ASEAN năm 2026: Tiếp nối ổn định, thúc đẩy hợp tác

Duy trì ổn định và củng cố hợp tác khu vực

Bước vào năm 2025, ASEAN đứng trước nhiều thách thức xuất phát từ những điều chỉnh trong chính sách kinh tế quốc tế, sự gia tăng của các biện pháp bảo hộ thương mại và những tác động lan tỏa từ các biến động bên ngoài khu vực. Trong bối cảnh đó, các quốc gia thành viên đã chủ động triển khai các biện pháp điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ trong khuôn khổ ASEAN nhằm duy trì ổn định kinh tế - xã hội và bảo đảm các mục tiêu phát triển cơ bản.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhận chiếc búa Chủ tịch tượng trưng từ Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim trong lễ bàn giao chức Chủ tịch ASEAN. Ảnh: Bernama

Trước những thay đổi của môi trường thương mại toàn cầu, ASEAN nhất quán theo đuổi cách tiếp cận cân bằng, thận trọng và mang tính xây dựng. Các tuyên bố chung của lãnh đạo và bộ trưởng ASEAN tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại, hợp tác và tôn trọng các nguyên tắc chung, đồng thời tái khẳng định cam kết đối với chủ nghĩa đa phương, hệ thống thương mại mở và việc tăng cường liên kết kinh tế nội khối. Cách tiếp cận này góp phần duy trì môi trường tương đối ổn định cho hoạt động thương mại, đầu tư và sản xuất trong khu vực.

Trong năm 2025, nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Malaysia được triển khai trong tinh thần chủ động, thực chất và hướng tới kết quả. Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 ghi nhận sự tham dự rộng rãi của các nhà lãnh đạo khu vực và đối tác quốc tế, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng quốc tế đối với vai trò và vị thế của ASEAN. Các hội nghị liên quan được tổ chức đồng bộ, tạo điều kiện để ASEAN trao đổi quan điểm, tăng cường hiểu biết và thúc đẩy hợp tác với các đối tác ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Một trong những dấu mốc nổi bật của năm là việc ASEAN thông qua “Tầm nhìn ASEAN 2045: Tương lai chung của chúng ta”, cùng các kế hoạch chiến lược kèm theo. Văn kiện này xác lập các mục tiêu dài hạn, định hướng phát triển toàn diện của ASEAN trên các trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội, đồng thời thể hiện quyết tâm xây dựng một Cộng đồng ASEAN gắn kết, tự cường và hướng tới người dân. Việc kết nạp Timor-Leste trở thành thành viên thứ 11 của ASEAN cũng là một bước tiến quan trọng, góp phần củng cố đoàn kết nội khối và thúc đẩy một khu vực Đông Nam Á hòa bình, ổn định và bao trùm.

Về kinh tế, các chỉ số vĩ mô của ASEAN trong năm 2025 nhìn chung duy trì xu hướng tích cực. Triển vọng tăng trưởng của khu vực được điều chỉnh theo hướng khả quan hơn so với dự báo ban đầu, phản ánh nỗ lực điều hành hiệu quả của các quốc gia thành viên, cũng như khả năng thích ứng tương đối linh hoạt của khu vực trước các biến động bên ngoài. Hoạt động thương mại, đầu tư và sản xuất tại nhiều nền kinh tế lớn trong ASEAN tiếp tục phục hồi, tạo nền tảng cho tăng trưởng chung.

Đẩy mạnh hội nhập, tăng cường điều phối kinh tế

Song song với việc duy trì ổn định, ASEAN tiếp tục thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế khu vực thông qua việc hoàn thiện và nâng cấp các khuôn khổ hợp tác hiện có. Trong năm 2025, ASEAN đã hoàn tất đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho lưu chuyển hàng hóa trong khu vực và nâng cao khả năng kết nối chuỗi cung ứng nội khối. Việc nâng cấp Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Trung Quốc cũng góp phần củng cố quan hệ kinh tế với một trong những đối tác quan trọng của khu vực.

Philippines đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN vào năm 2026. Ảnh: Wikimedia Commons

Hội nghị Cấp cao Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) lần thứ năm được tổ chức, đánh dấu bước phát triển tiếp theo trong quá trình triển khai hiệp định thương mại đa phương lớn nhất thế giới. ASEAN tiếp tục đóng vai trò điều phối trung tâm trong khuôn khổ RCEP, thúc đẩy các đối tác cùng trao đổi về việc thực thi hiệu quả các cam kết, qua đó phát huy tối đa lợi ích của hiệp định đối với khu vực.

Trong lĩnh vực kinh tế số, Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN về cơ bản đã hoàn thiện, phản ánh quyết tâm của các quốc gia thành viên trong việc thích ứng với xu thế chuyển đổi số và khai thác các động lực tăng trưởng mới. Việc xây dựng các chuẩn mực chung và tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một thị trường số thống nhất, an toàn và bao trùm hơn trong ASEAN.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện phương thức phối hợp và điều hành của ASEAN. Trong bối cảnh môi trường khu vực và quốc tế thay đổi nhanh chóng, việc tăng cường trao đổi thông tin, nâng cao tính liên thông giữa các lĩnh vực hợp tác và bảo đảm sự nhất quán trong triển khai chính sách ngày càng trở nên quan trọng. ASEAN tiếp tục nhấn mạnh vai trò của phối hợp liên ngành, phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có và từng bước nâng cao năng lực ứng phó chung trước các thách thức mới.

Định hướng hợp tác và triển khai trong giai đoạn tới

Bước sang năm 2026, khi Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn và các Kế hoạch Chiến lược ASEAN 2045, trọng tâm của Hiệp hội được xác định là cụ thể hóa các định hướng chiến lược dài hạn thành các chương trình, sáng kiến và kết quả thực chất, bảo đảm tính liên tục, nhất quán và hiệu quả trong hợp tác khu vực. Các ưu tiên tiếp tục tập trung vào duy trì môi trường hòa bình, ổn định, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và tăng cường khả năng tự cường của khu vực.

Trong lĩnh vực kinh tế, ASEAN chú trọng bảo đảm tiến độ và chất lượng triển khai các khuôn khổ đã được thống nhất, bao gồm hoàn tất Hiệp định Khung về kinh tế số ASEAN, thúc đẩy đàm phán các hiệp định thương mại với đối tác bên ngoài, ký kết Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN được nâng cấp; đồng thời theo dõi và triển khai các quyết định của Hội nghị Cấp cao RCEP lần thứ năm, trong đó có công tác chuẩn bị cho Đánh giá Tổng thể RCEP. Hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, phát triển kinh tế sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp và tăng cường hợp tác trong các ngành có tiềm năng.

Song song với đó, ASEAN thúc đẩy trao đổi chính sách về các vấn đề kinh tế mới nổi, tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao năng lực dự báo, khả năng thích ứng và mức độ sẵn sàng trước những biến động từ bên ngoài có thể tác động gián tiếp đến môi trường hợp tác và phát triển chung. Về dài hạn, tiềm năng phát triển của ASEAN vẫn được đánh giá tích cực, dựa trên quy mô thị trường, lực lượng lao động năng động và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng.

Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các mục tiêu của Tầm nhìn ASEAN 2045 đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, sự phối hợp chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm chung của các quốc gia thành viên. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm và nâng cao hiệu quả hợp tác được xem là những yếu tố then chốt, tạo điều kiện để ASEAN đóng góp tích cực hơn vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực và thế giới.

Như Ý