8 dấu hiệu âm thầm cho thấy bạn đang bị thao túng cảm xúc

Thao túng cảm xúc khiến ta cảm thấy lo âu vô cớ dựa trên những thông tin méo mó. (Nguồn: Getty Images)

Thao túng cảm xúc không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những vụ bùng nổ dữ dội hay hành vi gây tổn thương rõ ràng.

Thay vào đó, nó thường tồn tại dưới dạng kiểm soát ngấm ngầm thông qua những khuôn mẫu và tương tác tinh vi khiến bạn cảm thấy bối rối, lo âu.

“Điều này liên quan đến những quy tắc và kỳ vọng không được nói ra,” nhà trị liệu về hôn nhân và gia đình được cấp phép Alexandria Tillard-Gates chia sẻ với HuffPost.

“Thao túng cảm xúc có thể xuất hiện trong các mối quan hệ thân mật, tình bạn và mọi dạng quan hệ gia đình. Nhiều khi chúng ta trải nghiệm điều này trong những mối quan hệ hình thành từ sớm mà không nhận ra cho đến khi trưởng thành.”

Ở mức độ cực đoan, có những người mang đặc điểm ái kỷ ác tính sử dụng thao túng cảm xúc để đạt được điều mình muốn mà không hề hối hận hay quan tâm đến cảm xúc của người khác. Tuy nhiên, thao túng cảm xúc không phải lúc nào cũng hoàn toàn có chủ đích.

“Đôi khi nó không tính toán hay xấu xa như ta nghĩ. Có thể người đó chỉ có cách giao tiếp còn non nớt,” bác sỹ Sue Varma, giảng viên lâm sàng ngành tâm thần học tại New York, cho biết.

Tuy vậy, bất kể động cơ là gì, tác động của nó vẫn có thể gây mất ổn định sâu sắc.

“Thao túng cảm xúc xảy ra khi hệ thần kinh của chúng ta bị kích hoạt một cách không cần thiết,” nhà trị liệu hôn nhân và gia đình được cấp phép Spencer Northey nói. “Nó khiến ta cảm thấy lo âu vô cớ dựa trên những thông tin méo mó. Nó làm ta mất phương hướng, tách rời khỏi thực tại, khiến cảm xúc nổi giông, khiến ta cảm thấy mình nhỏ bé hơn tuổi thật, có trách nhiệm nhiều hơn mức cần thiết hoặc cả hai.”

Quá trình này có thể rất tinh vi, nhưng vẫn có những cách nhận diện. Dưới đây là 8 dấu hiệu cho thấy bạn có thể đang bị thao túng cảm xúc:

1. Bạn bắt đầu nghi ngờ chính mình

“Khi bị thao túng trong một cuộc trò chuyện hay xung đột, chúng ta thường cảm nhận điều gì đó rất mạnh mẽ, nhưng người kia lại phủ nhận trải nghiệm của ta và không chấp nhận rằng hành vi của họ có thể gây ra cảm xúc đó,” Tillard-Gates nói.

“Kẻ lạm dụng thường nói dối để né tránh trách nhiệm. Điều này khiến ta nghi ngờ cảm xúc, trải nghiệm và thậm chí cả ký ức của mình.”

Kiểu hành vi này là một hình thức thao túng phổ biến, trong đó ai đó liên tục bóp méo hoặc phủ nhận thực tế khiến bạn nghi ngờ nhận thức và trải nghiệm của chính mình.

“Con người đôi khi hiểu lầm nhau là chuyện bình thường,” Northey nói. “Trong một mối quan hệ lành mạnh, hai bên sẽ cùng nhau làm rõ vấn đề và thường có khoảnh khắc ‘à, ra vậy’ khi hai góc nhìn hòa vào nhau. Ngược lại, trong mối quan hệ thao túng, người ta cố chấp giữ một ‘thực tại’ duy nhất và né tránh sự hòa hợp đó.”

Hậu quả là trải nghiệm và cảm xúc của bạn bị phủ nhận. Theo thời gian, điều này có thể bào mòn nghiêm trọng niềm tin vào chính mình.

2. Cuộc trò chuyện luôn biến thành việc bạn phải chứng minh tình yêu hoặc lòng trung thành

“Thao túng cảm xúc có thể xuất hiện dưới dạng ai đó đặt câu hỏi về tình yêu hay sự trung thành của bạn để né tránh xung đột,” nhà tâm lý học Zainab Delawalla, giảng viên tại khoa Tâm lý học của Đại học Emory (Mỹ), cho biết.

Ví dụ, khi bạn đặt ra một ranh giới lành mạnh như yêu cầu bạn bè không nhắn tin quá khuya, họ có thể đáp lại: “Chắc bạn chẳng quan tâm đến tôi.”
Khi đó, trọng tâm cuộc trò chuyện bị chuyển từ nhu cầu chính đáng của bạn sang việc bạn phải chứng minh sự quan tâm và cam kết của mình.

Nếu các cuộc trao đổi thường xuyên kết thúc bằng việc bạn phải biện minh cho lòng trung thành của mình, đó có thể là dấu hiệu thao túng. Hệ quả là bạn có thể làm những điều vượt quá nhu cầu cá nhân - như mua quà đắt tiền khi không đủ khả năng - chỉ để “chứng minh” tình cảm.

(Nguồn: Getty Images)

3. Bạn cảm thấy tội lỗi và xấu hổ vì những điều không thuộc trách nhiệm của mình

“Thao túng cảm xúc có thể biểu hiện qua việc khiến ai đó cảm thấy tội lỗi, xấu hổ hoặc chịu trách nhiệm cho cảm xúc của người khác,” Varma nói. “Nó thường tinh vi và khó nhận ra trong thời gian dài.”

Thay vì cùng nhau giải quyết xung đột, một bên đổ lỗi để khiến bên kia cảm thấy mình sai và buộc phải nhượng bộ.

4. Bạn trải qua cảm xúc “lên voi xuống chó” vì bị love bombing

“Nếu họ có thể khiến bạn cảm thấy tuyệt vời đến thế, họ cũng có thể khiến bạn cảm thấy tệ hại đến vậy,” Varma nói.

Love bombing (tạm dịch: dội bom tình yêu) là chiến thuật phổ biến khi ai đó dồn dập dành cho bạn lời khen, sự chú ý và tình cảm quá mức ngay từ đầu mối quan hệ. Điều này khiến giá trị bản thân của bạn dần phụ thuộc vào sự công nhận của họ.

“Vấn đề là bạn nghiện cảm giác ‘thăng hoa’ đó,” Varma giải thích. “Bạn trở nên phụ thuộc cảm xúc vào sự chấp thuận của họ.”

Khi họ quay sang chỉ trích hoặc phớt lờ bạn, bạn lại tự đổ lỗi cho mình.

5. Phản ứng cảm xúc của bạn trở nên quá mức

“Cảm xúc mạnh trước sự kiện lớn là điều bình thường,” Northey nói. “Nhưng phản ứng dữ dội chỉ từ một cuộc trò chuyện thì không.”

Bạn có thể cảm thấy lo âu, sợ hãi hoặc hưng phấn tột độ, dù tình huống thực tế không đủ nghiêm trọng. Khi đó, cảm xúc xuất phát từ thông điệp méo mó chứ không phải thực tế.

6. Bạn luôn phải “đi trên vỏ trứng”

Nếu bạn liên tục kiểm soát lời nói, giọng điệu và hành vi để tránh xung đột, đó là dấu hiệu cảnh báo.

“Bạn sợ nói về cảm xúc của mình. Bạn sợ đối đầu và luôn phải dè chừng,” Varma nói. Điều này cản trở giao tiếp cởi mở - nền tảng của mọi mối quan hệ lành mạnh.

7. Họ nói cho bạn biết bạn đang cảm thấy gì, thay vì lắng nghe

Trong xung đột lành mạnh, mỗi người đều được tôn trọng quan điểm. Nhưng người thao túng có thể nói: “Bạn đang ghen đấy” hoặc “Bạn phản ứng thái quá vì bạn ghét tôi.” Họ đang áp đặt cách diễn giải của họ lên bạn.

“Hành vi này tước đi quyền được tự định nghĩa cảm xúc của bạn,” Northey nói. “Chúng ta không nên bình thường hóa điều đó.”

8. Ranh giới của bạn liên tục bị đẩy xa

“Người thao túng sẽ thử phản ứng của bạn,” Varma nói. “Có thể bắt đầu bằng một câu đùa xúc phạm, hay hủy hẹn phút chót để xem bạn phản ứng thế nào. Sau đó họ leo thang.” Khi bạn phản ứng, họ có thể nói: “Tôi chỉ đùa thôi mà.”

Điều này khiến bạn khó phản kháng hay thiết lập ranh giới. Bạn dần cảm thấy mình kém cỏi và liên tục nghi ngờ bản thân.

Nếu nghi ngờ mình đang bị thao túng cảm xúc, bạn nên làm gì?

Trước tiên, hãy chuyển sự chú ý từ việc phân tích hành vi của người kia sang việc hiểu trải nghiệm của chính mình.

“Người duy nhất bạn có thể kiểm soát là bản thân,” Northey nói. “Vì vậy, dấu hiệu quan trọng nhất là nhìn vào bên trong.”

Hãy chú ý phản ứng cảm xúc và nhu cầu của mình như nhu cầu được tin tưởng, được hỗ trợ, được thấu hiểu.

Nếu bạn thường xuyên cảm thấy lo âu, bối rối hoặc không được lắng nghe, rất có thể những nhu cầu đó không được đáp ứng. Khi đó, hãy thử giao tiếp trực tiếp và rõ ràng.

Tuy nhiên, nếu bạn đã nhiều lần bày tỏ nhu cầu mà chỉ nhận lại sự phòng thủ hoặc thao túng, có thể bạn không thể thay đổi mối quan hệ đó.

“Hiếm khi bạn có thể thuyết phục một người thực sự thao túng phải thay đổi,” Northey nói. “Cố thay đổi họ cũng là một trò chơi thao túng. Vì vậy, hãy ngừng tham gia.”

Thay vào đó, hãy củng cố cảm nhận thực tế và kết nối lành mạnh của riêng bạn. Nếu bạn hiểu rõ cảm giác được yêu thương chân thành là thế nào, bạn sẽ ít bị cuốn vào phiên bản giả tạo của nó.

Chuyên gia khuyên nên tìm góc nhìn bên ngoài: trò chuyện với nhà trị liệu, bạn bè hoặc người không liên quan để kiểm chứng cảm nhận của mình.

Hãy bao quanh mình bằng những mối quan hệ an toàn và lành mạnh. Bạn có thể phá vỡ vòng lặp độc hại và tạo dựng những kết nối tích cực hơn./.

(Vietnam+)