6 món ăn, thức uống phòng say nắng khi làm việc ngoài trời

1. Vì sao mùa nắng cơ thể cần được ‘làm mát’?

Mùa hè dễ xảy ra tình trạng say nắng ở những người lao động ngoài trời. Theo bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, mùa hè thuộc hành Hỏa nên dễ làm hao khí, tổn tân dịch (phần dịch nuôi dưỡng cơ thể).

Khi làm việc dưới nắng, cơ thể phải đổ mồ hôi liên tục để hạ nhiệt. Mồ hôi mang theo cả nước lẫn các chất điện giải (như natri, kali). Mất nhiều mồ hôi mà không bù kịp sẽ dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, gây tình trạng hoa mắt, chuột rút, mệt lả - những dấu hiệu sớm của say nắng, say nóng.

Chính vì vậy, nhiều thực phẩm và đồ uống có tác dụng thanh nhiệt, giải thử thường chứa nhiều nước, góp phần bù dịch, bổ sung một số chất điện giải và tạo cảm giác mát, dễ chịu, giúp giảm căng thẳng do nóng.

Các món ăn, thức uống dưới đây thường được dùng dưới dạng trà uống, món ăn bài thuốc hoặc nước thanh nhiệt để hỗ trợ phòng say nắng trong những ngày hè oi bức.

Khi làm việc dưới trời nắng gắt cần chú ý bổ sung đủ nước cho cơ thể.

2. Món ăn, thức uống giúp phòng say nắng ngày hè

2.1. Nước dừa – bù nước và điện giải tự nhiên: Nước dừa là thức uống giải khát quen thuộc mùa hè, được xem là một trong những lựa chọn bù nước tự nhiên tốt nhất cho người vận động, lao động ngoài trời ra nhiều mồ hôi. Nước dừa chứa khoảng 95% là nước và giàu kali (thường trên 250 mg trong 100 ml) cùng một ít magie. Đây là những chất điện giải bị hao hụt qua mồ hôi, giúp giảm nguy cơ chuột rút, mệt lả.

Cách dùng:Uống nước dừa tươi không thêm đường sau khi làm việc ngoài trời ra nhiều mồ hôi. Do nước dừa khá ít natri, trong khi natri lại là chất điện giải mất nhiều nhất qua mồ hôi nên có thể dùng kèm với một chút muối. Tuy nhiên, không nên coi nước dừa là thức uống thay thế hoàn toàn cho oresol khi mất mồ hôi nhiều trong thời gian dài.

2.2. Đậu xanh – giải nhiệt: Theo Đông y, đậu xanh có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ phiền nhiệt (giảm cảm giác bứt rứt, nóng nực). Đây là thực phẩm, vị thuốc quen thuộc giúp hỗ trợ phòng mất nước, giảm nóng trong vào mùa hè.

Cách dùng: Ưu tiên chè hay cháo đậu xanh nấu loãng, ít đường hoặc nước đậu xanh rang uống mát trong ngày.

Cháo đậu xanh giúp giải nhiệt, bù nước khi làm việc ngoài trời nóng, phòng say nắng.

2.3. Rau má – thanh nhiệt, sinh tân dịch: Rau má có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi thấp và hỗ trợ làm dịu cảm giác nóng rát, khô khát trong những ngày nắng gắt. Rau má tươi chứa nhiều nước nên một cốc nước rau má có thể giúp bù dịch và tạo cảm giác mát, dễ chịu.

Cách dùng: Một cốc nước rau má tươi hoặc bát canh rau má có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn khi phải tiếp xúc với nhiệt độ cao kéo dài (nên dùng tươi, ít gia vị).

Lưu ý: Người tạng hàn (sợ lạnh, hay đầy bụng, dễ tiêu chảy) không nên dùng quá nhiều rau má sống. Rau sống cần được rửa thật sạch để tránh nhiễm khuẩn.

2.4. Nước chanh pha muối đường – bù nước: Một cốc nước chanh pha thêm chút muối và đường là cách bù nước đơn giản, dễ làm tại nhà, gần với nguyên lý của dung dịch bù nước và điện giải oresol.

Cách dùng: Vắt khoảng nửa quả chanh vào một cốc nước lớn (250-300 ml), thêm một nhúm muối nhỏ (khoảng 1/4 thìa cà phê) và một thìa cà phê đường, khuấy tan rồi uống rải rác trong ngày. Có thể pha sẵn một bình nước chanh loãng để uống dần khi làm việc ngoài trời. Lưu ý không pha quá chua, quá mặn hoặc quá ngọt vì dung dịch quá đặc có thể làm tăng cảm giác khát.

2.5. Bí đao – giúp thanh nhiệt, lợi tiểu nhẹ: Bí đao là thực phẩm quen thuộc trong mùa hè, có tác dụng thanh nhiệt, giải khát, hỗ trợ lợi tiểu nhẹ. Bí đao chứa tới khoảng 90% là nước nên rất tốt để bù dịch và tạo cảm giác thanh nhẹ. Loại quả này cũng cung cấp kali, góp phần bù điện giải khi ra nhiều mồ hôi.

Cách dùng: Canh bí đao nấu tôm, nấu thịt bằm hoặc nước bí đao nấu không quá ngọt đều là những lựa chọn phù hợp cho người làm việc ngoài trời nhiều giờ.

Nước gạo lứt rang phù hợp với người lao động cần bù nước và tiếp thêm năng lượng khi làm việc ngoài trời nóng.

2.6. Nước gạo lứt rang – bù nước, bổ sung chất khoáng và năng lượng: Nước gạo lứt rang là thức uống dân dã, thơm bùi, có thể uống cả ngày, phù hợp với người lao động cần bù nước và tiếp thêm năng lượng. Gạo lứt là ngũ cốc nguyên cám, khi rang rồi đun với nước sẽ hòa tan một phần dưỡng chất vào nước uống như kali, magie, mangan và vitamin nhóm B (B1, B2, B6). Những chất này tham gia chuyển hóa năng lượng và hỗ trợ chức năng thần kinh, cơ, giúp bù nước dễ chịu, ít gây khát ngược như các đồ uống quá ngọt.

Tuy nhiên, cần dùng đúng liều lượng (tối đa 1-2 lít nước gạo lứt rang với 100-150 g gạo lứt rang, không thay thế hoàn toàn nước lọc), nên tham khảo ý kiến thầy thuốc đối với người có bệnh lý tiêu hóa hoặc đang dùng thuốc điều trị mạn tính.

3. Lưu ý khi dùng

Bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng nhấn mạnh, các vị thuốc và thực phẩm thanh nhiệt chỉ có vai trò hỗ trợ, không thay thế việc nghỉ ngơi, chống nắng và bổ sung nước đúng cách.

Người làm việc ngoài trời nên:

• Uống nước đều trong ngày, không chờ khát mới uống.

• Hạn chế làm việc liên tục dưới nắng gắt trong khung giờ 11-15 giờ.

• Đội mũ rộng vành, mặc quần áo thoáng nhẹ, thấm hút mồ hôi.

• Bổ sung oresol theo đúng hướng dẫn khi mất nhiều nước và điện giải do ra mồ hôi nhiều.

• Không lạm dụng nước đá lạnh hoặc các loại trà quá đặc.

Cần đặc biệt lưu ý, nếu xuất hiện các dấu hiệu như chóng mặt, buồn nôn, đau đầu dữ dội, chuột rút, lơ mơ hoặc ngất, cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào nơi mát, nới lỏng quần áo, bù nước và đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Mai Phương