95.000 tỉ đồng cho công nghệ - sáng tạo - số: Tham vọng đóng góp 25% GDP

Bước sang năm 2026, nền kinh tế Việt Nam đón nhận một xung lực mạnh mẽ khi Chính phủ chính thức kích hoạt gói ngân sách kỷ lục 95.000 tỉ đồng dành cho Khoa học công nghệ (KHCN), Đổi mới sáng tạo (ĐMST) và Chuyển đổi số. Đây không chỉ là một con số tài chính đơn thuần, mà là "đòn bẩy chiến lược" nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 1/4 tổng sản phẩm quốc nội ngay trong năm nay.

Bước ngoặt từ tư duy "đầu tư kiến tạo"

Trong suốt nhiều thập kỷ, ngân sách dành cho khoa học công nghệ tại Việt Nam thường đối mặt với hai rào cản lớn: định mức đầu tư thấp và cơ chế giải ngân phức tạp. Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử đầu tư công. Với con số khoảng 95.000 tỉ đồng - gấp gần 4 lần mức bổ sung của năm 2025 - Việt Nam đang thực hiện một cuộc "tổng tiến công" vào các lĩnh vực công nghệ lõi.

Quyết sách này hiện thực hóa cam kết dành ít nhất 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho KHCN theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Điểm mấu chốt giúp dòng vốn khổng lồ này vận hành trơn tru chính là sự cộng hưởng từ Nghị định 265/2025/NĐ-CP (vừa có hiệu lực từ tháng 10.2025).

Lần đầu tiên, hành lang pháp lý cho phép khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Điều này không chỉ giải tỏa tâm lý lo ngại cho giới trí thức mà còn tạo ra cơ chế "mở" để các tập đoàn công nghệ tư nhân cùng tham gia vào chuỗi giá trị đầu tư quốc gia thông qua các quỹ đối ứng.

Tập trung vào mũi nhọn thay vì dàn trải

Theo kế hoạch phân bổ được Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất, 95.000 tỉ đồng sẽ không được chia đều theo kiểu "mưa rào" mà tập trung vào các mắt xích có khả năng tạo ra giá trị gia tăng tức thì cho nền kinh tế.

Thứ nhất: Hạ tầng số và Dữ liệu quốc gia (Chiếm khoảng 35% ngân sách). Đây là nền móng cho mọi hoạt động kinh tế số. Ngân sách sẽ ưu tiên hoàn thiện Trung tâm dữ liệu quốc gia, thiết lập mạng lưới tính toán hiệu năng cao phục vụ cho các thuật toán Trí tuệ nhân tạo (AI) phức tạp. Đồng thời, Việt Nam sẽ hoàn tất phủ sóng 5G thương mại toàn quốc và đầu tư thêm các tuyến cáp quang biển để đảm bảo tính tự chủ về kết nối quốc tế.

Thứ hai: Công nghiệp Bán dẫn và Chip (Chiếm khoảng 25% ngân sách). Việt Nam xác định bán dẫn là "trái tim" của công nghiệp hiện đại. Nguồn vốn được phân bổ trực tiếp vào việc xây dựng các phòng Lab dùng chung tại các khu công nghệ cao và hỗ trợ các doanh nghiệp thiết kế chip nội địa. Mục tiêu là làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp và đóng gói.

Thứ ba: Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo và Thương mại hóa (Chiếm khoảng 20% ngân sách). Một phần lớn ngân sách sẽ thông qua các Quỹ quốc gia để hỗ trợ trực tiếp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (Startup). Trọng tâm là tháo gỡ nút thắt kinh tế, giúp các kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm của các trường đại học có thể nhanh chóng trở thành hàng hóa lưu thông trên thị trường thông qua các sàn giao dịch KHCN quốc gia.

Thứ tư: Chuyển đổi số doanh nghiệp SMEs (Chiếm khoảng 20% ngân sách). Hơn 100.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ được hỗ trợ kinh phí để ứng dụng các nền tảng số vào quản trị, sản xuất và bán hàng, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.

Đòn bẩy tài chính và những mục tiêu định lượng khắt khe

Để đảm bảo hiệu quả của gói ngân sách này, Chính phủ đã áp dụng bộ chỉ số đo lường thực tế (KPIs) gắn liền với các mốc tăng trưởng kinh tế:

Chuyển dịch cơ cấu GDP: Mục tiêu bộ ba chiến lược đóng góp trực tiếp ít nhất 5% vào mức tăng trưởng GDP chung của năm 2026, chính thức đưa tỷ trọng kinh tế số đạt mốc 25%.

Đột phá nhân lực chất lượng cao: Giải ngân cho các chương trình đào tạo đặc biệt để sở hữu ít nhất 10.000 kỹ sư bán dẫn lành nghề ngay trong năm nay, hướng tới mục tiêu 50.000 kỹ sư vào năm 2030.

Chính phủ số vì người dân: Vận hành tối ưu hạ tầng dữ liệu, hướng tới 100% dịch vụ công trực tuyến tích hợp AI thông minh. Người dân sẽ được phục vụ bởi các "trợ lý ảo" chuyên nghiệp thay vì phải đối mặt với các thủ tục giấy tờ thủ công.

Sức bật doanh nghiệp công nghệ: Phấn đấu đạt mốc 3.000 doanh nghiệp khoa học công nghệ và tăng giá trị giao dịch hàng hóa KHCN trên thị trường từ 20-25%/năm.

Nâng tầm vị thế quốc gia: Giữ vững và cải thiện vị thế trong nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) và nhóm 50 về Chính phủ điện tử (EGDI) của Liên Hợp Quốc.

Thách thức từ năng lực hấp thụ vốn

Dù "mạch máu" tài chính đã thông suốt, thách thức lớn nhất trong năm 2026 chính là năng lực hấp thụ của các đơn vị thụ hưởng. Một số chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, nếu không có một quy trình giải ngân minh bạch và thông minh, con số 95.000 tỉ đồng có thể đối mặt với nguy cơ lãng phí hoặc chậm tiến độ do sự lúng túng của các địa phương trong việc triển khai các dự án công nghệ cao.

Do đó, Chính phủ đã thiết lập một hệ thống giám sát trực tuyến theo thời gian thực (Real-time monitoring). Mỗi đồng ngân sách chi ra sẽ được theo dõi sát sao về tiến độ và kết quả thực tiễn. Đây là sự thay đổi căn bản từ kiểm soát "đầu vào" sang quản lý "đầu ra", đảm bảo tính kiến tạo của dòng vốn đầu tư công.

Việc kích hoạt gói ngân sách" 95.000 tỉ đồng ngay từ đầu năm 2026 là minh chứng rõ nét nhất cho quyết tâm chính trị của Việt Nam: Không chỉ dừng lại ở việc thích ứng mà phải vươn lên dẫn dắt trong kỷ nguyên số. Đây là bệ phóng vững chắc để Việt Nam không chỉ thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình mà còn vươn mình đứng vào hàng ngũ các quốc gia phát triển dựa trên nền tảng tri thức và sáng tạo vào năm 2030.

Năm 2026 sẽ được ghi nhớ như một cột mốc khi khoa học và công nghệ thực sự trở thành "quốc sách hàng đầu", không chỉ trên văn bản mà bằng những hành động tài chính mạnh mẽ và thực chất nhất.

Bài, đồ họa: Nam Phong