Afghanistan-Pakistan trong trạng thái leo thang mới

Pakistan đã phát động chiến dịch quân sự “Ghazab Lil Haq” vào ngày 26-27/2, tiến hành các đợt không kích mới nhằm vào nhiều mục tiêu tại Afghanistan, trong đó có Kabul và Kandahar.

Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif tuyên bố, nước này đang ở trong tình trạng “chiến tranh công khai” - “open war” với chính quyền Taliban. Tuy vậy, các tuyên bố từ cả hai phía vào đầu tháng 3 vẫn cho thấy khả năng duy trì các kênh đối thoại, khi Taliban khẳng định sẵn sàng đàm phán nếu Pakistan chấm dứt các cuộc không kích, còn Islamabad cũng để ngỏ các biện pháp ngoại giao song song với hành động quân sự.

Căng thẳng Afghanistan - Pakistan gắn liền với vấn đề an ninh xuyên biên giới, đặc biệt liên quan tới hoạt động của các tổ chức vũ trang chống Pakistan. Pakistan quy trách nhiệm về một loạt vụ tấn công khủng bố tại Islamabad, Bajaur và Bannu trong những tháng đầu năm 2026 cho các nhóm vũ trang hoạt động từ lãnh thổ Afghanistan.

Bên cạnh đó, căng thẳng giữa hai nước còn phản ánh các mâu thuẫn lịch sử và lợi ích chiến lược. Tranh chấp liên quan đến Đường Durand, đường biên giới được thiết lập từ thời thuộc địa, từ lâu đã là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ Afghanistan - Pakistan.

Xung đột Afghanistan - Pakistan làm gia tăng đáng kể mức độ bất ổn an ninh tại khu vực Nam Á. Các cuộc không kích và pháo kích qua lại dọc Đường Durand đã gây ra thương vong đáng kể cho dân thường và phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng.

Xung đột cũng làm gián đoạn hoạt động tại các cửa khẩu quan trọng như Torkham và Chaman, ảnh hưởng đến thương mại và dòng viện trợ nhân đạo vào Afghanistan - quốc gia vốn phụ thuộc đáng kể vào các tuyến vận tải qua lãnh thổ Pakistan.

Ngoài ra, leo thang căng thẳng Afghanistan - Pakistan có thể tạo ra những hệ lụy chiến lược rộng lớn hơn đối với khu vực. Một số phân tích cho rằng xung đột kéo dài có thể làm gia tăng rủi ro an ninh đối với các dự án kết nối khu vực, trong đó có Hành lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) và các tuyến giao thương nối Trung Á với Nam Á. Đồng thời, môi trường xung đột cũng có thể tạo điều kiện cho các tổ chức cực đoan mở rộng hoạt động, đi ngược lại mục tiêu chống khủng bố mà các bên tuyên bố theo đuổi.

Tóm lại, những diễn biến từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 3 vừa qua cho thấy căng thẳng Afghanistan - Pakistan không chỉ bắt nguồn từ các sự cố quân sự nhất thời mà phản ánh những mâu thuẫn sâu xa liên quan đến an ninh xuyên biên giới, tranh chấp lịch sử và cấu trúc cạnh tranh chiến lược trong khu vực.

Nếu không có cơ chế hợp tác hiệu quả nhằm kiểm soát các nhóm vũ trang xuyên biên giới và xử lý các vấn đề tồn tại lâu dài như tranh chấp Đường Durand, xung đột Afghanistan - Pakistan nhiều khả năng sẽ tiếp tục tồn tại dưới dạng đối đầu cường độ thấp nhưng kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ leo thang trong tương lai.

Thanh Tâm