5 ưu tiên hành động để nâng vị thế gỗ Việt, gia tăng giá trị xuất khẩu

Dư địa lớn nhưng áp lực cạnh tranh gia tăng

Năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch đạt khoảng 13,43 tỷ USD, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước.

Tại hội nghị giao ban xúc tiến thương mại tháng 10/2026 chiều 20/10 với chủ đề “Đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm gỗ và nội thất của Việt Nam”, ông Phùng Quốc Mẫn - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, sản phẩm gỗ Việt Nam đã có mặt tại 167 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam hiện đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu đồ gỗ nội thất, sau Trung Quốc, với năng lực cung ứng đa dạng từ nội thất gia đình, văn phòng, ngoài trời đến sản phẩm phục vụ công trình và khách sạn.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, ngành gỗ đã hình thành hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh từ trồng rừng, khai thác, chế biến đến xuất khẩu. Cả nước có khoảng 6.000 doanh nghiệp hoạt động trong ngành, trong đó hơn 3.500 doanh nghiệp tập trung vào xuất khẩu, gồm hơn 700 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Tuy nhiên, ngành vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, thường chiếm hơn 50% kim ngạch xuất khẩu. Chính sách thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại tại thị trường này đang tạo sức ép lên doanh nghiệp. Chi phí logistics cao, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các quy định về chống suy thoái rừng cũng đặt ra thách thức ngày càng lớn.

Ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương. (Ảnh chụp màn hình)

Ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, đa dạng hóa thị trường không chỉ nhằm tìm kiếm thêm đơn hàng mà còn phải gắn với nâng cao giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần củng cố thị trường truyền thống, khai thác thị trường tiềm năng, đồng thời hiểu rõ nhu cầu khách hàng, điều kiện nhập khẩu và kênh tiếp cận phù hợp.

Một số thị trường đang mở ra cơ hội đáng chú ý. Tại Hà Lan, trong 9 tháng năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 138 triệu USD, tăng 86% so với cùng kỳ năm trước. Hà Lan còn là trung tâm logistics, phân phối hàng hóa vào EU. Trong khi đó, thị trường nội thất Ấn Độ được đánh giá có quy mô khoảng 22 tỷ USD, dự kiến đạt 30–40 tỷ USD trong thời gian tới, với tốc độ tăng trưởng bình quân 8–10% mỗi năm.

Dù vậy, theo ông Bùi Trung Thướng - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Ấn Độ đánh giá, Ấn Độ cũng là thị trường khó tiếp cận do chính sách bảo hộ sản xuất trong nước và các hàng rào kỹ thuật. Thuế nhập khẩu tối huệ quốc đối với đồ gỗ nội thất ở mức 20%, trong khi hàng hóa từ các nước có hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ, trong đó có ASEAN, được hưởng mức thuế từ 0–5%. Doanh nghiệp còn phải lưu ý các biện pháp phòng vệ thương mại và yêu cầu chứng nhận của Cục Tiêu chuẩn Ấn Độ (BIS).

Ông Bùi Trung Thướng - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Ấn Độ. (Ảnh chụp màn hình)

Năm ưu tiên nâng tầm gỗ Việt

Để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, ông Ngô Sỹ Hoài đề xuất năm ưu tiên hành động.

Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường, khách hàng và kênh bán hàng, giảm phụ thuộc vào một thị trường. Với Mỹ, doanh nghiệp cần giữ thị phần, quản trị rủi ro thuế quan và xuất xứ, đồng thời tìm kiếm thị trường mới, kể cả các thị trường ngách. Với EU và Anh, cần tận dụng các hiệp định thương mại tự do; tại Nhật Bản và Hàn Quốc, cần mở rộng cơ hội cho sản phẩm nội, ngoại thất. Doanh nghiệp cũng nên khai thác tiềm năng tại Trung Đông, ASEAN, Australia và các thị trường khác.

Thứ hai, đầu tư thiết kế, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), năng suất và kỹ năng nhân lực, từng bước chuyển từ gia công theo đơn hàng sang chủ động phát triển sản phẩm và làm chủ thương hiệu.

Thứ ba, phát triển rừng trồng gỗ lớn, bảo đảm tính hợp pháp và khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.

Thứ tư, xây dựng thương hiệu gỗ và nội thất Việt Nam, phát triển kênh phân phối trực tiếp để nâng cao giá trị doanh nghiệp được hưởng từ sản phẩm xuất khẩu.

Thứ năm, liên kết hài hòa các nhóm sản phẩm từ dăm gỗ, viên nén, ván gỗ đến đồ mộc, qua đó nâng cao giá trị thu được trên mỗi mét khối gỗ.

Theo ông Hoài, ngành cần chuyển từ gia công thuần túy (OEM) sang tự thiết kế, phát triển sản phẩm (ODM), tiến tới làm chủ thương hiệu. Mục tiêu là tạo ra sản phẩm “Made in Vietnam”, do người Việt thiết kế, mang thương hiệu Việt và được khách hàng quốc tế tin tưởng.

Ông Phùng Quốc Mẫn - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP Hồ Chí Minh (HAWA). (Ảnh chụp màn hình)

Để thực hiện các ưu tiên này, vai trò hỗ trợ của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài có ý nghĩa quan trọng. Ông Phùng Quốc Mẫn đề nghị các thương vụ cung cấp thông tin có trọng tâm về nhu cầu thị trường, phân khúc khách hàng, kênh phân phối và yêu cầu nhập khẩu; xác minh đối tác, kết nối doanh nghiệp với nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ và theo dõi quá trình hợp tác từ gửi mẫu, chào giá đến đàm phán, ký kết đơn hàng.

Các hiệp hội và doanh nghiệp cũng cần phối hợp chặt chẽ với Cục Xúc tiến thương mại và thương vụ để quảng bá năng lực sản xuất, thu hút nhà mua hàng quốc tế đến Việt Nam tham dự hội chợ, triển lãm chuyên ngành và khảo sát nhà máy.

Theo ông Lê Hoàng Tài, đa dạng hóa thị trường cần đi cùng nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào các khâu tạo ra giá trị trong chuỗi cung ứng. Đây cũng là định hướng phù hợp với Chương trình vươn ra thị trường quốc tế (Go Global) giai đoạn 2026–2030 được phê duyệt tại Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 4/6/2026.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa nhiều sản phẩm gỗ ra thị trường quốc tế, mà còn giúp thương hiệu Việt được nhận diện rõ hơn, để doanh nghiệp chủ động hơn trong chuỗi giá trị và hưởng lợi tương xứng với năng lực sản xuất của mình.

Nguyệt Minh