7 rủi ro bất ngờ từ hạt chia: Tưởng bổ dưỡng hóa gây hại nếu ăn sai cách

Hạt chia được biết đến là thực phẩm giàu dinh dưỡng với hàm lượng chất xơ và omega-3 dồi dào. Tuy nhiên, việc tiêu thụ loại hạt này không đúng cách hoặc quá liều lượng có thể dẫn đến các phản ứng dị ứng và rắc rối về tiêu hóa.

Hiểu rõ những tác dụng phụ tiềm ẩn dưới đây sẽ giúp bạn tận dụng lợi ích của hạt chia một cách an toàn và hiệu quả.

1. Nguy cơ gây phản ứng dị ứng

Dù hiếm gặp nhưng các trường hợp dị ứng với hạt chia đã được ghi nhận trong y văn. Các triệu chứng dị ứng có thể bao gồm: chóng mặt, chàm, xuất hiện các tổn thương gây ngứa trên bàn tay hoặc sưng phù vùng mặt.

Đặc biệt, các nhà khoa học cảnh báo về mối liên hệ chéo giữa dị ứng hạt chia và dị ứng mè (vừng). Người có tiền sử dị ứng với hạt mè, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng hạt chia. Trong trường hợp xuất hiện các phản ứng nghiêm trọng như khó thở, nổi mề đay diện rộng, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.

2. Nguy cơ gây nghẹn và tắc nghẽn thực quản

Đặc tính nổi bật của hạt chia là khả năng hấp thụ nước rất mạnh, chúng có thể nở ra gấp 27 lần trọng lượng ban đầu. Do đó, thói quen ăn hạt chia khô rồi mới uống nước là cực kỳ nguy hiểm. Hạt có thể nở nhanh trong thực quản và gây tắc nghẽn, dẫn đến nghẹn.

Rủi ro này đặc biệt cao ở những người mắc chứng khó nuốt hoặc có tiền sử hẹp/tắc nghẽn thực quản. Để đảm bảo an toàn, trước khi ăn nên ngâm hạt chia trong chất lỏng (nước, sữa, nước trái cây) vài giờ hoặc để qua đêm trong tủ lạnh cho hạt nở hoàn toàn.

Sử dụng hạt chia sai cách có thể gây một số bất lợi cho sức khỏe. (Ảnh minh họa AI)

3. Hạt chia tương tác với một số loại thuốc

Các hợp chất trong hạt chia, đặc biệt là chất xơ hòa tan và acid béo omega-3, có thể ảnh hưởng đến cơ chế hoạt động của một số loại thuốc:

Thuốc điều trị đái tháo đường: Hạt chia giúp làm chậm quá trình hấp thụ carbohydrate và ổn định đường huyết. Tuy nhiên, nếu dùng lượng lớn cùng với thuốc đái tháo đường có thể làm tăng tác dụng của thuốc, dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Thuốc hạ huyết áp: Một số nghiên cứu chỉ ra hạt chia có thể hỗ trợ hạ huyết áp. Tuy nhiên, chất xơ hòa tan có thể cản trở sự hấp thụ dược chất, làm giảm hiệu quả của thuốc. Nên uống thuốc và ăn hạt chia cách nhau vài giờ.
Thuốc chống đông máu: Do chứa nhiều acid béo omega-3 (có tác dụng làm chậm quá trình đông máu), việc ăn quá nhiều hạt chia có thể cộng hưởng với thuốc làm loãng máu, làm tăng nguy cơ chảy máu.

4. Ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ khoáng chất

Trong 28 g hạt chia chứa gần 10 g chất xơ, đáp ứng khoảng 40% nhu cầu hàng ngày cho phụ nữ và hơn 30% cho nam giới. Mặc dù chất xơ rất tốt, nhưng việc tiêu thụ quá mức khuyến nghị có thể gây tác dụng ngược.

Chất xơ hòa tan và lớp nhầy bao quanh hạt chia khi vào đường ruột sẽ tạo thành lớp gel dính. Lớp gel này có thể ngăn cản cơ thể hấp thụ các khoáng chất quan trọng như canxi, kẽm và sắt.

Ngoài ra, acid phytic trong hạt cũng là một yếu tố làm giảm khả năng hấp thụ vi chất. Để giảm thiểu tương tác, hãy dùng hạt chia và thực phẩm bổ sung riêng biệt. Bạn có thể chọn mua hạt chia đã nảy mầm hoặc ngâm kỹ trước khi dùng.

5. Gây khó chịu cho hệ tiêu hóa

Bổ sung chất xơ là phương pháp tốt để trị táo bón nhưng nếu tăng lượng chất xơ quá đột ngột, hệ tiêu hóa sẽ không kịp thích nghi. Hậu quả là người dùng có thể bị đầy hơi, chướng bụng và đau thắt bụng.

Nguyên tắc quan trọng khi ăn hạt chia là bắt đầu với lượng nhỏ, tăng dần theo thời gian và bắt buộc phải uống nhiều nước để hỗ trợ nhu động ruột.

Đối với người mắc bệnh viêm ruột (IBD), cần thận trọng hạn chế chất xơ trong giai đoạn bệnh bùng phát. Tuy nhiên, hạt chia được khuyến nghị sử dụng trong giai đoạn thuyên giảm do hàm lượng protein, chất xơ và omega-3 cao. Một số nghiên cứu thậm chí còn chỉ ra mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu chất xơ, omega-3 và giảm nguy cơ mắc IBD.

6. Tranh cãi về nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt

Mối liên hệ giữa hạt chia và ung thư tuyến tiền liệt hiện vẫn còn nhiều tranh cãi khoa học và chủ yếu xoay quanh thành phần acid alpha-linolenic (ALA). Một khẩu phần 2,5 muỗng canh hạt chia chứa khoảng 5 g ALA.

Một số phân tích tổng hợp cho thấy việc tăng hấp thụ ALA có thể làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu khác lại cho kết quả ngược lại hoặc kết luận rằng ALA không ảnh hưởng đến nguy cơ tử vong do ung thư.

Một phân tích khác cho thấy việc tăng lượng ALA trong chế độ ăn dường như không ảnh hưởng đến nguy cơ tử vong do ung thư, bao gồm cả ung thư tuyến tiền liệt. Hơn nữa, các nghiên cứu cho thấy hạt chia có thể làm giảm nguy cơ mắc các loại ung thư khác. Do đó, nam giới nên sử dụng ở mức độ vừa phải và chờ đợi thêm các kết luận y khoa chính xác hơn.

7. Hạt chia có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề về thận

Hạt chia rất giàu kali và phốt pho. Trong 2,5 muỗng canh hạt chia chứa tới 115 mg kali và 244 mg phốt pho. Đối với người khỏe mạnh, đây là nguồn khoáng chất tuyệt vời.

Tuy nhiên, với bệnh nhân suy thận mạn tính, việc đào thải phốt pho gặp khó khăn. Một khẩu phần hạt chia có thể chiếm tới 30% giới hạn phốt pho cho phép hàng ngày (thường là 800 - 1.000 mg đối với người bệnh thận).

Ngoài ra, những người có tiền sử sỏi thận canxi oxalat nên thận trọng khi ăn hạt chia. Hạt chia có hàm lượng oxalat cao, một hợp chất có thể kết hợp với canxi để tạo thành sỏi thận.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, sự an toàn và lợi ích của hạt chia phụ thuộc vào liều lượng và tình trạng sức khỏe của mỗi cá nhân. Do khả năng tương tác với một số tình trạng sức khỏe và thuốc điều trị, một số nhóm người cần thận trọng và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đưa hạt chia vào chế độ ăn hàng ngày.

Thiên Châu