Ai có nguy cơ cao mắc bệnh thận mạn?

Vì vậy, không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể hoặc xuất hiện biến chứng. Nhiều người đến khám trong tình trạng bệnh đã ở giai đoạn nặng và không khỏi bất ngờ khi biết mình mắc bệnh.

1. Nhiều người mắc bệnh thận mạn nhưng không biết

Bệnh thận mạn giai đoạn đầu thường diễn biến âm thầm, không gây ra các triệu chứng đặc hiệu. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường nên dễ bỏ qua việc kiểm tra chức năng thận. Đây là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ bệnh nhân không được chẩn đoán còn cao.

Theo các số liệu được nêu, trên thế giới có tới khoảng 90% người mắc bệnh thận mạn giai đoạn đầu không nhận biết mình mắc bệnh. Tại Mỹ, chỉ khoảng 10% người mắc bệnh thận mạn giai đoạn 1-3 biết mình mắc bệnh; ngay cả ở giai đoạn 4 vẫn có gần 50% người bệnh chưa được chẩn đoán.

Tại các nước đang phát triển, tỷ lệ bệnh nhân chưa được phát hiện có thể còn cao hơn do việc triển khai các chương trình sàng lọc bệnh thận còn hạn chế. Một số báo cáo tại Việt Nam cũng cho thấy phần lớn người mắc bệnh thận mạn không biết mình mắc bệnh cho đến khi bệnh tiến triển nặng.

Điều này lý giải vì sao bệnh thận mạn thường được ví như một "kẻ giết người thầm lặng". Bệnh có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm mà người bệnh không nhận biết, đến khi xuất hiện phù, mệt mỏi, thiếu máu, tăng huyết áp hoặc các biểu hiện suy thận rõ rệt thì chức năng thận đã suy giảm đáng kể.

Do đó, việc chủ động kiểm tra chức năng thận có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt với những người thuộc nhóm nguy cơ cao.

2. Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh thận mạn?

2.1. Người mắc đái tháo đường và tăng huyết áp

Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh thận mạn. Đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ và cầu thận, trong khi huyết áp cao tạo áp lực lên hệ thống lọc của thận, lâu ngày làm suy giảm chức năng thận.

Theo các số liệu được đề cập, khoảng 1/3 người bệnh đái tháo đường và 1/5 người mắc tăng huyết áp tại các nước phát triển có bệnh thận mạn đi kèm.

Ngoài ra, người mắc các bệnh lý tim mạch như suy tim, bệnh mạch vành cũng có nguy cơ suy giảm chức năng thận. Tim và thận có mối liên hệ chặt chẽ, vì vậy tổn thương ở một cơ quan có thể tác động đến hoạt động của cơ quan còn lại.

Những người mắc tăng huyết áp nên chủ động kiểm tra chức năng thận định kỳ. Ảnh: ST

2.2. Người cao tuổi

Tuổi càng cao, chức năng thận có xu hướng suy giảm. Vì vậy, bệnh thận mạn phổ biến hơn ở người cao tuổi, đặc biệt nhóm trên 60 tuổi.

Ở người cao tuổi, nguy cơ mắc bệnh còn tăng khi đồng thời có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc sử dụng nhiều loại thuốc để điều trị các bệnh lý mạn tính.

Do đó, người cao tuổi nên được kiểm tra sức khỏe định kỳ, trong đó có đánh giá chức năng thận, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng bất thường.

2.3. Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận

Yếu tố di truyền cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Người có người thân trong gia đình mắc bệnh thận mạn, đặc biệt các bệnh lý di truyền như bệnh thận đa nang, cần lưu ý nguy cơ và chủ động kiểm tra sức khỏe.

Một số biến thể gene cũng có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh thận ở một số nhóm dân số nhất định. Tuy nhiên, nguy cơ cụ thể còn phụ thuộc vào từng bệnh lý và đặc điểm di truyền.

2.4. Người thừa cân, béo phì và mắc hội chứng chuyển hóa

Thừa cân, béo phì có thể làm tăng nguy cơ bệnh thận thông qua nhiều cơ chế. Tình trạng này thường đi kèm đề kháng insulin, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và làm tăng gánh nặng lọc của thận.

Khi các yếu tố nguy cơ tồn tại trong thời gian dài, chức năng thận có thể suy giảm nhanh hơn. Vì vậy, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và kiểm soát các chỉ số chuyển hóa là những biện pháp quan trọng để bảo vệ thận.

2.5. Người hút thuốc lá

Hút thuốc lá không chỉ gây tổn thương tim, phổi và mạch máu mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thận. Các chất độc trong thuốc lá gây tổn thương hệ thống mạch máu, làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận và có thể thúc đẩy bệnh thận tiến triển nhanh hơn ở người đã mắc bệnh.

Vì vậy, bỏ thuốc lá là một trong những biện pháp cần thiết để giảm nguy cơ tổn thương thận cũng như bảo vệ sức khỏe tổng thể.

3. Chủ động kiểm tra để phát hiện bệnh sớm

Điều đáng lưu ý là bệnh thận mạn có thể không biểu hiện rõ trong thời gian dài. Vì vậy, không nên chờ đến khi xuất hiện phù, tiểu bất thường, mệt mỏi hoặc các triệu chứng khác mới đi khám.

Những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch; người cao tuổi; người thừa cân, béo phì; người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc có các yếu tố nguy cơ khác nên chủ động kiểm tra chức năng thận định kỳ.

Phát hiện bệnh thận mạn ở giai đoạn sớm giúp người bệnh có cơ hội kiểm soát các yếu tố nguy cơ, làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận và hạn chế nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.

BS. Nguyễn Văn Quang