Ăn đúng lượng tinh bột để học tốt, chơi khỏe

Carbohydrate quan trọng thế nào đối với việc học và vận động của trẻ?

Theo ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh – Phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Hà Đông (Hà Nội), carbohydrate không phải là nguyên nhân gây hại nếu được sử dụng hợp lý; ngược lại, đây là nền tảng năng lượng quan trọng đối với trẻ em đang trong giai đoạn học tập và phát triển.

Carbohydrate là nguồn cung cấp glucose – "nhiên liệu" chính của não bộ. Não trẻ em tiêu thụ một lượng năng lượng lớn để duy trì các hoạt động như ghi nhớ, suy nghĩ và tập trung. Khi không được cung cấp đủ carbohydrate, trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, giảm chú ý và học tập kém hiệu quả.

Trong chế độ dinh dưỡng của trẻ em học đường, carbohydrate (chất bột đường) thường chiếm tỷ lệ lớn nhất trong khẩu phần.

ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết, việc cắt giảm tinh bột quá mức ở trẻ em có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung và hiệu suất học tập hằng ngày của trẻ. Không chỉ vậy, carbohydrate còn giúp duy trì năng lượng cho các hoạt động thể lực như chạy nhảy, vui chơi, học thể dục. Việc cung cấp đủ carbohydrate giúp ổn định đường huyết, hạn chế tình trạng chóng mặt, uể oải do hạ đường huyết ở trẻ.

Carbohydrate được chia thành hai nhóm chính: đường đơn và đường phức.

Đường đơn có cấu trúc đơn giản, được hấp thu nhanh nên làm tăng đường huyết nhanh chóng. Loại này thường có trong bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa và các thực phẩm chế biến sẵn. Nếu tiêu thụ nhiều, trẻ dễ bị "tăng năng lượng nhanh – tụt năng lượng nhanh", ảnh hưởng đến sự tập trung.

Ngược lại, đường phức có cấu trúc phức tạp hơn, được tiêu hóa chậm, giúp cung cấp năng lượng ổn định và kéo dài. Đây là nguồn carbohydrate nên được ưu tiên trong khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ. Việc phân biệt và lựa chọn đúng loại carbohydrate là yếu tố quan trọng giúp trẻ duy trì năng lượng bền vững và hạn chế các dao động đường huyết bất lợi.

ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh lưu ý, không phải tất cả carbohydrate đều giống nhau. Nguồn carbohydrate lành mạnh thường đi kèm với chất xơ, vitamin và khoáng chất. Do vậy phụ huynh nên ưu tiên các loại thực phẩm như gạo, khoai lang, khoai tây, ngô, yến mạch, bánh mì nguyên cám, các loại đậu, rau củ và trái cây tươi. Việc duy trì các nguồn tinh bột tự nhiên, ít tinh chế không chỉ giúp cung cấp năng lượng mà còn hỗ trợ hệ tiêu hóa và kiểm soát cân nặng cho trẻ.

Khi "ngọt" trở thành con dao hai lưỡi

ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết, việc tiêu thụ quá nhiều đường, đặc biệt là đường tinh luyện, đang là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các vấn đề sức khỏe ở trẻ em.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ăn nhiều đường làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và sâu răng ở trẻ. Về lâu dài, điều này còn liên quan đến các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường type 2 và rối loạn chuyển hóa.

Ngoài ra, việc tiêu thụ nhiều đường còn khiến đường huyết tăng – giảm thất thường, làm trẻ dễ mất tập trung, mệt mỏi và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

BS. Lan Anh cũng nhấn mạnh rằng "Thói quen ăn nhiều đồ ngọt từ nhỏ có thể ảnh hưởng lâu dài đến hành vi ăn uống và sức khỏe chuyển hóa của trẻ."

ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho rằng, kiểm soát đường không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn carbohydrate, mà là lựa chọn thông minh và hợp lý. Theo khuyến nghị của WHO, lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần, và tốt nhất là dưới 5%.

Một số cách đơn giản phụ huynh có thể áp dụng là hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, không cho trẻ ăn đồ ngọt trước bữa chính, tập thói quen ăn trái cây thay vì đồ ăn vặt nhiều đường, đọc nhãn thực phẩm để tránh "đường ẩn", duy trì bữa ăn đều đặn để hạn chế cảm giác thèm ngọt

Việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh từ gia đình đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát lượng đường tiêu thụ của trẻ. Bên cạnh đó, việc khuyến khích trẻ vận động hằng ngày cũng giúp sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng từ carbohydrate và duy trì cân nặng hợp lý.

ThS.BS. Vũ Thị Lan Anh cho biết, carbohydrate không phải là "kẻ xấu" trong dinh dưỡng học đường, mà là nguồn năng lượng thiết yếu giúp trẻ phát triển cả trí tuệ và thể chất. Điều quan trọng là lựa chọn đúng loại carbohydrate và kiểm soát lượng đường tiêu thụ mỗi ngày.

ThS.BS Vũ Thị Lan Anh dành lời khuyên cho phụ huynh không nên loại bỏ carbohydrate khỏi khẩu phần của trẻ, mà cần hướng dẫn trẻ lựa chọn nguồn tinh bột lành mạnh và xây dựng thói quen ăn uống cân đối ngay từ nhỏ. Một chế độ ăn hợp lý sẽ giúp trẻ học tốt hơn, khỏe mạnh hơn và hình thành thói quen dinh dưỡng lành mạnh lâu dài.

Tô Hội