Ấn tượng từ những giai điệu truyền thống

Tiết mục biểu diễn kết hợp Việt Nam-Nhật Bản. (Ảnh MẠNH HẢO)

Tại lễ hội, khán giả thành phố đã có cơ hội thưởng thức vẻ đẹp di sản văn hóa của hai quốc gia, đồng thời mở ra không gian giao lưu học thuật, góp phần phát huy các giá trị truyền thống trong bối cảnh hội nhập.

Buổi hòa nhạc mở đầu bằng các tác phẩm Lâm Ấp nhạc (nhóm tác phẩm thuộc dòng nhạc Gagaku), tiếp đến là các tác phẩm Nhã nhạc Việt Nam. Suốt cả chương trình, những thanh âm trang nghiêm, vang vọng từ lịch sử xa xưa của cung đình Nhật Bản đã gây ấn tượng sâu đậm với khán giả thành phố. Sau khi tác phẩm "Ryoo" thuộc thể loại Bugaku (Gagaku kết hợp múa) kết thúc, khán phòng hòa nhạc-Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh tràn ngập tiếng vỗ tay thật lâu dành cho phần trình diễn ấn tượng này.

"Ryoo" là một tác phẩm Nhật Bản rất nổi tiếng từ xa xưa nhằm ca ngợi chiến thắng và khích lệ tinh thần binh sĩ. Nghệ sĩ múa sẽ đeo mặt nạ hình rồng tượng trưng cho vương quyền uy nghi với các chuyển động mạnh mẽ, tượng trưng cho sức mạnh, sự bảo hộ và thịnh vượng. "Ryoo" cũng là tác phẩm kết thúc chương trình giao lưu Gagaku và Nhã nhạc do Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, Hiệp hội Giao lưu Quốc tế Âm nhạc Nhật Bản phối hợp tổ chức, cùng sự hỗ trợ của Ban tổ chức Lễ hội Việt-Nhật.

Do Gagaku và Nhã nhạc đều có nguồn gốc từ Trung Quốc, người nghe có thể cảm nhận được sự tương đồng giữa hai bộ môn nghệ thuật truyền thống này. Dù khác biệt về ngôn ngữ âm nhạc và hình thức biểu diễn, nhưng cả hai dòng nhạc cung đình Việt Nam và Nhật Bản đều chia sẻ những giá trị chung: Tính trang nghiêm, quy phạm chặt chẽ và mối liên hệ mật thiết với nghi lễ quốc gia. Thể hiện các tác phẩm trong chương trình giao lưu là các nghệ sĩ thuộc Khoa Âm nhạc Truyền thống-Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh và đoàn nghệ sĩ Gagaku Nhật Bản.

Các nghệ sĩ đã đưa những tác phẩm âm nhạc cung đình tiêu biểu của hai quốc gia đến với người yêu nhạc một cách trọn vẹn nhất. Đây là buổi biểu diễn đầu tiên trong chuỗi các chương trình biểu diễn giới thiệu Gagaku của Nhật Bản với các nước khác, đồng thời cũng là lần đầu các nghệ sĩ Gagaku kết hợp biểu diễn với nghệ sĩ nhạc truyền thống Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Văn Thị Minh Hương, nguyên Giám đốc Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Âm nhạc cung đình Nhật Bản (Gagaku) có lịch sử hơn 1.000 năm, là sự giao thoa giữa các loại hình âm nhạc và vũ đạo bản địa cổ xưa như Kagura, Yamato-uta… với những sắc màu âm nhạc du nhập từ Trung Quốc từ khoảng thế kỷ 5. Đến khoảng thế kỷ 10, Gagaku hoàn thiện về mặt nghệ thuật và được nhiều thế hệ Hoàng gia Nhật Bản bảo trợ, gìn giữ và phát triển cho đến ngày nay.

Gagaku bao gồm ba hình thức biểu diễn chính: Kangen (nhạc khí), Bugaku (âm nhạc kết hợp vũ đạo) và Kayõ (ca xướng, ngâm tụng). Gagaku không chỉ đóng vai trò quan trọng trong lịch sử âm nhạc Nhật Bản mà còn được nhìn nhận như một loại hình nghệ thuật mang giá trị phổ quát.

Ngày nay, Gagaku được trình diễn trong các quốc yến, các nghi lễ trọng đại tại Hoàng cung, đồng thời xuất hiện trong nhiều chương trình hòa nhạc nhằm giới thiệu đến công chúng trong và ngoài nước. Thông qua các hoạt động biểu diễn và giao lưu quốc tế, Gagaku tiếp tục góp phần thúc đẩy đối thoại văn hóa và kết nối các nền nghệ thuật truyền thống trên thế giới.

Năm 1955, Gagaku do các nghệ sĩ Hoàng gia biểu diễn được công nhận là "Di sản văn hóa phi vật thể" của Nhật Bản và các nghệ sĩ được vinh danh là "Báu vật nhân văn sống". Đến năm 2009, Gagaku được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị lịch sử, nghệ thuật và sức sống bền vững của loại hình âm nhạc cung đình độc đáo này.

Trong khi đó, Nhã nhạc cung đình Việt Nam là loại hình nghệ thuật xuất hiện thời phong kiến, được trình diễn trong các nghi lễ hoàng gia như Đại triều, Thường triều, Tế giao, Tế miếu… Với lời ca tao nhã và điệu thức dân tộc đặc trưng, Nhã nhạc không chỉ góp phần tạo nên không khí trang trọng cho các nghi lễ cung đình mà còn là biểu tượng của vương quyền, sự ổn định và hưng thịnh của triều đại.

Theo Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Thị Hải Phượng, Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, Nhã nhạc đã trở thành một phần thiết yếu của quá trình nghi lễ. Tuy nhiên, vai trò của Nhã nhạc không chỉ giới hạn ở việc hòa nhạc phục vụ các nghi lễ mà còn cho thấy đây là một phương tiện giao tiếp và thể hiện lòng tôn kính đối với thần linh và các vua chúa thời phong kiến, cũng như truyền tải được những tư tưởng triết lý và tri thức về vũ trụ của người Việt Nam.

Nhã nhạc Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại vào ngày 7/11/2003. Được tổ chức hằng năm, Lễ hội Việt-Nhật năm 2026 là sự kiện văn hóa, đối ngoại quan trọng tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhằm thắt chặt tình hữu nghị và giao lưu văn hóa giữa hai dân tộc.

Trong lần tổ chức thứ 11, lễ hội mang chủ đề "Trẻ em-Trái đất-Tương lai" được chọn với mong muốn: Trẻ em chính là những người sẽ viết các chương tiếp theo cho mối quan hệ giữa hai dân tộc dựa trên sự hiểu biết văn hóa, lịch sử và tinh thần đồng hành mật thiết, bình đẳng và tin cậy lẫn nhau. Chính vì vậy, đối với lĩnh vực âm nhạc, Ban tổ chức đã đặc biệt chọn Nhã nhạc cung đình để giới thiệu đến giới trẻ hai nước. Đây chính là điểm tương đồng về di sản lịch sử, cũng là biểu tượng của sự trân trọng cấp cao nhất dành cho mối quan hệ giữa hai nước Việt Nam-Nhật Bản.

BẢO LINH