94% lao động ngoài trời gặp vấn đề sức khỏe do nắng nóng

Có đến 94% trong tổng số 734 người lao động được khảo sát cho biết từng gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng khi làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao.

Khảo sát từ hơn 700 lao động tại Việt Nam cho thấy đa phần gặp các vấn đề về sức khỏe dưới nhiệt độ cao. Ảnh: UNDP

Đây là kết quả của nghiên cứu “An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng cực đoan” do Viện Phát triển bền vững thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) thực hiện, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam.

Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở khảo sát người lao động ngoài trời tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, kết hợp rà soát chính sách, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm.

Trong đó, khoảng 20% cho biết đã gặp hơn bốn vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng.

Bên cạnh tác động tới sức khỏe, 66,2% người được hỏi cho biết phải phát sinh chi phí để thích ứng với nắng nóng, trong khi 46,4% cho biết thu nhập bị giảm.

Phân tích dữ liệu nhiệt độ từ 156 trạm khí tượng trên cả nước giai đoạn 1961-2025 cho thấy xu hướng nhiệt độ tăng rõ rệt, đồng thời tần suất, cường độ và phạm vi của các đợt nắng nóng cực đoan cũng gia tăng.

Theo nghiên cứu, tình trạng này đặc biệt đáng chú ý tại các đô thị lớn, nơi quá trình đô thị hóa, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, ô nhiễm không khí và sự tập trung của lao động phi chính thức làm tăng mức độ phơi nhiễm với nắng nóng.

Các chuyên gia cho rằng nắng nóng cực đoan ảnh hưởng đến sinh kế của người lao động. Ảnh: UNDP

Sau khi kết quả nghiên cứu được công bố ngày 19-6, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho rằng nắng nóng đang trở thành một thách thức mang tính cấu trúc đối với đời sống và sinh kế của người lao động.

Bà nhấn mạnh an sinh xã hội là một trong những công cụ quan trọng giúp tăng cường khả năng chống chịu, bảo vệ người lao động trước các cú sốc kinh tế cũng như các rủi ro khí hậu.

Cùng quan điểm, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Chủ tịch Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng nắng nóng cực đoan không còn chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường mà đang ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, việc làm, thu nhập và chất lượng cuộc sống của người lao động tiếp xúc với nắng nóng.

Nghiên cứu cũng ghi nhận khoảng trống trong phạm vi bao phủ của hệ thống an sinh xã hội đối với nhóm lao động chịu ảnh hưởng nhiều từ nắng nóng. Hơn 41% người được khảo sát cho biết chưa từng nhận bất kỳ hình thức hỗ trợ nào từ Nhà nước. Trong số những người từng nhận hỗ trợ, phần lớn là các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp.

Theo nhóm nghiên cứu, Việt Nam đã hình thành hệ thống an sinh xã hội đa tầng và bao trùm. Tuy nhiên, hệ thống này vẫn chưa thích ứng đầy đủ với các rủi ro khí hậu mới và những thay đổi của thị trường lao động. Lao động phi chính thức, lao động nền tảng và lao động di cư vẫn gặp nhiều hạn chế trong tiếp cận các cơ chế bảo vệ hiện có.

PGS.TS Lê Quang Cảnh, Trưởng nhóm nghiên cứu, nhận định nắng nóng đang trở thành một vấn đề an sinh xã hội. Ông cho biết lao động ngoài trời là nhóm chịu tác động lớn nhất từ nhiệt độ gia tăng, trong khi nhiều người vẫn nằm ngoài các cơ chế bảo vệ chính thức.

Một phát hiện khác của nghiên cứu là sự tồn tại của cái gọi là "cơ chế an sinh xã hội ngược", trong đó phần lớn trách nhiệm quản lý rủi ro được chuyển sang cho chính người lao động.

Theo báo cáo, nhiều lao động ngoài trời hiện chủ yếu tự thích ứng bằng cách điều chỉnh giờ làm việc, nghỉ ngơi không chính thức, tìm nơi tránh nắng hoặc dựa vào sự hỗ trợ từ cộng đồng địa phương và các doanh nghiệp nhỏ.

Nhóm nghiên cứu cho rằng tình trạng này đặc biệt đáng lưu ý đối với lao động phi chính thức, lao động di cư và lao động nữ, những nhóm thường có thu nhập bấp bênh, mức độ tham gia bảo hiểm thấp và khả năng tiếp cận hỗ trợ chính thức hạn chế hơn.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của phối hợp liên ngành trong ứng phó với rủi ro nắng nóng.

Kiến trúc sư Trần Minh Tuấn, thành viên Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng việc hỗ trợ người lao động cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan. Theo ông, các giải pháp về không gian công cộng, hạ tầng tránh nóng chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đến đúng nhóm đối tượng cần hỗ trợ.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), lại nhấn mạnh vai trò của việc huy động các mạng lưới và nguồn lực sẵn có để hỗ trợ ứng phó với rủi ro nắng nóng.

Lao động ngoài trời phi chính thức là đối tượng chịu ảnh hưởng lớn từ nắng nóng cực đoan. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Nghiên cứu đề xuất một số nhóm giải pháp theo bốn chức năng của an sinh xã hội thích ứng gồm bảo vệ, phòng ngừa, thúc đẩy và chuyển đổi.

Trong ngắn hạn, báo cáo đề xuất nghiên cứu phát triển các trung tâm làm mát công cộng, điểm cấp nước uống và hạ tầng "Nước - Nghỉ ngơi - Bóng râm" cho lao động ngoài trời.

Nghiên cứu cũng khuyến nghị hoàn thiện hệ thống dự báo và cảnh báo nắng nóng, xây dựng các quy trình ứng phó phù hợp với từng ngưỡng nhiệt độ, tăng cường hướng dẫn an toàn cho người lao động, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế và nghiên cứu xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia ứng phó với nắng nóng trong dài hạn.

Kiều Thoan Thu