Ấn Độ hướng Đông để thành công

Đó là chính sách đối ngoại “Hành động hướng Đông” và tầm nhìn hàng hải MAHASAGAR (Sự tiến bộ toàn diện và tương hỗ vì an ninh và tăng trưởng trên khắp các khu vực). Cả hai đều thể hiện sự mở rộng và điều chỉnh trong tư duy đối ngoại của Ấn Độ trước những chuyển động mới trong khu vực.

Từ năm 2014, Ấn Độ đã chuyển từ “Nhìn về hướng Đông” sang “Hành động hướng Đông”. Trong khi đó, MAHASAGAR, được Thủ tướng Modi công bố năm 2025, là bước phát triển tiếp theo của tầm nhìn SAGAR về an ninh và tăng trưởng cho tất cả các nước trong khu vực. Nếu SAGAR tập trung nhiều vào không gian Ấn Độ Dương, MAHASAGAR mở rộng phạm vi hợp tác về thương mại, phát triển, xây dựng năng lực và an ninh biển.

Trên thực tế, những năm qua, New Delhi đã từng bước mở rộng mạng lưới hợp tác hàng hải và quốc phòng, từ các thỏa thuận hậu cần, tiếp cận cơ sở với một số đối tác đến việc tăng cường khả năng tương tác giữa các lực lượng hải quân. Ấn Độ cũng tham gia tập trận Malabar cùng Mỹ, Nhật Bản và Australia - các thành viên của Bộ tứ (Quad).

Trên nền tảng đó, MAHASAGAR cho thấy tham vọng mở rộng hợp tác về thương mại, phát triển, nâng cao năng lực và an ninh trên biển. Ấn Độ muốn khẳng định vị thế là đối tác đáng tin cậy vì hòa bình, chuỗi cung ứng bền vững và an ninh hàng hải, đặc biệt trong quan hệ với các nước phương Nam toàn cầu. Chuyến thăm Indonesia, Australia và New Zealand của ông Modi vì thế là một bước cụ thể hóa cách tiếp cận này.

Từ an ninh với khoáng sản

Jakarta là điểm mở màn cho hành trình kéo dài sáu ngày của Thủ tướng Modi. Đây là lần thứ tư nhà lãnh đạo này thăm Indonesia, song là lần đầu tiên kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2018. Ông hội đàm với Tổng thống Prabowo Subianto tại Istana Merdeka và cùng chứng kiến việc trao đổi 14 văn kiện hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ quốc phòng, an ninh, hàng hải tới khoáng sản chiến lược, công nghệ và kinh tế số.

Hai bên dành sự quan tâm đáng kể cho hợp tác biển, nhất trí tăng cường phối hợp giữa lực lượng bảo vệ bờ biển, đồng thời thúc đẩy kinh tế biển xanh, phát triển cảng và thương mại hàng hải. Đây cũng là những lĩnh vực gắn trực tiếp với lợi ích của hai quốc gia có vị trí quan trọng trên các tuyến hàng hải tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tại Melbourne, sự hiện diện của ông Modi và người đồng cấp Anthony Albanese tại Thượng đỉnh thường niên Australia-Ấn Độ lần thứ ba cho thấy những bước tiến trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, đồng thời phản ánh sự gắn kết ngày càng rõ ràng giữa hai thành viên của Quad.

Điểm nhấn của sự kiện lần này là thỏa thuận về năng lượng hạt nhân dân sự, qua đó tạo điều kiện để Australia xuất khẩu uranium phục vụ các nhà máy điện hạt nhân dân sự của Ấn Độ sau hơn hai năm đàm phán. Lãnh đạo hai nước cũng chứng kiến việc hoàn tất một số thỏa thuận quan trọng về quốc phòng, an ninh hàng hải và công nghệ mới nổi, đồng thời vạch ra hướng đi cho quá trình thúc đẩy việc ký kết Thỏa thuận Hợp tác kinh tế toàn diện (CECA). Đáng chú ý, trong một cử chỉ đặc biệt, Australia đã nhất trí trao trả cho Ấn Độ một số cổ vật từng bị đánh cắp.

Cuối cùng nhưng không kém phần đặc biệt, ông Modi trở thành Thủ tướng Ấn Độ đầu tiên thăm New Zealand trong 40 năm qua. Nhân cột mốc lịch sử này, ông và người đồng cấp Christopher Luxon đã nhất trí nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược.

Trong đó, thương mại tiếp tục là điểm nhấn. Theo khuôn khổ thương mại mới giữa hai nước, 57% kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của New Zealand sang Ấn Độ được hưởng mức thuế 0% ngay từ khi thỏa thuận có hiệu lực. Bên cạnh quốc phòng, nông nghiệp và giáo dục, thể thao cũng trở thành cầu nối khi hai bên kỷ niệm “100 năm đoàn kết thông qua thể thao”. Ông Modi đồng thời có bài phát biểu trước đông đảo cộng đồng người Ấn tại sự kiện “Kia Ora Modi” ở Auckland.

Cùng chung chí hướng

Chính vì lẽ đó, giới chuyên gia và các nhà phân tích chia sẻ nhận định chuyến thăm của ông Modi có tác động sâu sắc với Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong bối cảnh nhiều quốc gia tầm trung tại đây đang tăng cường hợp tác trước biến động phức tạp về mặt chính sách của các cường quốc. Phát biểu sau Thượng đỉnh với người đồng cấp Ấn Độ, Thủ tướng Australia Anthony Albanese khẳng định: “Quan hệ hai nước chưa bao giờ quan trọng như bây giờ, và quan hệ này sẽ góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”.

Trong bài phân tích mới nhất, tờ Eurasia Review (Mỹ) đánh giá, trong bối cảnh Mỹ đang cho thấy sự mơ hồ chiến lược, “các quốc gia tầm trung cần đoàn kết để giải quyết những nhu cầu an ninh chung, đặc biệt là các vấn đề an ninh mới nổi… đang tạo ra nhiều diễn biến gây bất an”. Thỏa thuận về khoáng sản chiến lược và xuất khẩu quốc phòng giữa Ấn Độ và ba quốc gia trên là một phần trong nỗ lực đó, đồng thời “phản ánh nhu cầu của các bên nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng bền vững”.

Giáo sư Rahul Mishra, Phó Giáo sư tại Trung tâm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương học, Trường Quốc tế học thuộc Đại học Jawaharlal Nehru (Ấn Độ) chia sẻ quan điểm này, đồng thời nhấn mạnh chuyến công du là nỗ lực cân bằng chiến lược của Ấn Độ, bảo đảm New Delhi mở rộng các phương án an ninh và phát triển ra ngoài phạm vi truyền thống.

Với việc thúc đẩy chính sách “Hành động hướng Đông” và mở rộng tầm nhìn MAHASAGAR, Ấn Độ đang nỗ lực hiện thực hóa các cam kết hợp tác quốc phòng, an ninh và kinh tế với các nước tầm trung trong khu vực. Trong bối cảnh trật tự toàn cầu đứng trước nguy cơ phân mảnh, sự chủ động của Ấn Độ trong việc tăng cường quan hệ với Indonesia, Australia và New Zealand cho thấy New Delhi sẵn sàng đảm nhiệm vai trò tích cực hơn trong việc dẫn dắt, định hình và xây dựng một trật tự châu Á đa cực.

Phan Quân