65 năm thảm họa da cam: Tiếp tục hành trình vì công lý và nhân ái

Trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, chia sẻ về những kết quả nổi bật trong công tác chăm lo, hỗ trợ nạn nhân, hành trình đấu tranh vì công lý, cũng như những định hướng nhằm tiếp tục tranh thủ sự đồng hành của cộng đồng quốc tế trong khắc phục hậu quả chất độc da cam.

Năm 2026 đánh dấu 65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam (10/8/1961 - 10/8/2026). Nhìn lại chặng đường đã qua, theo ông, đâu là những kết quả nổi bật trong công tác chăm lo, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin và đấu tranh vì công lý cho các nạn nhân?

Trước hết, cần khẳng định rằng thảm họa chất độc da cam/dioxin do Mỹ tiến hành tại Việt Nam trong giai đoạn 1961-1971 đã để lại những hậu quả hết sức nặng nề đối với môi trường và sức khỏe con người.

Về môi trường, khoảng một phần tư diện tích miền Nam Việt Nam, từ Đà Nẵng đến Biên Hòa (Đồng Nai), đã bị rải chất độc hóa học. Khoảng 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, trong đó có hơn 3,1 triệu người là nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Có thể nói, đây là một trong những thảm họa nghiêm trọng nhất của nhân loại trong thế kỷ XX, là lời cảnh tỉnh để thế giới không bao giờ lặp lại một thảm họa tương tự.

Đối với công tác chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin cũng như các đối tượng chính sách, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt. Mặc dù điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, nhưng Đảng và Nhà nước luôn xác định người có công, trong đó có nạn nhân chất độc da cam, là đối tượng cần được ưu tiên chăm lo.

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, như Chỉ thị của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam và Kế hoạch hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học/dioxin sau chiến tranh ở Việt Nam giai đoạn 2021-2030. Bên cạnh sự quan tâm ở tầm vĩ mô, các địa phương cũng tích cực triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm chăm sóc, hỗ trợ và giúp đỡ nạn nhân.

Trong hơn 20 năm qua, Hội đã vận động được trên 4.000 tỷ đồng từ các nguồn lực xã hội. Nguồn kinh phí này được sử dụng để xây dựng, sửa chữa nhà ở, hỗ trợ xe lăn và các phương tiện thiết yếu, xây dựng các trung tâm bảo trợ xã hội chăm sóc nạn nhân, đồng thời hỗ trợ sinh kế và trợ cấp thường xuyên cho nhiều trường hợp khó khăn. Có thể khẳng định, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đã dành những nguồn lực tốt nhất có thể để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân, góp phần xoa dịu nỗi đau da cam.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng ghi nhận sự quan tâm, đồng hành của bạn bè quốc tế đối với công tác chăm sóc nạn nhân. Đặc biệt, ngày 1/4/2025, Quốc hội Bỉ trở thành Quốc hội đầu tiên trên thế giới thông qua nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Cùng ngày, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và Quỹ Thiện nguyện Aquitara (Bỉ) đã chính thức trao đổi, thỏa thuận nguyên tắc về việc hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam. Đây là một dấu mốc quan trọng, thể hiện sự đồng hành ngày càng thiết thực của cộng đồng quốc tế trong công tác chăm sóc và hỗ trợ nạn nhân.

Gần đây, trên cơ sở tham mưu, đề xuất của Trung ương Hội, việc hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho nạn nhân chất độc da cam, đặc biệt là con đẻ của người hoạt động kháng chiến - phần lớn là nạn nhân thế hệ thứ hai và thứ ba - tiếp tục được quan tâm. Có thể thấy, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước luôn bám sát thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như nhu cầu của các đối tượng chính sách, qua đó tạo nguồn động viên rất lớn đối với nạn nhân chất độc da cam.

Hiện nay, nhiều nạn nhân chất độc da cam đã bước sang thế hệ thứ hai, thứ ba, thậm chí thứ tư. Điều này đặt ra những yêu cầu mới như thế nào đối với công tác chăm sóc, bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ sinh kế cho các nạn nhân trong thời gian tới, thưa Trung tướng?

Việc chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân luôn là ưu tiên hàng đầu, đồng thời là nhiệm vụ trọng tâm của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam. Đối với con đẻ của người hoạt động kháng chiến và các nạn nhân thế hệ thứ hai, thứ ba, chúng tôi tập trung vào 4 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường chăm sóc nạn nhân tại các trung tâm bảo trợ xã hội.

Thứ hai, tiếp tục vận động nguồn lực trong nước và quốc tế để hỗ trợ trực tiếp nạn nhân tại các địa phương.

Thứ ba, huy động các nguồn lực nhằm tạo sinh kế cho nạn nhân, giúp họ từng bước hòa nhập cộng đồng và tham gia đời sống xã hội phù hợp với điều kiện của mình.

Thứ tư, trong quá trình thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, tại Đại hội sắp tới, chúng tôi sẽ tập trung vào 2 khâu đột phá. Đột phá thứ nhất là hướng mạnh về cơ sở, hướng về nạn nhân, bởi chăm lo cho nạn nhân là mục tiêu cao nhất của Hội. Đột phá thứ hai là tăng cường vận động, huy động các nguồn lực để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân.

Chỉ khi thực hiện những nhiệm vụ này, chúng ta mới có thể góp phần xoa dịu nỗi đau da cam.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm chăm lo người có công và nạn nhân chất độc da cam. Theo ông, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để tiếp tục phát huy hiệu quả các chính sách này?

Thứ nhất, sứ mệnh của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam là tham mưu với Đảng, Nhà nước về công tác đấu tranh vì công lý cho nạn nhân chất độc da cam. Đây không chỉ là câu chuyện của lịch sử Việt Nam mà còn là vấn đề mang tính nhân loại. Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền đối ngoại để cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam, nhìn nhận đầy đủ hơn về những hậu quả lâu dài của chiến tranh, từ đó tăng cường sự đồng hành trong việc chăm sóc, hỗ trợ các nạn nhân.

Thứ hai, chúng tôi sẽ tham mưu, đề xuất tiến hành tổng điều tra, khảo sát về nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Trong hơn 20 năm qua, Hội đã thực hiện công tác này, tuy nhiên trên thực tế, số lượng nạn nhân, đặc biệt là nạn nhân thế hệ thứ hai, thứ ba, thậm chí thế hệ thứ tư, cần được thống kê đầy đủ và đánh giá chính xác hơn.

Trên cơ sở đó, Hội sẽ tiếp tục tham mưu với Đảng và Nhà nước hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, như hỗ trợ sinh kế, xây dựng nhà ở, cũng như nghiên cứu điều chỉnh chế độ trợ cấp phù hợp để các nạn nhân có điều kiện trang trải cuộc sống. Phần lớn họ không có khả năng lao động hoặc tự chăm lo cuộc sống, vì vậy sự hỗ trợ của Nhà nước và toàn xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Trong những năm qua, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động hợp tác với các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và bạn bè trên thế giới. Trung tướng có thể chia sẻ những kết quả nổi bật của công tác đối ngoại nhân dân, cũng như vai trò của sự đồng hành quốc tế trong việc khắc phục hậu quả chất độc da cam tại Việt Nam?

Đối với công tác đối ngoại nhân dân, chúng tôi tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để bạn bè quốc tế hiểu đầy đủ, sâu sắc và cụ thể hơn về thảm họa chất độc da cam/dioxin tại Việt Nam.

Thứ hai, tăng cường vận động cộng đồng quốc tế đồng hành, hỗ trợ nguồn lực để chăm sóc, giúp đỡ các nạn nhân.

Một trong những kết quả nổi bật là việc Quốc hội Bỉ trở thành Quốc hội đầu tiên trên thế giới thông qua nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Đây là dấu mốc có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự đồng hành ngày càng mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế đối với nạn nhân chất độc da cam.

Bên cạnh đó, chúng tôi kiên trì ủng hộ vụ kiện của bà Trần Tố Nga. Đây là vụ kiện có ý nghĩa không chỉ đối với cá nhân bà Trần Tố Nga mà còn góp phần làm sáng tỏ những hậu quả nghiêm trọng của chất độc da cam, qua đó thúc đẩy các bên liên quan, đặc biệt là phía Mỹ, có trách nhiệm hơn trong việc khắc phục hậu quả chiến tranh tại Việt Nam.

Thứ ba, Hội tiếp tục vận động, huy động các nguồn lực trong nước và quốc tế nhằm có thêm điều kiện chăm sóc, hỗ trợ, chia sẻ với các nạn nhân chất độc da cam.

Hội sẽ có những định hướng và giải pháp gì để tiếp tục tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, lan tỏa sự thật về những hậu quả lâu dài của chất độc da cam, đồng thời huy động thêm nguồn lực cho công tác hỗ trợ nạn nhân và khắc phục hậu quả chiến tranh?

Trước hết, chúng tôi sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền đối ngoại.

Vừa qua, tôi đã có chuyến công tác tới 6 nước châu Âu và Mỹ. Sắp tới, theo lời mời của Hội Cựu chiến binh vì Hòa bình (VFP) của Mỹ, tôi sẽ tham dự và phát biểu về tình hình nạn nhân chất độc da cam tại Việt Nam. Đây là cơ hội để tiếp tục lan tỏa thông tin, giúp bạn bè quốc tế, đặc biệt là nhân dân Hoa Kỳ, hiểu rõ hơn về những hậu quả lâu dài của chất độc da cam.

Bên cạnh đó, Hội sẽ tiếp tục khảo sát, điều tra, cập nhật đầy đủ và chính xác hơn thực trạng nạn nhân, đặc biệt là tình trạng bệnh tật của các thế hệ nạn nhân, làm cơ sở tham mưu với Đảng và Nhà nước hoàn thiện các chính sách về chăm sóc sức khỏe, thuốc men, điều kiện sinh hoạt, nhà ở và các chính sách an sinh xã hội phù hợp đối với nạn nhân chất độc da cam.

Trung tướng muốn gửi gắm thông điệp gì tới cộng đồng quốc tế, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cũng như các thế hệ trẻ về trách nhiệm chung trong việc khắc phục hậu quả chiến tranh, bảo vệ hòa bình và gìn giữ các giá trị nhân văn?

Thông điệp đầu tiên tôi muốn gửi gắm là: “Hãy chung tay xoa dịu nỗi đau da cam”. Thông điệp thứ hai là: “Đoàn kết - trách nhiệm - nghĩa tình vì nạn nhân chất độc da cam”.

Với cương vị Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, tôi luôn tâm niệm rằng: “Ai cho tôi 1.000 đồng, tôi cũng xin. Nhiều khoản 1.000 đồng cộng lại sẽ tạo thành nguồn lực để chăm sóc, giúp đỡ các nạn nhân”. Cùng với đó, chúng tôi sẽ tiếp tục củng cố, xây dựng tổ chức Hội các cấp ngày càng vững mạnh, để thực sự trở thành chỗ dựa tin cậy của nạn nhân chất độc da cam và gia đình họ.

Minh Hằng - Lê An