'Áp lực kép' bủa vây dân IT giữa cơn sốt AI

Tiến Dũng (31 tuổi, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM), hiện là webmaster (quản lý và vận hành website), cho biết anh đã chủ động học thêm các mảng như automation, phân tích dữ liệu và tối ưu nội dung. Theo anh, “tiêu chuẩn mới” của nhân sự công nghệ hiện nay là khả năng hiểu và phối hợp hiệu quả với các bộ phận khác.

“Bên cạnh chuyên môn, người lao động cần biết sử dụng AI, có tư duy dữ liệu, kỹ năng giao tiếp và đặc biệt là khả năng thích nghi với tốc độ thay đổi của công nghệ”, anh nói.

Nhân sự sinh năm 1995 cho biết AI ngày càng xuất hiện nhiều trong công việc. Dù không luôn là yêu cầu bắt buộc, doanh nghiệp vẫn khuyến khích sử dụng thông qua khen thưởng, vinh danh và đào tạo. Điều này khiến anh phải liên tục trau dồi để không bị tụt lại.

Không riêng Tiến Dũng, sự phát triển của AI và các công cụ tự động hóa đang làm thay đổi “chuẩn” năng lực của nhân sự công nghệ. Thay vì chỉ giỏi một chuyên môn, người lao động ngày càng phải mở rộng kỹ năng sang dữ liệu, vận hành và tư duy hệ thống để đáp ứng yêu cầu công việc mới.

Từ vai trò kinh doanh, Tiến Hưng buộc phải hiểu thêm về dữ liệu, mô hình AI và hiệu quả đầu tư. Ảnh: NVCC.

Dữ liệu từ báo cáo Thực trạng ứng dụng AI & tuyển dụng IT tại Việt Nam 2025 của ITviec cho thấy nhu cầu nhân sự đang có sự dịch chuyển rõ. Gần 48% doanh nghiệp cho biết nhu cầu tuyển dụng các kỹ năng liên quan đến AI và công nghệ tăng lên, trong khi hơn 30% ghi nhận nhu cầu đối với các công việc mang tính lặp lại hoặc thủ công đang giảm. Đồng thời, khoảng 27% doanh nghiệp cũng mở rộng yêu cầu sang các nhóm kỹ năng chuyên môn khác.

Song song đó, chiến lược tuyển dụng đang dần chuyển sang hướng tinh gọn. Trong nhóm doanh nghiệp hạn chế tuyển mới, khoảng 24,7% cho rằng việc ứng dụng AI giúp nâng cao năng suất mà không cần tăng thêm nhân sự.

Có thể thấy thay vì mở rộng quy mô, nhiều doanh nghiệp lựa chọn tối ưu hiệu quả bằng công nghệ, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn với từng cá nhân về năng lực và khả năng thích nghi.

Tiêu chuẩn mới ngành công nghệ

Ngoài chuyên môn phát triển kinh doanh, Tiến Hưng (27 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội) cũng đang phải mở rộng hiểu biết sang các lĩnh vực kỹ thuật như giới hạn của mô hình AI, xử lý dữ liệu và xây dựng kịch bản tài chính để chứng minh hiệu quả đầu tư.

“Có những lúc mình không biết đang làm kinh doanh, sản phẩm hay dữ liệu nữa”, nhân sự làm trong ngành công nghệ chia sẻ.

Anh cho biết sự chuyển dịch từ các hệ thống như CRM (quản lý quan hệ khách hàng) hay ERP (hoạch định nguồn lực doanh nghiệp) sang AI đã làm thay đổi bản chất công việc. Thay vì “bán phần mềm” theo quy trình có sẵn, người làm kinh doanh giờ đây phải giúp khách hàng hình dung mô hình vận hành mới với công nghệ có thể tái cấu trúc toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.

Theo Tiến Dũng, nhân sự công nghệ cần biết AI và có tư duy dữ liệu để thích nghi. Ảnh: NVCC.

Chỉ trong vài năm, vai trò của anh đã chuyển từ bán sản phẩm sang tư vấn chuyên sâu. Công việc không còn dừng ở việc chốt hợp đồng, mà còn bao gồm đánh giá mức độ sẵn sàng dữ liệu, tính toán hiệu quả đầu tư và phối hợp với đội kỹ thuật để điều chỉnh giải pháp phù hợp với thực tế.

Vì vậy, vị trí phát triển kinh doanh ngày càng mang tính “đa năng”, đòi hỏi khả năng kết nối giữa tư duy kinh doanh, hiểu biết sản phẩm và nền tảng kỹ thuật.

Song song đó, AI và tự động hóa đang thay đổi cách làm việc. Theo Hưng, các công cụ này giúp xử lý những tác vụ như tóm tắt, phân tích hay cá nhân hóa khách hàng, để nhân sự tập trung vào công việc chiến lược hơn.

Tuy nhiên, việc mở rộng kỹ năng không dễ, khi rào cản lớn nhất là thiếu nền tảng kỹ thuật, buộc anh phải học lại để làm việc hiệu quả với đội ngũ và khách hàng.

Với Tiến Dũng, quá trình nâng cao năng lực đi kèm không ít áp lực. Tuy nhiên, sự hỗ trợ từ doanh nghiệp giúp việc học trở nên dễ tiếp cận hơn. Theo anh, phần lớn kỹ năng mới có thể tự học qua các cộng đồng trực tuyến hoặc nền tảng về AI và automation như n8n. Bên cạnh đó, công ty cũng tạo điều kiện về thời gian, thậm chí tài trợ toàn phần hoặc một phần chi phí cho các khóa học.

Cần hiểu đúng về 'nhân sự đa năng'

Không chỉ các vị trí phát triển hay kinh doanh, lĩnh vực bảo mật cũng chịu tác động tương tự. Đức Duy (27 tuổi, phường Cát Lái, TP.HCM), quản lý nhân sự IT mảng bảo mật, cho biết để theo kịp xu hướng, nhân sự bảo mật cần bổ sung đồng thời nhiều nhóm kỹ năng, từ kỹ thuật đến tư duy.

Trước hết, nhân sự bảo mật cần bổ sung nhóm kỹ năng liên quan trực tiếp đến AI. Trong đó, kỹ năng đặt câu hỏi (prompting) đóng vai trò nền tảng, giúp khai thác thông tin hiệu quả. Đồng thời, họ cần hiểu cách mô hình AI được xây dựng và vận hành để nhận diện rủi ro, cũng như biết cách tích hợp AI vào các giải pháp bảo mật hiện có.

Tuy nhiên, yêu cầu cụ thể sẽ khác nhau theo từng vị trí. Quản lý đưa ví dụ trong mảng bảo mật, nhóm phòng thủ (Blue Team) tập trung vào thiết kế hệ thống an toàn và ứng dụng AI để tăng khả năng bảo vệ, trong khi nhóm tấn công (Red Team) sử dụng AI để tìm kiếm và khai thác lỗ hổng. Ở cấp cao hơn, kiến trúc sư bảo mật cần nắm kiến trúc hệ thống và thiết kế giải pháp tổng thể, còn nhóm triển khai, vận hành phải vững nền tảng về website, ứng dụng và hệ điều hành.

Không riêng chuyên môn, các kỹ năng bổ trợ như tư vấn, xây dựng quy trình hay thậm chí là kỹ năng bán hàng cũng ngày càng quan trọng, đặc biệt với các vị trí pre-sales (đội ngũ hỗ trợ quá trình bán sản phẩm). Người làm kỹ thuật không chỉ triển khai giải pháp, mà còn phải hiểu nhu cầu khách hàng và “đọc” được điểm yếu trong hệ thống để đưa ra phương án phù hợp.

Quá trình thích nghi với “tiêu chuẩn mới” không dễ dàng. Theo Duy, đặc thù ngành bảo mật là làm việc theo ca, xử lý sự cố 24/7, trong khi các trung tâm SOC thường xuyên quá tải, khiến việc dành thời gian học sâu về AI trở nên khó khăn.

Huê Bùi cho rằng nhiều ứng viên hiểu sai về tiêu chuẩn “đa kỹ năng”. Ảnh: NVCC.

Trước thực tế này, anh cho rằng các nhân sự nên bắt đầu từ các kỹ năng có thể áp dụng ngay như prompting, sau đó từng bước tích hợp AI vào công việc. Về lâu dài, cần chủ động dành 5–10 giờ mỗi tuần để nâng cao năng lực, tập trung vào đúng chuyên môn thay vì học dàn trải.

Trong bối cảnh yêu cầu “đa kỹ năng” ngày càng phổ biến, chuyên viên tuyển dụng Huê Bùi (26 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho rằng nhiều ứng viên đang hiểu sai khái niệm này khi chỉ liệt kê kỹ năng mà không chứng minh được giá trị thực tế. Khi bước vào phỏng vấn, họ thường không làm rõ được vai trò hay đóng góp trong từng dự án.

Theo nhân sự HR 26 tuổi, doanh nghiệp hiện không còn ưu tiên những ứng viên chỉ có “nhiều năm kinh nghiệm”, mà tìm kiếm người có 2-3 năng lực đủ sâu để tạo ra giá trị, đồng thời có khả năng hiểu bối cảnh rộng để phối hợp.

“Thay vì dựa vào số năm làm việc, nhiều nơi chuyển sang đánh giá khả năng giải quyết vấn đề thực tế”, cô nói.

Cô dẫn chứng một trường hợp tuyển dụng sale IT, trong đó ứng viên ít kinh nghiệm hơn vẫn được chọn nhờ khả năng phân tích rõ một deal thất bại và đề xuất hướng cải thiện. Ngược lại, ứng viên còn lại không thể hiện được sự tiến bộ.

Theo Huê, nhân sự sale IT cần hiểu giải pháp ở mức đủ để tư vấn, nắm bài toán kinh doanh và phối hợp với đội kỹ thuật. Tuy nhiên, “đa kỹ năng” chỉ phát huy trong giai đoạn doanh nghiệp cần tối ưu nguồn lực; khi hệ thống ổn định, chuyên môn sâu vẫn là yếu tố cốt lõi.

Theo Báo cáo xu hướng tuyển dụng 2026 của TopCV, thị trường nhân lực IT đang chứng kiến sự thay đổi rõ rệt trong tiêu chí đánh giá ứng viên. Bên cạnh năng lực chuyên môn, nhiều doanh nghiệp bắt đầu đặt yêu cầu cao hơn đối với các kỹ năng mềm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít ứng viên trong ngành vẫn còn thiếu hụt những kỹ năng quan trọng như giao tiếp, truyền đạt (47,3%), tư duy phản biện (39,7%) và tư duy sản phẩm (33,6%).

Ở chiều ngược lại, nhà tuyển dụng ngày càng ưu tiên những ứng viên có khả năng làm việc toàn diện hơn, không chỉ giỏi kỹ thuật mà còn có thể phối hợp hiệu quả trong môi trường đội nhóm và thích ứng với yêu cầu công việc đa dạng.

Đáng chú ý, kinh nghiệm thực tiễn vẫn là tiêu chí quan trọng nhất trong tuyển dụng IT. Có tới 85% doanh nghiệp ưu tiên ứng viên từng tham gia dự án thực tế, tiếp theo là khả năng sử dụng thành thạo tech stack (58,8%). Điều này cho thấy xu hướng tuyển dụng đang nghiêng về những nhân sự có thể bắt tay vào việc ngay.

Như Phương - Thư Vũ