5 tháng cắt giảm 120.000 việc làm, Meta chi 115 triệu USD mở trường dạy nghề gây tranh cãi dữ dội

Mô hình trường nghề AWA của Meta. Ảnh: Creaders.

Meta vừa thông báo cho biết sẽ đầu tư 115 triệu USD trong năm đầu tiên để thành lập một trường dạy nghề mang tên America's Workforce Academy (AWA).

Đáng chú ý là quyết định này được đưa ra gần như cùng lúc với một đợt tái cơ cấu nhân sự quy mô lớn. Meta xác nhận sẽ sa thải khoảng 8.000 nhân viên, tương đương 10% lực lượng lao động, trong đó lập trình viên và quản lý là hai nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngoài ra, khoảng 7.000 nhân viên khác sẽ được điều chuyển sang các vị trí liên quan đến quy trình làm việc ứng dụng AI.

5 tháng, các công ty công nghệ Mỹ đã cắt giảm 120.000 việc làm

Đặt hai thông tin cạnh nhau khiến nhiều người không khỏi chua chát: sau nhiều năm học hành, cạnh tranh để vào các tập đoàn công nghệ hàng đầu, không ít kỹ sư lại bị AI thay thế. Những công việc kỹ thuật từng được coi là "đỉnh cao" giờ lại trở thành nạn nhân của chính làn sóng AI.

Theo thống kê đến hết tháng 6, tại Mỹ đã có 101.743 trường hợp mất việc được công bố với nguyên nhân liên quan đến AI, trong đó riêng tháng 6 có 31% thông báo sa thải nêu AI là một trong các nguyên nhân.

Meta thông báo xây dựng trường dạy nghề AWA. Ảnh: Bloomberg.

Từ tháng 1 đến tháng 5/2026, các công ty công nghệ Mỹ đã công bố khoảng 120.000 vụ cắt giảm nhân sự, tăng 66% so với cùng kỳ năm ngoái.

Ngay cả sinh viên mới ra trường cũng gặp nhiều khó khăn. Báo cáo của Ngân hàng Dự trữ liên bang New York (New York Fed) cho thấy nhóm lao động từ 22-27 tuổi vừa tốt nghiệp đại học đang đối mặt với thị trường việc làm khắc nghiệt nhất trong nhiều năm. Tỷ lệ thất nghiệp khoảng 5,7%, trong khi 41,5% rơi vào tình trạng làm trái ngành hoặc đảm nhận những công việc vốn không cần bằng đại học, như sinh viên ngành khoa học máy tính làm nhân viên chăm sóc khách hàng.

Các "ông lớn" công nghệ đang thực hiện một phép tính rất thực dụng: nếu AI có thể viết mã, thiết kế đồ họa hay soạn nội dung, thì thứ khan hiếm nhất lại là những người có thể xây dựng các trung tâm dữ liệu AI.

Trong kỷ nguyên AI, "bát cơm sắt" (tức công việc lâu bền) có thể không còn nằm trong văn phòng mà ở công trường; không còn là những bản PowerPoint hay dòng mã lập trình, mà là lắp đặt giá máy chủ, kéo cáp quang, thi công hệ thống điện và làm mát.

Là một trong những tập đoàn dẫn đầu cuộc đua AI, Meta được cho là đang phát đi tín hiệu rõ ràng: kỷ nguyên việc làm của lao động trí óc đang thu hẹp, trong khi nhu cầu đối với lao động kỹ thuật tay nghề cao ngày càng tăng.

Trường nghề "quá hấp dẫn"

Trên website chính thức, Meta mô tả AWA là chương trình hướng tới mục tiêu "xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người".

Các khóa đào tạo tập trung vào những nghề phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI như: Thợ điện, thợ hàn, thợ đường ống, kỹ thuật viên cáp quang, kỹ thuật viên cơ điện và các vị trí kỹ thuật phục vụ xây dựng trung tâm dữ liệu.

Điểm gây chú ý là chương trình học hoàn toàn miễn phí. Meta không chỉ chi trả học phí mà còn thanh toán lệ phí thi chứng chỉ, vé máy bay, chi phí đi lại, chỗ ở và trợ cấp sinh hoạt trong thời gian học.

Mỗi khóa học chỉ kéo dài 4-5 tuần, mở cho cả người chưa có kinh nghiệm, phù hợp với học sinh tốt nghiệp phổ thông, lính xuất ngũ, người muốn chuyển nghề hoặc quay lại thị trường lao động.

Meta còn cam kết học viên tốt nghiệp sẽ có việc làm, chủ yếu tại các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu của Meta hoặc mạng lưới nhà thầu đối tác.

Sau khi hoàn thành khóa học, học viên sẽ nhận được hai chứng chỉ gồm: NCCER (chứng chỉ nghề được ngành xây dựng Mỹ công nhận rộng rãi), Chứng chỉ tốt nghiệp do AWA cấp. Những chứng chỉ này cũng có giá trị xin việc ngoài Meta.

Chương trình hấp dẫn đến mức "giống như một vụ lừa đảo", nhưng thực chất phản ánh nhu cầu cấp bách của Meta khi hãng đang xây dựng hàng loạt siêu trung tâm dữ liệu AI và thiếu nghiêm trọng lao động kỹ thuật.

Bloomberg đưa tin Meta chi 10 tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu ở Indiana.

Không chỉ mỗi Meta

Meta đã công bố kế hoạch đầu tư 65 tỷ USD mở rộng hệ thống trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu, xây dựng các cơ sở mới tại Mỹ, châu Âu và châu Á. Riêng siêu trung tâm dữ liệu tại bang Louisiana có diện tích khoảng 2.250 mẫu Anh, vốn đầu tư 10 tỷ USD, được mô tả sẽ trở thành trung tâm dữ liệu lớn nhất Tây Bán cầu. Trong giai đoạn cao điểm, dự án cần tới 5.000 công nhân xây dựng.

Meta cũng đã âm thầm mua thêm 1.400 mẫu Anh đất bên cạnh để mở rộng cơ sở này lên quy mô 5 GW, với khoảng 3.700 công nhân đang thi công và dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Không chỉ Meta, các tập đoàn công nghệ lớn khác cũng tăng tốc: Microsoft đầu tư hơn 50 tỷ USD trong hai năm tới để mở rộng trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ, Phần Lan, Thụy Điển và Nhật Bản; Google mở rộng các trung tâm dữ liệu tại Ohio, Texas, Nebraska, Hà Lan và Singapore; Amazon dự kiến đầu tư 35 tỷ USD tại bang Virginia trong 15 năm, đồng thời mở rộng cơ sở tại Nhật Bản, Saudi Arabia, Australia và Ấn Độ.

Theo bài viết, cuộc chạy đua AI hiện đã trở thành cuộc chạy đua xây dựng hạ tầng, khiến nhu cầu về thợ điện, kỹ thuật viên cáp quang, kỹ sư cơ điện, thợ lắp đặt giá máy chủ, chuyên gia hệ thống làm mát... tăng mạnh.

Từ khi ChatGPT ra mắt, 600.000 lao động trí óc đã mất việc

Theo cơ sở dữ liệu Layoffs.fyi, từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022 đến đầu năm 2026, ngành công nghệ toàn cầu đã cắt giảm khoảng 600.000 lao động trí óc, trong đó lập trình viên, chuyên viên phân tích dữ liệu, quản lý dự án và nhân viên nội dung chịu tác động nặng nề nhất.

Mức lương hấp dẫn của thợ điện ở trung tâm dữ liệu. Ảnh: Creaders.

Nhiều người cho rằng trường nghề của Meta có thể là lối thoát mới, bởi các công việc này hiện có nhu cầu lớn và AI khó thay thế trong ngắn hạn. Theo nhiều báo cáo về ngành trung tâm dữ liệu năm 2025: Kỹ thuật viên trung tâm dữ liệu có thu nhập 55.000-95.000 USD/năm; làm việc tại các trung tâm dữ liệu của ngân hàng hoặc bệnh viện có thể nhận 65.000-95.000 USD/năm.

Nếu làm tại Meta, Google hoặc Amazon, thu nhập thường đạt 90.000-157.000 USD/năm, thậm chí ở những vị trí phức tạp có thể vượt 200.000-300.000 USD/năm.

Dù vậy, chương trình vẫn vấp phải nhiều chỉ trích. Nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu chỉ 5 tuần đào tạo có đủ để tạo ra những người thợ điện hay kỹ thuật viên đạt chuẩn hay không, trong khi đào tạo nghề thông thường thường mất từ 6 tháng đến 2 năm.

Một nỗi lo khác là sau khi các trung tâm dữ liệu hoàn thành, phần lớn lao động sẽ mất việc. Ví dụ, siêu trung tâm dữ liệu tại Louisiana cần khoảng 5.000 công nhân trong giai đoạn xây dựng, nhưng sau khi đi vào vận hành chỉ tạo ra khoảng 500 việc làm lâu dài, đồng nghĩa chỉ khoảng 10% được giữ lại.

Ngoài ra, nhiều người cho rằng con đường phát triển nghề nghiệp của lao động kỹ thuật khá hạn chế. Dù tay nghề cao, họ vẫn khó chuyển sang các vị trí quản lý hoặc kỹ thuật cấp cao trong các tập đoàn công nghệ, khiến không ít cựu nhân viên văn phòng cảm thấy đây là một bước "đi xuống" về địa vị xã hội.

Việc các tập đoàn công nghệ mở trường nghề có thể trở thành xu hướng mới trong kỷ nguyên AI. Tuy nhiên, điều đó cũng phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: chỉ dựa vào tấm bằng đại học để thay đổi số phận đang trở thành con đường ngày càng khó khăn trong thời đại AI.

Theo Creaders

Thu Thủy