới Canberra từ ngày 8-10/7, không chỉ tháo gỡ nút thắt về nhiên liệu cho chương trình điện hạt nhân của Ấn Độ, mà còn báo hiệu sự gắn kết sâu sắc hơn trong hợp tác năng lượng dân sự giữa hai nước tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Dù chưa công bố khối lượng uranium cụ thể, thỏa thuận được kỳ vọng sẽ tạo động lực giúp Ấn Độ hiện thực hóa mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân lên 100 GW vào năm 2047.

Theo Hiệp hội Hạt nhân thế giới (WNA), nguồn uranium trong nước hạn chế khiến New Delhi vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu để thực hiện chiến lược phát triển năng lượng dài hạn.

Trước đây, Canberra từ chối xuất khẩu uranium cho Ấn Độ do New Delhi chưa tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Tuy nhiên, sau thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự năm 2014, hai bên được cho là đã hoàn tất những thủ tục pháp lý cuối cùng trong chuyến thăm Australia tuần trước của Thủ tướng Narendra Modi. Theo đó, nguồn uranium từ Australia sẽ chỉ phục vụ mục đích hòa bình dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA).

Tháo gỡ bài toán nhiên liệu hạt nhân

Đánh giá về thỏa thuận, chuyên gia năng lượng hạt nhân quốc tế và là cựu Thư ký Hiệp hội Hạt nhân Ấn Độ R.K. Singh nhận định: "Thỏa thuận uranium với Australia là bước tiến mang tính bước ngoặt. Nguồn cung dài hạn và đáng tin cậy này sẽ củng cố vững chắc an ninh nhiên liệu cho hệ thống lò phản ứng hạt nhân đang ngày càng mở rộng dưới sự kiểm soát an toàn của New Delhi".

Theo ông Singh, việc bảo đảm nguồn nhiên liệu sẽ giúp Ấn Độ đẩy nhanh mở rộng quy mô điện hạt nhân để đáp ứng nhu cầu điện năng tăng mạnh, đồng thời vẫn tuân thủ đầy đủ các quy định của IAEA. Thỏa thuận cũng góp phần nâng cao vị thế của Australia như một đối tác có trách nhiệm trong việc thúc đẩy khuôn khổ hợp tác hạt nhân dân sự an toàn và dựa trên luật lệ.

Ở góc độ triển khai, Bí thư Đối ngoại Ấn Độ Vikram Misri cho biết, hoạt động mua bán uranium sẽ do doanh nghiệp tư nhân của hai nước thực hiện.

Song song với việc mở rộng nguồn cung nhiên liệu, Ấn Độ vẫn kiên trì chương trình hạt nhân ba giai đoạn nhằm khai thác nguồn thori dồi dào trong nước để từng bước giảm phụ thuộc vào uranium nhập khẩu.

Đồng thời, cuộc cải cách khuôn khổ năng lượng hạt nhân dân sự năm ngoái đã chấm dứt thế độc quyền của nhà nước, lần đầu tiên cho phép doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia xây dựng, sở hữu và vận hành các nhà máy điện hạt nhân. Những điều chỉnh này cũng tháo gỡ các rào cản về trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp và hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực hạt nhân.

Theo ông R.K. Singh, việc bảo đảm nguồn uranium không chỉ giúp các lò phản ứng vận hành ổn định mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái công nghiệp và chuỗi cung ứng hạt nhân có sức cạnh tranh toàn cầu.

Xa hơn khía cạnh thương mại, thỏa thuận còn phản ánh mức độ tin cậy chiến lược ngày càng sâu sắc giữa New Delhi và Canberra, đồng thời khẳng định cam kết của Ấn Độ trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Sự gắn kết này cũng được củng cố bởi nền tảng kinh tế ngày càng chặt chẽ. Theo chính phủ Australia, Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ năm của nước này, với tổng kim ngạch hàng hóa và dịch vụ đạt 37,7 tỷ USD trong tài khóa 2024-2025.

Tính toán chiến lược

Thỏa thuận được ký kết trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục biến động mạnh. Việc bản ghi nhớ ngừng bắn giữa Mỹ và Iran rạn nứt đã làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải giữ vai trò sống còn đối với nguồn cung dầu mỏ thế giới.

Theo Giám đốc phụ trách quan hệ chiến lược và đối tác của Diễn đàn Nghiên cứu Ấn Độ Srinivasan Balakrishnan, cùng với hợp đồng cung cấp uranium kỳ hạn 10 năm ký với tập đoàn Cameco (Canada) hồi tháng 3, thỏa thuận với Australia đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu hạt nhân của New Delhi.

Ông cho rằng, Ấn Độ đang chủ động mở rộng và ổn định mạng lưới đối tác quốc tế nhằm tăng cường an ninh năng lượng, đồng thời khẳng định vị thế của một cường quốc hạt nhân có trách nhiệm.

Theo chuyên gia này, trong bối cảnh môi trường chiến lược ngày càng bất ổn, các thỏa thuận như vậy sẽ giúp nâng cao khả năng tự cường của Ấn Độ mà không làm gia tăng nguy cơ chạy đua vũ trang.

Không chỉ mang ý nghĩa bảo đảm nhiên liệu cho chương trình điện hạt nhân và mục tiêu chuyển đổi năng lượng sạch của Ấn Độ, thỏa thuận còn phản ánh xu hướng các quốc gia cùng chí hướng tăng cường liên kết chiến lược, qua đó định hình cấu trúc hợp tác mới tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Bảo Minh