AI nâng cấp, công nghệ hiện đại chưa từng có xuất hiện ở World Cup 2026

Khi World Cup 2026 chuẩn bị khởi tranh tại Bắc Mỹ, Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) đã đưa hàng loạt công nghệ mới vào giải đấu với mục tiêu nâng cao chất lượng chuyên môn. FIFA kỳ vọng những công cụ này sẽ giúp thay đổi cách môn thể thao vua được trải nghiệm cả trong lẫn ngoài sân cỏ.

"Chúng tôi đảm bảo rằng đổi mới công nghệ sẽ mang lại lợi ích cho mọi cầu thủ, các đội bóng và người hâm mộ trên toàn thế giới, đồng thời góp phần phát triển bóng đá - môn thể thao tuyệt vời nhất hành tinh", Chủ tịch FIFA Gianni Infantino phát biểu tại Las Vegas hồi tháng 1.

Nâng cấp công nghệ bắt việt vị

Hệ thống việt vị bán tự động (SAOT) không còn xa lạ với người hâm mộ. Công nghệ này đã được FIFA sử dụng tại World Cup 2022. Tuy nhiên, theo ông Runge, World Cup 2026 sẽ đánh dấu một bước tiến mới. Trước đây, dữ liệu từ SAOT chủ yếu phục vụ cho tổ VAR và các trọng tài điều hành video. Tại World Cup sắp tới, hệ thống sẽ hỗ trợ trực tiếp các trọng tài trên sân.

Mục tiêu đầu tiên là rút ngắn tối đa thời gian đưa ra quyết định việt vị. Mục tiêu thứ hai là giúp khán giả dễ dàng hiểu được các tình huống gây tranh cãi thông qua đồ họa trực quan hơn.

Khi hệ thống AI xác định chắc chắn một pha bóng việt vị, trọng tài biên sẽ nhận được tín hiệu âm thanh "việt vị, việt vị" ngay trong tai nghe. Toàn bộ quá trình phân tích, kiểm tra dữ liệu và xác nhận độ chính xác chỉ diễn ra trong vòng mili giây.

Quả bóng Trionda được sử dụng tại World Cup 2026. (Nguồn: Adidas)

Cảm biến bên trong quả bóng FIFA

Một trong những điểm nhấn công nghệ tại World Cup 2026 nằm ngay ở trái bóng, vật dụng quan trọng nhất của trận đấu. Theo FIFA, mẫu bóng Trionda do Adidas sản xuất được tích hợp chip cảm biến chuyển động IMU có tần số 500 Hz, cho phép ghi nhận dữ liệu tới 500 lần mỗi giây. Nhờ đó, trọng tài có thể theo dõi chính xác mọi chuyển động của trái bóng trong suốt trận đấu.

Công nghệ này giúp trọng tài xác định chính xác điểm chạm bóng - thời điểm cầu thủ tiếp xúc với bóng - từ đó hỗ trợ đưa ra các quyết định việt vị nhanh hơn và chính xác hơn.

Ngoài ra, cảm biến còn giúp phát hiện các tình huống bóng chạm tay hoặc va chạm trong vòng cấm. Những dữ liệu thu thập được sẽ hỗ trợ tổ trọng tài đánh giá các pha bóng mà hình ảnh video đôi khi không thể hiện rõ.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, quả bóng Al Rihla cũng đã được trang bị cảm biến tương tự để hỗ trợ các quyết định của trọng tài. Tuy nhiên, điểm thay đổi đáng chú ý nằm ở vị trí đặt chip cảm biến chuyển động. Nếu trên Al Rihla, con chip được đặt ở chính giữa ruột bóng thì ở Trionda, nó được đặt ở bên cạnh.

FIFA chưa công bố lý do cụ thể cho sự điều chỉnh này. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc thay đổi vị trí cảm biến nhằm giúp quả bóng cân bằng hơn và hạn chế ảnh hưởng đến quỹ đạo bay. Nhờ đó, bóng vẫn duy trì được hiệu suất thi đấu, trong khi hệ thống cảm biến vẫn có thể thu thập dữ liệu liên tục và chính xác.

Mỗi cầu thủ sẽ bước vào một buồng quét 3D, đứng với tư thế hai tay dang nhẹ để hệ thống ghi nhận các thông số hình thể.

Bản sao 3D của các cầu thủ

Ông Infantino khẳng định FIFA cũng sẽ tạo ra các bản sao kỹ thuật số của toàn bộ 1.248 cầu thủ tham dự World Cup 2026 nhằm hỗ trợ trọng tài đưa ra quyết định nhanh hơn và tái hiện rõ ràng hơn các tình huống diễn ra trên sân.

Cho đến nay, các hình ảnh mô phỏng việt vị trên truyền hình thường sử dụng những mô hình cầu thủ giống nhau về vóc dáng và kích thước. Điều này đôi khi có thể làm giảm độ chính xác trong các tình huống cực kỳ sát nút hoặc bị che khuất tầm nhìn.

Để khắc phục điều đó, FIFA sẽ thu thập dữ liệu cơ thể thực tế của từng cầu thủ. Trước giải đấu, mỗi tuyển thủ sẽ bước vào một buồng quét 3D, đứng với tư thế hai tay dang nhẹ để hệ thống ghi nhận các thông số hình thể. Quá trình này chỉ mất từ 30 đến 90 giây cho mỗi người.

Các bản sao 3D này sẽ bổ sung cho công nghệ việt vị bán tự động (SAOT) hiện có của FIFA, vốn sử dụng hệ thống camera trong sân vận động để theo dõi vị trí của bóng và cầu thủ với tần suất 50 lần mỗi giây.

Khi một cầu thủ tấn công nhận bóng trong tình huống có dấu hiệu việt vị, hệ thống sẽ tự động gửi cảnh báo đến tổ VAR. Sau khi xác nhận, thông tin sẽ được chuyển tới trọng tài chính để đưa ra quyết định cuối cùng. Các mô hình 3D cũng sẽ xuất hiện trong những đoạn phát lại trên sóng truyền hình và màn hình lớn trong sân, giúp khán giả hiểu rõ hơn các tình huống gây tranh cãi.

AI và camera tái hiện góc nhìn sẽ giúp giảm thiểu sai sót từ công tác trọng tài. (Nguồn: AP)

Tái hiện góc nhìn trọng tài

Ứng dụng AI khác được sử dụng trong trận đấu là "Referee View" (tạm dịch: góc nhìn trọng tài). FIFA xác nhận công nghệ này sẽ được sử dụng trong toàn bộ 104 trận đấu của World Cup 2026.

Với sự hỗ trợ của AI, hệ thống camera này sẽ truyền tải những hình ảnh ổn định từ trận đấu đến người xem, mang lại cảm giác như họ đang đứng ngay giữa sân cùng các cầu thủ. Khác với nhiều giải đấu trước đây, camera sẽ được gắn gần tai trọng tài thay vì ở phần ngực để tạo góc quay tự nhiên hơn.

FIFA cho biết mọi hình ảnh từ camera trọng tài trước khi được phát sóng đều sẽ được đội ngũ biên tập rà soát kỹ lưỡng. Điều mà tổ chức này quan tâm nhất không phải là những tình huống gây tranh cãi trên sân, mà là việc ngăn chặn các phát ngôn hoặc ngôn ngữ thiếu phù hợp lọt lên sóng truyền hình.

AI dành riêng cho bóng đá

Bên cạnh công nghệ việt vị, FIFA cũng giới thiệu Football AI Pro - nền tảng trí tuệ nhân tạo được thiết kế riêng cho bóng đá. Theo ông Giám đốc Công nghệ và Dữ liệu Bóng đá của FIFA, đây là một mô hình có cách hoạt động tương tự ChatGPT hay Microsoft Copilot, nhưng được huấn luyện trên kho dữ liệu bóng đá của FIFA. Công cụ này có khả năng phân tích cầu thủ và đánh giá hiệu suất đội bóng.

Football AI Pro sử dụng hệ thống thuật ngữ và ngôn ngữ bóng đá do cựu HLV Arsene Wenger cùng đội ngũ kỹ thuật của FIFA xây dựng. Điều này giúp AI hiểu trận đấu theo đúng góc nhìn chuyên môn thay vì chỉ xử lý dữ liệu đơn thuần.

Hiện một số liên đoàn có nguồn lực mạnh đã bắt đầu tiếp cận công nghệ này. FIFA dự kiến sẽ cung cấp Football AI Pro cho tất cả các đội tuyển tham dự World Cup 2026.

Khánh Ly