50 năm TP.HCM mang tên Bác: Nửa thế kỷ giữ sứ mệnh mở đường thể chế

Năm 1976 đánh dấu cột mốc trọng đại đối với TP Sài Gòn - Gia Định khi chính thức được đặt tên là TP Hồ Chí Minh (Theo Nghị quyết về việc chính thức đặt tên TP Sài Gòn - Gia Định là TP.HCM, ngày 2-7-1976 của Quốc hội). Đến hôm nay, nhìn lại lịch sử phát triển 50 năm đó, có thể thấy tinh thần năng động, sáng tạo, tiên phong và dám chịu trách nhiệm đã trở thành “đặc sản” của TP này.

Đặc biệt, sau bước ngoặt sáp nhập không gian phát triển mới, siêu đô thị TP.HCM càng thể hiện rõ sức mạnh lớn lao khi gánh vác 40% tổng thu ngân sách cả nước năm 2025, quy mô GRDP chiếm gần 24% GDP cả nước.

Dự án cải tạo, chỉnh trang Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM là một trong bốn dự án, công trình có quy mô lớn được TP.HCM khởi công vào ngày 29-4 vừa qua. Ảnh: THUẬN VĂN

Từ giữ lửa tinh thần xé rào… đến sứ mệnh mở đường

Có lẽ 10 năm đầu sau ngày giải phóng là giai đoạn TP.HCM đối mặt với những thách thức lớn nhất. Hàng triệu người dân TP phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thậm chí thiếu gạo, phải ăn cơm độn… Trong bối cảnh đó, TP.HCM đã chủ động “xé rào”, đưa ra những sáng kiến như cơ chế hai giá, khoán sản phẩm… nhằm giải quyết bài toán mưu sinh cho người dân, đồng thời góp phần hình thành tư duy đổi mới trong quản lý kinh tế.

Bà Trần Kim Yến, đại biểu Quốc hội (QH) khóa XIV, XV, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy TP.HCM, nhìn nhận đây chính là nền tảng hình thành nên bản sắc sáng tạo của TP và được duy trì suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Bước vào thời kỳ Đổi mới (từ năm 1986), TP tiếp tục đi đầu trong thí điểm các mô hình kinh tế. Nhiều mô hình đã ra đời từ sự tự mày mò, sáng tạo của cá nhân, đơn vị sau đó đã trở thành định chế chung cho cả nước. Điển hình, sau những năm giải phóng, TP.HCM đã góp phần cùng Trung ương chuyển dần cơ chế, chính sách quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang cơ chế quản lý kinh tế sản xuất hàng hóa nhiều thành phần, kinh tế thị trường định hướng XHCN.

TP cũng nghiên cứu, đề xuất Trung ương cho phép xây dựng các khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung để hướng đến nền kinh tế xuất khẩu, thực hiện chính sách kinh tế mở. Từ thành công của Khu chế xuất Tân Thuận (ra đời năm 1991), mô hình này đã được nhân rộng trên cả nước. TP cũng là nơi khởi phát ý tưởng thí điểm lập Trung tâm Chứng khoán TP.HCM (sau đổi thành Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM), xây dựng thị trường vốn, quỹ đầu tư phát triển đô thị hay phát triển khu đô thị Phú Mỹ Hưng - khu đô thị kiểu mẫu đầu tiên của cả nước.

Các đại biểu đoàn TP.HCM biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị quyết 98/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM, sáng 11-12-2025. Ảnh: QH

Theo bà Trần Kim Yến, trong hành trình hơn nửa thế kỷ phát triển, TP.HCM luôn tiên phong đề xuất và thực thi các cơ chế, chính sách mang tính đột phá. Có thể kể đến như Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2023, Nghị quyết 260/2025 của QH. Các nghị quyết này không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế cho TP mà còn thực hiện trọng trách thí điểm pháp lý cho cả nước.

“Tôi còn nhớ như in tỉ lệ đồng thuận gần như tuyệt đối trên nghị trường QH khi thông qua Nghị quyết 98 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 54. Điều này khẳng định quan điểm nhất quán rằng tạo cơ chế cho TP.HCM bứt phá cũng chính là tạo động lực tăng trưởng cho cả nước” - bà Yến chia sẻ và nhấn mạnh để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao, đẩy nhanh tiến độ các đại dự án hạ tầng trọng điểm, TP.HCM cần một hành lang pháp lý có biên độ rộng hơn nữa. Nghị quyết 260/2025 được QH thông qua đã trao quyền nhiều hơn cho TP.HCM trong quản lý đầu tư công và hạ tầng liên vùng.

“Chính điều này là minh chứng cho tư duy lập pháp kiến tạo, luôn bám sát và phục vụ sự phát triển. Mọi cơ chế thí điểm mà TP.HCM được giao phó đều mang sứ mệnh dài hạn, thử nghiệm thành công để sau đó nhân rộng ra toàn quốc” - bà Trần Kim Yến đúc kết.

Lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM trao hỗ trợ của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP.HCM cho tỉnh Khánh Hòa trong đợt mưa lũ hồi tháng 11-2025. Ảnh: XUÂN HOÁT

Tiên phong giúp người dân xóa đói giảm nghèo

Không chỉ tiên phong trong phát triển kinh tế, TP.HCM còn là “cái nôi” của nhiều phong trào như Thanh niên xung phong, xóa đói giảm nghèo, xây nhà tình nghĩa, bảo trợ bệnh nhân nghèo...

Đầu những năm 1990, khoảng 17% tổng số hộ dân ở TP.HCM (gần 122.000 hộ) thuộc diện nghèo đói. Từ thực tiễn đó, năm 1992, chương trình xóa đói, giảm nghèo của TP.HCM (nay là chương trình giảm nghèo bền vững) ra đời với mô hình thí điểm vận động tương trợ hộ nghèo vượt khó ở ấp Cây Sộp, xã Tân An Hội, huyện Củ Chi. Sau đó mô hình được nhân rộng sang các xã còn lại của huyện Củ Chi, tiếp đến là các huyện Cần Giờ, Nhà Bè, Bình Chánh, quận 8, quận Bình Thạnh…

Sau hơn 30 năm, TP.HCM trở thành điểm sáng trong phong trào giảm nghèo của cả nước với mức chuẩn nghèo của TP cao gấp ba lần mức chuẩn nghèo quốc gia.

Nhiều năm qua, TP.HCM đã hình thành hệ sinh thái chính sách an sinh bền vững, gắn kết nhiều lực lượng xã hội, tạo động lực vươn lên từ bên trong mỗi gia đình nghèo. Thành công nhất của chương trình là khơi dậy ý chí vươn lên của người nghèo, hộ nghèo, cùng sự chung tay của các tầng lớp nhân dân, với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Tinh thần đó vẫn được TP nối dài cho đến hôm nay. Đặc biệt, mỗi khi miền Trung oằn mình trong bão lũ hay các địa phương bạn gặp thiên tai, TP.HCM luôn chủ động, sáng tạo phát động quyên góp, chi viện đắc lực về sức người, sức của với tấm lòng “TP vì cả nước” mà gần đây nhất là hỗ trợ người dân vùng lũ Khánh Hòa, Phú Yên cũ, vào tháng 11-2025.

Bà Tô Thị Bích Châu, đại biểu QH khóa XIV, XV, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nguyên Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, nhớ lại thời điểm đó, TP chuẩn bị từ vật phẩm thiết yếu, túi thuốc gia đình, áo phao, bếp ăn… Mỗi ngày có 30-50 bác sĩ ứng trực; các lực lượng sửa chữa trường học, trạm phát viễn thông, cùng đội quân tình nguyện… cũng có mặt ở nhiều điểm dân cư, cùng khoản tiền mặt lên đến 50 tỉ đồng để hỗ trợ Khánh Hòa (đợt 1)…

Theo Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, tính đến ngày 15-12-2025, TP đã hỗ trợ Khánh Hòa hơn 108 tỉ đồng, hơn 2.938 tấn hàng hóa, nhu yếu phẩm thiết yếu các loại…

“Đó là sự đồng lòng từ chính quyền đến người dân, ai nấy đều tự thấy “máu chảy ruột mềm” vì đồng bào thân yêu của mình. Nhưng có lẽ xuất phát từ cái gốc văn hóa ấy mà hơn 50 năm qua, TP.HCM luôn là điểm khởi nguồn của những sáng tạo, mở đường, tìm mọi cách vượt qua khó khăn để cùng cả nước từng bước kiến thiết, phát triển, hội nhập, đổi mới bền vững và tự cường” - bà Tô Thị Bích Châu chia sẻ.

Luật Đô thị đặc biệt dành riêng cho TP.HCM sẽ tiếp tục là “sandbox” để những chuyển động, thay đổi, thí điểm sẽ là mốc tham chiếu cho nhiều địa phương trong kỷ nguyên vươn mình. Ảnh: THUẬN VĂN

Hành trình đi vào tương lai xứng danh Thành phố mang tên Bác

Kế thừa bề dày truyền thống 50 năm tiên phong ấy, chính quyền TP.HCM đang tập trung trí tuệ và nguồn lực cho mục tiêu xây dựng và hoàn thiện dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Bà Tô Thị Bích Châu nhìn nhận Luật Đô thị đặc biệt đang trong quá trình soạn thảo, lấy ý kiến và dự kiến trình QH tại kỳ họp thứ 2 tới là ví dụ sống động nhất về sự năng động, chủ động của TP và sự tin cậy - tầm nhìn của Trung ương.

Đây là bước đột phá về thể chế để luật hóa cho một giai đoạn phát triển mới của TP - không chỉ ở tầm địa phương mà còn cả trên bình diện quốc gia. “Luật Đô thị đặc biệt dành riêng cho TP.HCM sẽ tiếp tục là “sandbox” để những chuyển động, thay đổi, thí điểm sẽ là mốc tham chiếu cho nhiều địa phương trong kỷ nguyên vươn mình” - bà Châu nhấn mạnh.

Cũng theo bà Châu, trong hành trình phát triển, mục tiêu trên hết của chính quyền TP vẫn là chăm lo cho chất lượng cuộc sống của người dân. Những quyết sách mang tính hành động cao, cụ thể mà lãnh đạo TP.HCM đang thực hiện là minh chứng cho năng lực, trách nhiệm quản trị xã hội - chính quyền mạnh mẽ, hiệu quả.

TP đang tập trung nguồn lực để tái cấu trúc nền kinh tế lấy khoa học công nghệ và xanh - số làm lõi. Các chính sách an sinh xã hội đã và đang được thiết kế thành một hệ sinh thái, không chỉ trao - nhận mà còn là phương thức tổ chức, kết nối, chủ động để tạo ra các nguồn lực bền vững, kiểm soát thông minh và phân bổ hiệu quả.

Để người dân được ấm no, hạnh phúc đòi hỏi trách nhiệm và sự nỗ lực không ngừng nghỉ của lãnh đạo qua các thời kỳ. “Song đó cũng là minh chứng của đạo lý ngàn năm “Bầu ơi thương lấy bí cùng” trong khó khăn, hoạn nạn, thiên tai - sức sống của tình dân, sự đoàn kết quân dân một lòng, ý Đảng lòng dân tiếp tục được gieo mầm, lan tỏa” - bà Châu nói.

Bà cũng nhìn nhận chỉ khi có đoàn kết trong Đảng và nhân dân thì sức mạnh dân tộc, tự lực tự cường của đất nước mới làm nên bức thành trì phát triển bền vững. “TP.HCM là nơi khởi nguồn, là điểm tựa son sắt cùng cả nước, vì cả nước trong hành trình đi vào tương lai” - bà Tô Thị Bích Châu bày tỏ.

*****

THANH TUYỀN - LÊ THOA