ASEAN và khát vọng 'tuổi 59'

Câu chuyện của thành công

Điểm lại chặng đường 59 năm, có thể thấy ASEAN đã góp phần quan trọng làm thay đổi diện mạo và vị thế của khu vực: từ một Đông Nam Á từng là thuộc địa của các nước phương Tây trở thành nơi hội tụ các quốc gia độc lập với nhiều thể chế chính trị khác nhau; từ một điểm nóng của thời kỳ Chiến tranh Lạnh thành một khu vực hòa bình, ổn định; từ những nền kinh tế phụ thuộc, phân tán thành một không gian kinh tế ngày càng gắn kết, liên hệ với bên ngoài qua mạng lưới các hiệp định thương mại tự do; từ một Hiệp hội khá lỏng lẻo thành một Cộng đồng với ba trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội, ngày càng có vị thế trên trường quốc tế.

Từ khi Hiến chương ASEAN có hiệu lực ngày 15/12/2008, Cộng đồng ASEAN hình thành năm 2015, đến Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, mỗi dấu mốc đều thể hiện bước trưởng thành và khát vọng vươn lên của Hiệp hội đang tiến gần đến tuổi 60. Vai trò trung tâm của ASEAN được các đối tác ghi nhận, đánh giá cao; Hiệp hội ngày càng khẳng định vị trí là nhân tố quan trọng đối với hòa bình, ổn định khu vực và là một mô hình hợp tác khu vực thành công trên thế giới.

Ở “tuổi 59”, ASEAN đang dành nhiều tâm huyết và kỳ vọng cho việc hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Với mục tiêu hướng tới một ASEAN “tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm”, Tầm nhìn đề ra các định hướng lớn:

(i) Về chính trị - an ninh: xây dựng khu vực hòa bình, ổn định, an ninh trên cơ sở các nguyên tắc của luật pháp quốc tế; phát huy vai trò trung tâm của ASEAN; thúc đẩy lập trường chung trong các vấn đề khu vực và quốc tế; đề cao luật pháp quốc tế và hệ thống đa phương dựa trên luật lệ;

(ii) Về kinh tế: Hướng tới trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, nâng cao năng lực tự cường, khả năng ứng phó với khủng hoảng và các thách thức dài hạn; xây dựng thị trường và trung tâm sản xuất có tính liên kết cao; tận dụng hiệu quả thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; mở rộng quan hệ với các đối tác;

(iii) Về văn hóa - xã hội: Xây dựng Cộng đồng lấy người dân làm trung tâm, phát huy tiềm năng và cải thiện chất lượng cuộc sống; thúc đẩy giáo dục toàn diện, an ninh con người, bồi đắp bản sắc chung của Cộng đồng, tăng cường quyền năng cho phụ nữ và thanh niên;

(iv) Về kết nối: Tăng cường kết nối khu vực thông qua hạ tầng đồng bộ, đổi mới số, tăng cường an ninh mạng, kết nối chuỗi cung ứng và ứng phó với các thách thức của quá trình đô thị hóa.

“Con tàu” ASEAN đang hướng về đích đến năm 2045 với ý chí và quyết tâm mạnh mẽ. Mặc dù phải đối diện nhiều thách thức, ASEAN ngày càng thể hiện sức mạnh của đoàn kết, thống nhất, đạt nhiều thành tựu trên cả ba trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội và kết nối; tiếp tục là nhân tố quan trọng đối với hòa bình, ổn định, phát triển của khu vực và là một điểm sáng tăng trưởng của kinh tế toàn cầu, nhờ các liên kết sâu rộng cả nội khối và ngoại khối, cùng những động lực tăng trưởng mới.

Cùng ASEAN lớn mạnh

Tròn 31 năm Việt Nam tham gia ASEAN (28/7/1995 - 28/7/2026), đó cũng là hành trình Việt Nam cùng các thành viên vun đắp một Đông Nam Á hòa bình, hòa hiếu và thịnh vượng trong cộng đồng quốc tế.

ASEAN lớn mạnh có đóng góp của Việt Nam và trong mỗi bước phát triển của Việt Nam đều có dấu ấn của ASEAN. Gia nhập ASEAN là một “khâu đột phá”, góp phần phá thế bao vây, cấm vận, đưa Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Đáp lại, với phương châm chủ động, tích cực và trách nhiệm, Việt Nam đã có nhiều đóng góp thiết thực cho thành công của ASEAN, đồng hành cùng những dấu mốc phát triển quan trọng của Hiệp hội.

Phát biểu tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết của Bộ Chính trị về đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng Ngoại giao Việt Nam cần chuyển “từ lớn mạnh riêng lẻ sang cùng ASEAN lớn mạnh”.

Tham gia các cơ chế của ASEAN, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hợp tác toàn diện, hài hòa, cân bằng và ngày càng chặt chẽ, cả về đa phương lẫn song phương, cùng các nước phấn đấu vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển. ASEAN cũng mang lại nhiều lợi ích kinh tế quan trọng, gia tăng sức hấp dẫn đối với đầu tư và kinh doanh, thúc đẩy đầu tư của Việt Nam ra khu vực, đồng thời mở rộng thị trường cho hàng hóa và dịch vụ Việt Nam tại ASEAN và các đối tác của Hiệp hội.

31 năm tham gia ASEAN cũng là hành trình trưởng thành và nâng cao vị thế của Việt Nam, từ làm quen, học hỏi đến chủ động, tích cực tham gia và hiện nay là sẵn sàng đảm nhiệm trọng trách, từng bước phát huy vai trò dẫn dắt.

Trong đó, nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2020 để lại dấu ấn đậm nét về vai trò và năng lực điều hành của Việt Nam, cùng khu vực vượt qua những khó khăn chưa từng có của đại dịch Covid-19, hoàn thành các mục tiêu theo tinh thần “Gắn kết và Chủ động thích ứng”, củng cố đoàn kết, giữ vững đà hợp tác và góp phần định hướng giai đoạn phát triển mới với sáng kiến xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau 2025.

Trong vai trò điều phối viên quan hệ giữa ASEAN với nhiều đối tác như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc…, Việt Nam phát huy tốt vai trò cầu nối, thúc đẩy hợp tác đi vào chiều sâu, góp phần thiết thực cho hòa bình, an ninh và phát triển của khu vực.

Kinh nghiệm tham gia ASEAN đã giúp Việt Nam thêm tự tin và khẳng định vai trò ở những sân chơi rộng lớn hơn như ASEM, APEC, Liên hợp quốc (LHQ). Vượt ra ngoài khu vực, Việt Nam triển khai nhiều sáng kiến nhằm góp phần kết nối các ưu tiên của ASEAN với cộng đồng quốc tế.

Trong đó, đáng chú ý là sáng kiến tổ chức phiên họp đầu tiên của Hội đồng Bảo an LHQ về hợp tác ASEAN - LHQ trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, góp phần thúc đẩy hợp tác giữa hai tổ chức, nâng cao vị thế của ASEAN cũng như vai trò của Việt Nam trong ASEAN và LHQ.

Ba kỳ Diễn đàn Tương lai ASEAN vào các năm 2024, 2025 và 2026 tại Hà Nội tiếp tục cho thấy vai trò chủ động của Việt Nam trong các tiến trình thảo luận về tương lai khu vực, vừa bổ trợ cho quá trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, vừa tạo diễn đàn trao đổi cởi mở, bao trùm về những vấn đề thiết yếu đối với tương lai khu vực trên tinh thần thiện chí, xây dựng.

Việt Nam cùng các nước ASEAN thúc đẩy các đối tác tham gia tích cực và hiệu quả vào các cơ chế do ASEAN khởi xướng và dẫn dắt như ASEAN+3, EAS, ARF, ADMM+… Qua đó, Việt Nam tiếp tục đóng góp vào việc giữ vững vai trò trung tâm và nâng cao vị thế quốc tế của ASEAN.

Nhìn lại 31 năm, Việt Nam đã cùng các thành viên đặt từng viên gạch cho sự hình thành, củng cố và phát triển của Cộng đồng ASEAN. Những đóng góp của Việt Nam thể hiện tinh thần nhất quán và xuyên suốt là hòa hiếu, hòa hợp, hữu nghị vì hòa bình, ổn định và sự phồn vinh chung.

Một ASEAN đoàn kết, thống nhất, phát triển, vững mạnh và giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì hòa bình, ổn định ở Đông Nam Á, cũng như rộng hơn là châu Á - Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, là lợi ích chung của tất cả các nước.

Ở “tuổi 59”, ASEAN đang bước vào chặng đường mới với những khát vọng lớn hơn. Trên những bước đường sắp tới, Việt Nam sẽ tiếp tục chung tay và nỗ lực cùng các nước thành viên xây dựng ASEAN trở thành tâm điểm và động lực của hòa bình, hợp tác, phát triển; hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 bằng những thành quả thiết thực trong đời sống của mỗi người dân.

Đó cũng chính là tinh thần “Cùng ASEAN lớn mạnh” - Việt Nam phát triển trong một ASEAN vững mạnh và đóng góp để ASEAN ngày càng vươn xa.

Vy Anh