Âm nhạc chữa lành nhờ công nghệ đọc sóng não của Trung Quốc

Âm nhạc bước vào kỷ nguyên khoa học thần kinh

Một tình nguyện viên thử nghiệm hệ thống BCI trị liệu âm nhạc Yangyin-1. Ảnh: Global Times

Theo tờ Global Times, một hệ thống giao diện não - máy tính (BCI) mang tên Yangyin-1, do Nhạc viện Trung ương Trung Quốc phát triển, đang mở ra hướng tiếp cận hoàn toàn khác cho liệu pháp âm nhạc, nơi cảm xúc có thể được đo lường, “kê đơn” và điều chỉnh theo thời gian thực.

Trong một buổi thử nghiệm, người tham gia đeo một thiết bị quanh đầu, không xâm lấn, có khả năng ghi nhận sóng não, trong khi giọng nói hướng dẫn của “nhà trị liệu AI” vang lên qua tai nghe. Hệ thống này không chỉ phát nhạc đơn thuần mà liên tục thu thập dữ liệu sinh lý, phân tích trạng thái cảm xúc và điều chỉnh âm nhạc phù hợp với từng cá nhân.

Theo nhóm nghiên cứu, Yangyin-1 là sản phẩm đầu tiên tại Trung Quốc tích hợp sâu giữa âm nhạc và công nghệ thần kinh, đưa âm nhạc từ trải nghiệm chủ quan sang một dạng can thiệp khoa học có thể định lượng và lặp lại. Giáo sư Li Xiaobing, trưởng dự án, cho biết đây không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng của âm nhạc từ trải nghiệm cá nhân sang can thiệp khoa học. Âm nhạc là hình thức điều hòa thần kinh nhẹ nhàng nhưng mạnh mẽ và khi được BCI hỗ trợ, nó có thể thực sự mang năng lực trị liệu và gắn với y học chính xác trong tương lai.

Liệu pháp âm nhạc khép kín dựa trên dữ liệu não bộ

Hệ thống Yangyin-1 được giới thiệu từ tháng 11/2025 và đã thu hút hàng chục tình nguyện viên tham gia thử nghiệm. Trong mỗi buổi, AI sẽ hướng dẫn người dùng kể lại những sự kiện gần đây gây ra cảm xúc tiêu cực. Kết hợp giữa mô tả chủ quan này với dữ liệu sinh lý đa mô thức như điện não đồ (EEG), hệ thống lượng hóa trạng thái cảm xúc trên thang điểm từ 0 đến 10, sau đó xây dựng phác đồ can thiệp cá nhân hóa.

Mỗi buổi trị liệu kéo dài khoảng 20 phút và một liệu trình thông thường gồm hai đến ba buổi, tương tự về hình thức với liệu pháp âm nhạc truyền thống nhưng khác biệt căn bản ở cách tiếp cận. Thay vì dựa chủ yếu vào cảm nhận và kinh nghiệm của nhà trị liệu, Yangyin-1 vận hành theo cơ chế “vòng lặp khép kín”, liên tục theo dõi trạng thái thần kinh và sinh lý, đánh giá, điều chỉnh và ghi nhận phản hồi theo thời gian thực.

AI thay đổi cách “kê đơn” âm nhạc trị liệu

Điểm cốt lõi của Yangyin-1 nằm ở việc chuyển hóa kinh nghiệm lâm sàng thành các yếu tố có thể tính toán và tái tạo. Hệ thống vừa “lắng nghe” những gì người dùng chia sẻ, vừa “quan sát” phản ứng sinh lý của họ, từ đó xác định các chiều cảm xúc cần tác động. AI điều khiển mô hình âm nhạc lớn để tạo hoặc điều chỉnh nhạc trong giới hạn an toàn, hình thành chu trình đánh giá và kê “đơn nhạc”, điều chỉnh mang tính tương tác cao.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp liệu pháp âm nhạc thoát khỏi sự phụ thuộc quá lớn vào yếu tố chủ quan, đồng thời mở ra khả năng mở rộng và chuẩn hóa trong thực hành trị liệu.

Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã tích lũy sáu năm dữ liệu thực nghiệm, bao gồm cả các nghiên cứu cơ bản về phản ứng thần kinh với âm nhạc trên mô hình linh trưởng. Hiện dự án đang hợp tác với các cơ sở như Đại học Y Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa để thúc đẩy thử nghiệm lâm sàng trong các tình huống phổ biến như mất ngủ và lo âu.

Dù quy mô thử nghiệm hiện còn hạn chế do số lượng thiết bị, phương pháp này đã bước đầu chứng minh tính khả thi, tạo tiền đề cho việc mở rộng ứng dụng trong tương lai.

Tham vọng đưa công nghệ âm nhạc AI vào đời sống

Phản hồi từ các tình nguyện viên nhìn chung tích cực nhưng cũng chỉ ra những điểm cần cải thiện. Một số người cho rằng các câu hỏi ban đầu của AI còn cứng nhắc, dù trải nghiệm trở nên mượt mà hơn ở giai đoạn sau. Nhiều người thừa nhận hệ thống giúp họ thư giãn và phân tán sự chú ý khỏi căng thẳng, song mong muốn giọng nói AI tự nhiên, giàu cảm xúc hơn, với nhiều lựa chọn về tông giọng và tốc độ nói.

Bên cạnh đó, quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu là mối quan tâm lớn. Người tham gia thử nghiệm nhấn mạnh nhu cầu minh bạch trong cách thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu não bộ để tạo dựng niềm tin lâu dài.

Nhóm phát triển dự kiến trong năm 2026 sẽ tăng cường hợp tác với các cơ sở y tế nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tế, đồng thời thành lập hội đồng chuyên gia đạo đức để giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư và ranh giới can thiệp cảm xúc.

Về dài hạn, họ hình dung một tương lai thuận tiện hơn, nơi người dùng chỉ cần một cặp tai nghe để tiếp cận các hỗ trợ can thiệp âm nhạc cá nhân hóa trong đời sống hằng ngày. Khi công nghệ này dần rời khỏi phòng thí nghiệm để bước vào thực tiễn, sự kết hợp giữa âm nhạc và khoa học thần kinh được kỳ vọng sẽ góp phần định hình lại cách con người chăm sóc và quản lý sức khỏe tinh thần.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc