AI bước vào phép thử của thị trường vốn

Việc Anthropic nộp hồ sơ IPO theo hình thức bảo mật trong tuần này có thể chỉ là thêm một thương vụ lên sàn của giới công nghệ. Nhưng khi đặt cạnh kế hoạch niêm yết của SpaceX và OpenAI, sự kiện này cho thấy cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn mới, nơi câu hỏi quan trọng nhất không còn là ai sở hữu chatbot nổi tiếng nhất mà là ai chứng minh được khả năng kiếm tiền từ trí tuệ nhân tạo.

Anthropic và OpenAI đang chuẩn bị IPO. Nguồn: Reuters

Nếu cả Anthropic, OpenAI và SpaceX đều hoàn tất IPO trong năm nay, Phố Wall có thể chứng kiến một trong những mùa phát hành cổ phiếu lớn nhất lịch sử ngành công nghệ.

Khi đề cập đến Anthropic và OpenAI, các chuyên gia tài chính cho rằng công ty nào lên sàn trước sẽ có lợi thế định hình cách thị trường nhìn nhận ngành AI, đồng thời thu hút dòng vốn khổng lồ đang chờ đợi cơ hội đầu tư vào lĩnh vực này.

Sự háo hức của giới đầu tư phản ánh niềm tin rằng AI đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là tâm điểm của cuộc đua đã thay đổi rất nhanh chỉ trong vài năm.

Khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, thành công của các công ty AI chủ yếu được đo bằng số người dùng và mức độ phổ biến. Cuộc cạnh tranh khi đó xoay quanh việc ai sở hữu mô hình mạnh hơn, chatbot thông minh hơn hay lượng người dùng lớn hơn. Đến năm 2026, thước đo quan trọng nhất dường như đã trở thành doanh thu và khả năng thương mại hóa công nghệ.

Anthropic là ví dụ rõ nhất cho sự thay đổi đó. Công ty được thành lập vào năm 2021 bởi một nhóm cựu nhân viên OpenAI, từng bị xem là đối thủ nhỏ hơn trong cuộc đua AI. Thế nhưng chỉ sau vài năm, Anthropic đã vươn lên mức định giá khoảng 965 tỷ USD sau vòng gọi vốn mới nhất, vượt xa mức định giá gần nhất của OpenAI là 730 tỷ USD.

Điều đáng chú ý là Anthropic không đạt được vị thế này bằng cách cạnh tranh trực diện với ChatGPT trên thị trường người dùng phổ thông. Trái lại, công ty tập trung gần như toàn bộ nguồn lực vào các công cụ AI phục vụ doanh nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực lập trình.

Trong khi nhiều hãng công nghệ chạy đua phát triển trình duyệt AI, công cụ tạo ảnh, video hay các ứng dụng tiêu dùng khác, Anthropic lại chọn một hướng đi hẹp hơn. Claude Code và các sản phẩm hỗ trợ lập trình của công ty nhanh chóng được giới kỹ sư phần mềm đón nhận, giúp Anthropic trở thành một trong những doanh nghiệp AI tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Theo công ty, doanh thu thường niên quy đổi đã tăng từ khoảng 9 tỷ USD vào cuối năm 2025 lên hơn 47 tỷ USD vào tháng 5 năm nay. Chính tốc độ tăng trưởng này mới là yếu tố khiến Phố Wall quan tâm hơn cả đến những cuộc tranh luận về việc Claude hay ChatGPT thông minh hơn.

Sự trỗi dậy của Anthropic cũng cho thấy nhà đầu tư đang ưu tiên những doanh nghiệp có thể giải quyết các nhu cầu cụ thể và tạo ra nguồn thu rõ ràng. Nếu giai đoạn đầu của AI được dẫn dắt bởi sự tò mò và hứng khởi đối với công nghệ mới, thì giai đoạn hiện nay đang được dẫn dắt bởi các câu hỏi thực dụng hơn: khách hàng có sẵn sàng trả tiền hay không và doanh nghiệp có thể mở rộng quy mô kinh doanh đến đâu.

Tuy nhiên, cuộc đua AI vẫn còn nhiều dấu hỏi. Dù doanh thu tăng mạnh, Anthropic vẫn chưa công bố liệu công ty đã có lãi hay chưa. Cũng giống như OpenAI và nhiều doanh nghiệp AI khác, Anthropic đang phải chi những khoản tiền khổng lồ cho năng lực tính toán, từ chip xử lý đến trung tâm dữ liệu, để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng.

Bản thân công ty cũng từng đối mặt với tình trạng thiếu năng lực tính toán khiến dịch vụ bị gián đoạn và buộc phải ký các thỏa thuận quy mô lớn với những nhà cung cấp hạ tầng công nghệ. Trong khi đó, một số doanh nghiệp sau giai đoạn hào hứng triển khai AI đang bắt đầu xem xét lại chi phí do hóa đơn tính toán tăng nhanh hơn dự kiến.

Những thách thức này cho thấy thị trường AI vẫn đang trong quá trình tìm kiếm một mô hình kinh doanh bền vững. Tăng trưởng doanh thu là điều kiện cần, nhưng chưa phải là điều kiện đủ để chứng minh giá trị lâu dài của ngành.

Vì vậy, các đợt IPO sắp tới của Anthropic, OpenAI hay SpaceX không chỉ đơn thuần là phép thử đối với sức hấp dẫn của cổ phiếu công nghệ. Chúng còn là thước đo cho niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng biến những đột phá về trí tuệ nhân tạo thành lợi nhuận thực sự.

Ngọc Lâm