9 tuần xung đột Mỹ - Iran: Một cuộc 'Chiến tranh Lạnh' kiểu mới?

Ảnh minh họa: Axios

Xung đột giữa Mỹ và Iran đang chuyển sang một giai đoạn mới, mang dáng dấp của một cuộc “Chiến tranh Lạnh”, với các biện pháp trừng phạt tài chính, hoạt động phong tỏa và ngăn chặn trên biển, cùng những cuộc trao đổi xoay quanh khả năng đàm phán. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng triển vọng hai nước sớm đạt được một giải pháp toàn diện vẫn còn xa vời, trong khi nguy cơ leo thang quân sự luôn hiện hữu.

Axios ngày 2/5 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, Washington ngày càng lo ngại khả năng bị cuốn vào một trạng thái “xung đột đóng băng” - không bùng nổ chiến tranh toàn diện nhưng cũng không đạt được thỏa thuận. Kịch bản này có thể buộc Mỹ duy trì hiện diện quân sự tại khu vực trong thời gian dài, trong khi eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa và hai bên duy trì thế đối đầu, chờ đợi đối phương nhượng bộ hoặc ra tay trước.

Một nguồn tin thân cận với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra vào tháng 11 tới, “một cuộc xung đột đóng băng là kịch bản tồi tệ nhất đối với ông Trump cả về chính trị lẫn kinh tế”.

Theo các cố vấn đã trực tiếp trao đổi với Tổng thống, ông Donald Trump hiện đang cân nhắc giữa hai lựa chọn: tiếp tục các hành động quân sự hoặc chờ đợi hiệu quả từ chiến lược trừng phạt “áp lực tối đa” nhằm buộc Iran quay lại bàn đàm phán và chấm dứt chương trình vũ khí hạt nhân.

“Tất cả những gì giới lãnh đạo Iran phải hiểu là: sẽ chỉ có bom đạn”, ông Trump gần đây nói với một cố vấn, theo lời người này thuật lại.

Một cố vấn khác nhận xét: “Mô tả chính xác nhất là như thế này: Tổng thống vừa thất vọng nhưng cũng rất thực tế. Ông ấy không muốn sử dụng vũ lực. Nhưng ông ấy cũng sẽ không lùi bước”.

Trong nội bộ chính quyền Mỹ, một số cố vấn cấp cao đề xuất tiếp tục duy trì phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời gia tăng các biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm gây thêm sức ép lên Tehran, trước khi tính đến các phương án quân sự.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong cuộc phỏng vấn với Fox News đầu tuần này cũng bày tỏ kỳ vọng: “Tôi hy vọng phần còn lại của thế giới sẽ tham gia cùng chúng tôi trong các biện pháp trừng phạt mang tính làm tê liệt và các hành động khác nhằm gây sức ép buộc chính quyền này phải đưa ra những nhượng bộ mà họ không mong muốn”.

Song song với đó, Tổng thống Donald Trump cũng tham vấn các nhân vật có quan điểm cứng rắn bên ngoài chính quyền. Nhiều ý kiến cho rằng Mỹ cần có hành động quân sự nhằm phá vỡ thế bế tắc hiện nay.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham bang Nam Carolina kêu gọi trên mạng xã hội: “Thưa Tổng thống, hãy kiên định lập trường vì lợi ích của quốc gia và thế giới. Chính quyền Iran và hành vi của họ mới là vấn đề, không phải ông”.

Trong khi đó, các cuộc trao đổi ngoại giao vẫn chưa mang lại đột phá. Iran gần đây đề xuất một thỏa thuận phụ: mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào nước này. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, phía Mỹ chưa đưa ra quyết định.

Một nguồn tin cho biết, Tổng thống Trump không có xu hướng chấp nhận đề xuất này, do lo ngại nó có thể làm chậm tiến trình đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran - mục tiêu cốt lõi trong chiến lược gây sức ép của Washington.

Hiện Mỹ vẫn đang triển khai phong tỏa eo biển Hormuz, buộc các tàu chở dầu treo cờ Iran quay đầu và tiến hành thu giữ các tàu bị nghi vận chuyển hàng hóa phục vụ mục đích quân sự.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent mới đây cũng cho biết, chính quyền Mỹ cũng tăng cường chiến dịch trừng phạt, nhắm vào các tổ chức tài chính, công ty vận tải và cả các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ tại Trung Quốc - những đơn vị được cho là xử lý dầu bị trừng phạt của Iran.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền nhấn mạnh: “Đây là áp lực tối đa trên mọi phương diện và từ mọi hướng. Điều đó có thể bao gồm cả hành động quân sự hoặc không. Quyết định phụ thuộc vào Tổng thống”.

Giới chức và đồng minh của chính quyền Tổng thống Donald Trump tin rằng các biện pháp này có thể khiến Iran không còn khả năng lưu trữ thêm dầu, buộc phải đóng cửa các giếng khai thác và gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích hoài nghi hiệu quả của chiến lược này, cho rằng nó khó có thể buộc Tehran phải nhượng bộ.

Trong bối cảnh đó, xung đột Mỹ - Iran dự kiến có thể tiếp tục bị “đóng băng” trong trạng thái đối đầu kéo dài, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho an ninh khu vực và thị trường năng lượng toàn cầu. Khi các biện pháp trừng phạt, phong tỏa và răn đe quân sự thay thế cho đối đầu trực tiếp, nhiều chuyên gia nhận định cục diện hiện nay ngày càng mang rõ đặc trưng của một cuộc “Chiến tranh Lạnh” kiểu mới - nơi căng thẳng được duy trì ở mức cao nhưng chưa vượt ngưỡng thành xung đột toàn diện.

Hồng Nhung