Ai đã đặt cược đúng mọi diễn biến ở Iran?

Sự bùng nổ của các thị trường cá cược trực tuyến như Polymarket và Kalshi đã cho phép đặt cược vào hầu hết mọi sự kiện tin tức, bao gồm cả chiến tranh Iran. Ảnh: Guardian.

16 lệnh cược, mỗi lệnh trị giá 100.000 USD, đã dự đoán chính xác thời điểm Mỹ tiến hành không kích Iran ngày 27/2. Sau đó, một tài khoản duy nhất thu về hơn 550.000 USD khi đặt cược rằng lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei sẽ bị lật đổ - chỉ vài giờ trước khi ông bị ám sát trong cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Đến ngày 7/4, ngay trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn tạm thời với Iran, các nhà giao dịch đã đặt cược tới 950 triệu USD vào khả năng giá dầu giảm, và điều đó đã xảy ra.

Chuỗi cược “đúng thời điểm hoàn hảo” này, cùng nhiều giao dịch tương tự, đã dự báo chính xác các bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran, tạo ra khoản lợi nhuận khổng lồ và khiến các nhà lập pháp, chuyên gia lo ngại về nguy cơ giao dịch nội gián.

Nếu trước đây cá cược chủ yếu xoay quanh thể thao, thì nay đã lan sang cả các “hợp đồng sự kiện” liên quan tin tức - nơi thông tin nội bộ có thể mang lại lợi thế lớn cho một số nhà giao dịch.

Thời điểm “chuẩn xác đến khó tin”

Sự bùng nổ của các nền tảng cá cược trực tuyến như Polymarket hay Kalshi cho phép người dùng đặt cược gần như vào mọi sự kiện thời sự. Đồng thời, việc mua các công cụ phái sinh hàng hóa như hợp đồng tương lai dầu mỏ - nơi người chơi dự đoán giá trong tương lai - cũng trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Lãnh đạo một số cơ quan liên bang Mỹ và các nghị sĩ Quốc hội cho biết muốn siết chặt hoạt động giao dịch đáng ngờ trên nhiều thị trường khác nhau, nhưng hiệu quả đến đâu vẫn còn là dấu hỏi.

“Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta thiếu luật hay thiếu khả năng thực thi?”, Joshua Mitts, giáo sư luật tại Đại học Columbia, đặt vấn đề. “Một đạo luật không thể thực thi hiệu quả do hạn chế công nghệ chẳng khác nào đặt xe trước ngựa”.

Đêm 27/2, một ngày trước khi Mỹ và Israel không kích Iran, khoảng 150 tài khoản trên Polymarket đồng loạt đặt cược rằng cuộc tấn công sẽ diễn ra ngay hôm sau. Phân tích của New York Times cho thấy tổng giá trị các cược này lên tới 855.000 USD, trong đó 16 tài khoản thu về hơn 100.000 USD mỗi tài khoản.

Ngay sau đó, một người dùng ẩn danh với tài khoản “Magamyman” kiếm hơn 553.000 USD khi đặt cược rằng ông Khamenei sẽ bị “loại khỏi quyền lực” chỉ vài phút trước khi ông thiệt mạng. Một đơn khiếu nại gửi tới Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cho biết có tới 6 “nghi phạm nội gián” đã thu về tổng cộng 1,2 triệu USD từ sự kiện này.

Làn sóng cược “đúng giờ” tiếp tục lặp lại ngày 7/4, khi ít nhất 50 tài khoản dự đoán Mỹ và Iran sẽ đạt được lệnh ngừng bắn chỉ vài giờ trước khi ông Trump công bố trên mạng xã hội.

trang hồ sơ của một nhà giao dịch trên Polymarket, hiển thị các giao dịch thành công về thời điểm Mỹ tấn công Iran.

Không chỉ trên Polymarket, thị trường dầu mỏ cũng ghi nhận những biến động tương tự. Ngày 23/3, các nhà giao dịch đổ 580 triệu USD vào hợp đồng tương lai dầu chỉ 15 phút trước khi ông Trump tiết lộ Mỹ đang có các cuộc đàm phán “hiệu quả” với Iran - khiến giá dầu lao dốc và mang lại lợi nhuận lớn.

Kịch bản này lặp lại ngày 7/4, khi 950 triệu USD được đổ vào các hợp đồng đặt cược giá dầu giảm ngay trước thông báo ngừng bắn.

“Chúng ta chưa thể khẳng định các giao dịch này là bất hợp pháp. Có thể chỉ là may mắn hoặc dựa trên thông tin hợp pháp”, giáo sư Andrew Verstein (Đại học California, Los Angeles) nhận định. “Nhưng rõ ràng nhiều giao dịch mang dấu hiệu đáng ngờ và cần được điều tra”.

“Miền Viễn Tây” mới của thị trường

Với những người theo dõi sát sao thị trường, quy mô và thời điểm của các giao dịch này khó có thể chỉ là sự trùng hợp.

“Không chỉ là thời điểm, mà quy mô các khoản cược khiến người ta tin rằng có ai đó đã nắm thông tin nội bộ và đặt cược cực lớn”, Craig Holman, chuyên gia vận động chính sách của tổ chức Public Citizen, nói.

Tuy nhiên, ông tỏ ra hoài nghi về mức độ quyết liệt của CFTC trong điều tra, nhất là khi cơ quan này hiện chỉ còn một ủy viên duy nhất sau các biến động nhân sự dưới thời ông Trump.

Trong những tháng gần đây, CFTC còn vướng tranh chấp với các bang về quyền quản lý các nền tảng cá cược trực tuyến. Một số bang đã kiện hoặc cấm hoạt động của các công ty như Kalshi vì hoạt động không giấy phép, trong khi doanh nghiệp này khẳng định chỉ chịu sự quản lý của CFTC.

“Đây giống như thời kỳ ‘miền Viễn Tây’ của ngành thị trường dự đoán, và giờ nó đã lan sang cả thị trường chứng khoán”, Holman nhận định.

Nguồn tin ẩn danh cho biết CFTC đã mở điều tra các giao dịch dầu mỏ ngày 23/3 và 7/4, dù chưa công bố chính thức. Trước Quốc hội, ủy viên Michael Selig tuyên bố sẽ truy quét giao dịch nội gián, nhưng cũng thừa nhận chưa thể ban hành quy định mới khi chưa đủ nhân sự.

Một khoản cược gần 1 tỷ USD vào giá dầu ngay trước khi Mỹ - Iran công bố ngừng bắn khiến nhà chức trách vào cuộc. Ảnh: Reuters.

Những canh bạc rủi ro cao

Luật liên bang Mỹ cấm quan chức chính phủ sử dụng thông tin chưa công khai để trục lợi cá nhân. Cuối tháng 3, một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng đã đề xuất luật cấm các thành viên Quốc hội và quan chức cấp cao tham gia đặt cược vào các sự kiện chính trị.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc xử lý giao dịch nội gián trong lĩnh vực này rất phức tạp. Công nghệ mới - đặc biệt là blockchain - cho phép đặt cược ẩn danh, để lại dấu vết khó lần theo.

Theo truyền thống, giao dịch nội gián xảy ra khi một cá nhân sử dụng thông tin độc quyền để mua bán cổ phiếu trước khi thông tin được công bố. Nhưng với hợp đồng tương lai hàng hóa, khuôn khổ pháp lý vẫn còn sơ khai.

“Gần như chưa có tiền lệ rõ ràng về việc xử lý giao dịch nội gián trong thị trường hàng hóa,” Verstein nói. “Luật ở lĩnh vực này vẫn chưa hoàn thiện”.

Một nghiên cứu gần đây của Đại học Columbia phân tích hơn 200.000 cặp ví - thị trường “đáng ngờ” cho thấy nhóm nhà giao dịch này có tỷ lệ thắng gần 70%, thu về 143 triệu USD từ các cược “đúng thời điểm”, từ chính trị đến giải trí. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các nền tảng như Polymarket hay Kalshi đang hoạt động trong “vùng xám pháp lý”, giúp nhà giao dịch có ít ràng buộc hơn.

“Thách thức lớn là các giao dịch này diễn ra qua blockchain hoặc phương thức ẩn danh, khiến cơ quan quản lý rất khó xác định danh tính người tham gia”, Mitts nói. “Chưa kể phải chứng minh họ đã sử dụng thông tin bị chiếm đoạt trái phép”.

Hệ lụy không chỉ dừng ở thị trường tài chính. Nếu giao dịch nội gián liên quan đến thông tin quân sự mật, nó có thể làm xói mòn niềm tin vào cả thị trường lẫn chính phủ.

“Khác với giao dịch nội gián doanh nghiệp, chính phủ có thể ‘tạo ra’ kết quả - chẳng hạn bằng cách phát động chiến tranh”, Verstein cảnh báo. “Điều đó khiến các quyết định thực trong nền kinh tế bị bóp méo bởi những canh bạc tài chính”.

Gần 50 ngày chiến sự Iran, hậu quả vượt xa dự tính Sau gần 50 ngày chiến sự quanh Iran, hàng nghìn cuộc tấn công đã lan rộng vượt biên giới, phá hủy từ căn cứ quân sự, hạ tầng năng lượng đến khu dân cư, khiến hàng chục nghìn người thương vong và đẩy cả khu vực vào khủng hoảng an ninh - năng lượng chưa từng có tiền lệ.

Phương Linh