500 ngày đêm tìm đồng đội, đưa các anh trở về đất mẹ

Hơn hai tháng triển khai, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (gọi tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm) đang bước vào giai đoạn cao điểm. Trong ba ngày 20, 21 và 22/6, nhiều địa phương đồng loạt triển khai các công việc: truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ mới, quy tập, thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trên quy mô toàn quốc.

9 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc được tìm kiếm, quy tập trong quá trình thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Ảnh: Báo Lào Cai

Lần đầu tiên tổ chức thành chiến dịch quốc gia

Chiến dịch được phát động ngày 2/4/2026 tại Thành cổ Quảng Trị, do Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, chủ trì. Thời gian thực hiện 500 ngày đêm, từ 15/3/2026 đến 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam đánh giá, Chiến dịch 500 ngày đêm mang ý nghĩa hết sức đặc biệt, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng, Nhà nước, Quân đội và cả hệ thống chính trị đối với nhiệm vụ thiêng liêng “đền ơn đáp nghĩa”.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu cũng chỉ rõ, điểm khác biệt căn bản của chiến dịch lần này: “Lần đầu tiên công tác tìm kiếm, quy tập được tổ chức theo mô hình chiến dịch trên phạm vi toàn quốc, với mục tiêu, lộ trình, thời gian và trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành, từng địa phương. Nếu như trước đây công tác này được tiến hành thường xuyên hằng năm theo kế hoạch của các đơn vị, địa phương thì Chiến dịch 500 ngày đêm đã tạo ra một đợt tổng lực, đồng bộ và tập trung cao độ về lãnh đạo, chỉ đạo, lực lượng, phương tiện và nguồn lực".

Theo Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, chiến dịch còn tạo động lực thúc đẩy rà soát, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, tăng cường ứng dụng công nghệ số, khai thác thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh và nhân dân, đồng thời đẩy mạnh phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và các lực lượng liên quan.

"Việc lựa chọn mốc kết thúc vào dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ càng làm nổi bật ý nghĩa chính trị, lịch sử và nhân văn. Kết quả đạt được ngoài những con số, thì còn là trách nhiệm, đạo lý và lòng biết ơn của các thế hệ hôm nay đối với những anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc", Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nói.

Chiến dịch đặt ra các mục tiêu, tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ còn lại trong nước và tại Lào, Campuchia; hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính trong các nghĩa trang; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ; đẩy mạnh rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm như Mặt trận Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang), Lào Cai, Lạng Sơn.

Theo số liệu của cơ quan chức năng, cả nước hiện còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và khoảng 300.000 hài cốt đã quy tập nhưng chưa xác định được danh tính. Tính đến ngày 16/6/2026, chiến dịch đã tìm kiếm, quy tập được 1.150 hài cốt liệt sĩ, gồm 226 hài cốt trong nước, 139 tại Lào, 745 tại Campuchia, cùng 3 mộ tập thể phát hiện tại Tuyên Quang.

Chạy đua với thời gian

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang bước vào giai đoạn cao điểm với sức vóc tổng lực chưa từng có trong lịch sử. Theo Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu: "Chiến dịch 500 ngày đêm thực sự là cuộc chạy đua với thời gian, với ký ức và với những dấu tích chiến tranh ngày càng phai mờ. Áp lực lớn nhất ngoài số lượng hài cốt chưa được tìm thấy, còn là tính chất ngày càng khó khăn, phức tạp của nhiệm vụ".

Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu phân tích, phần lớn các phần mộ còn lại nằm ở những khu vực rừng núi, khe suối hiểm trở, địa hình đã thay đổi nhiều sau chiến tranh, hoặc thông tin về nơi an táng ban đầu không còn đầy đủ, chính xác. Nhiều nhân chứng quan trọng tuổi đã cao, trí nhớ suy giảm, không thể đến hiện trường; nhiều tài liệu, hồ sơ bị thất lạc hoặc chưa được đối chiếu, bổ sung đầy đủ.

Đồng thời, bày tỏ thêm nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ: "Rất nhiều người mẹ, người cha, người vợ, anh chị em liệt sĩ đã bước sang tuổi xế chiều. Mong muốn lớn nhất của họ là tìm được phần mộ người thân trước khi nhắm mắt. Chính điều đó vừa tạo nên áp lực, nhưng đồng thời cũng tạo nên động lực rất lớn đối với toàn quân và cả hệ thống chính trị trong việc thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng này".

Trong khuôn khổ Chiến dịch, sáng 20/6, tại xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai, lễ viếng, truy điệu và an táng 9 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc được tổ chức trọng thể. Các liệt sĩ được khai quật tại điểm 350B, thôn Đồng Quang, và an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Bản Qua. Tính từ khi triển khai chiến dịch, tỉnh Lào Cai đã tìm kiếm, quy tập được 13 hài cốt liệt sĩ, trong đó 4 hài cốt đã xác định danh tính và an táng theo nguyện vọng gia đình.

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Thái - Phó Chính ủy Quân khu 2 và đồng chí Giàng Thị Dung - Phó Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai tiễn đưa liệt sĩ về với đất mẹ. Ảnh: Báo Lào Cai

Cùng ngày 20/6, Bộ Công an chính thức triển khai đợt cao điểm thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên phạm vi toàn quốc. Đợt cao điểm kéo dài từ 20/6/2026 đến 20/7/2027, với số lượng dự kiến khoảng 250.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ.

Tại Cao Bằng, từ ngày 18 đến 21/6, Ban Chỉ đạo tỉnh tổ chức lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Trùng Khánh. Việc số hóa thông tin được xác định là bước quan trọng, giúp quản lý dữ liệu thống nhất, tránh sai sót và rút ngắn thời gian xử lý khi đối sánh ADN.

Các bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn Phòng hóa 20 (Bộ Tham mưu Hải quân) đã tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ phường An Hồng, thành phố Hải Phòng. Ảnh: Đức Phượng

Hưởng ứng thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đồng chí Nguyễn Đức Phượng, Chính trị viên phó, Tiểu đoàn Phòng hóa 20 thông tin: "Từ ngày 20 đến 22/6, Tiểu đoàn Phòng hóa 20, Bộ Tham mưu Hải quân đã phối hợp với lực lượng chức năng phường Hồng An, thành phố Hải Phòng tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ phường An Hồng đối với các phần mộ chưa xác định được thông tin. Trong đó, đơn vị đã hỗ trợ chuẩn bị địa điểm, vệ sinh khuôn viên nghĩa trang; chăm sóc, chỉnh trang 204 các phần mộ liệt sĩ và 08 ngôi mộ được hỗ trợ lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định AND".

Cùng các địa phương trên cả nước, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) cũng đã hoàn thành và đưa vào sử dụng phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ, đồng thời cơ bản hoàn thiện phần mềm báo cáo tiến độ chiến dịch. Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận 192 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương, tiến hành tách chiết 72 mẫu hài cốt và 4 mẫu thân nhân liệt sĩ để phục vụ đối sánh ADN.

Ba yếu tố quyết định để chiến dịch về đích

Chia sẻ nhiều hơn về Chiến dịch 500 ngày đêm, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu gợi mở ba yếu tố mang tính quyết định để chiến dịch hoàn thành mục tiêu đúng thời hạn.

Yếu tố thứ nhất, là sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Theo ông: "Chiến dịch chỉ có thể thành công khi các cấp, các ngành nhận thức đầy đủ rằng đây không chỉ là nhiệm vụ của Quân đội mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội".

Yếu tố thứ hai, là phát huy tối đa nguồn thông tin và ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ. Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh: "Việc xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ; số hóa hồ sơ, tài liệu; ứng dụng công nghệ thông tin, giám định ADN và các thành tựu khoa học hiện đại sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tìm kiếm, xác minh và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Yếu tố thứ ba, theo Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, là trách nhiệm, lương tâm và sự vào cuộc của toàn dân: "Những thông tin từ cựu chiến binh, nhân dân địa phương, thân nhân liệt sĩ nhiều khi có giá trị đặc biệt quan trọng, giúp mở ra những hướng tìm kiếm mới. Mỗi thông tin được cung cấp, mỗi kỷ vật được lưu giữ, mỗi ký ức được chia sẻ đều có thể giúp đưa một liệt sĩ trở về với gia đình, dòng tộc, quê hương".

Từ nay đến mốc 27/7/2027, khối lượng công việc còn lại của chiến dịch vẫn rất lớn, với hàng trăm nghìn mộ liệt sĩ cần lấy mẫu và hàng nghìn hài cốt liệt sĩ cần được tìm kiếm. Sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng quân đội, công an, chính quyền địa phương cùng việc đẩy nhanh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trên cả nước sẽ là yếu tố quan trọng để Chiến dịch về đích đúng hẹn.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu khẳng định: "Chiến dịch 500 ngày đêm là bước phát triển mới về tư duy, phương thức tổ chức và quyết tâm hành động. Thành công sẽ không chỉ được đo bằng số lượng hài cốt được tìm thấy, mà còn bằng niềm tin, sự tri ân và sự thanh thản mà chúng ta mang lại cho thân nhân các liệt sĩ và cho chính lịch sử dân tộc".

Chiến dịch 500 ngày đêm là cuộc hành trình của lương tâm, trách nhiệm, lòng biết ơn và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân của dân tộc Việt Nam đối với các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh để bảo vệ sự bình yên của Tổ quốc hôm nay.

Nguyên Khánh