5 mẹo công nghệ giúp bảo mật dữ liệu cá nhân và công việc trước các mối đe dọa mạng

Vì sao bảo mật dữ liệu cá nhân ngày càng quan trọng?

Nhiều người cho rằng nếu không có gì để che giấu thì không cần lo lắng về quyền riêng tư. Tuy nhiên, trong thế giới số hiện nay, suy nghĩ này có thể khiến người dùng đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng.

Tin tặc, kẻ đánh cắp danh tính, các tổ chức tội phạm mạng hay thậm chí những công ty công nghệ thu thập dữ liệu đều có thể biến những thông tin tưởng chừng vô hại thành công cụ khai thác. Chỉ một chi tiết nhỏ như địa chỉ email, số điện thoại hay lịch sử đăng nhập cũng có thể trở thành “mảnh ghép” giúp kẻ xấu thực hiện các cuộc tấn công tinh vi hơn.

Ảnh minh họa.

Đối với nhân viên văn phòng hoặc những người quản lý dữ liệu doanh nghiệp, rủi ro còn lớn hơn. Nếu thông tin công ty bị rò rỉ do sai sót cá nhân, hậu quả không chỉ là thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín nghề nghiệp.

Mặc dù nhiều người đã quen thuộc với những cảnh báo cơ bản như email lừa đảo, cửa sổ pop-up giả mạo hay yêu cầu đổi mật khẩu thường xuyên, nhưng an ninh mạng thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Ngoài việc bảo vệ tài khoản trực tuyến, người dùng còn cần chú ý đến thói quen sử dụng thiết bị, môi trường xung quanh và cả cách kết nối Internet.

Dưới đây là 5 mẹo công nghệ quan trọng giúp tăng cường bảo mật dữ liệu cá nhân cũng như thông tin công việc trong môi trường số.

1. Ưu tiên sử dụng mã xác thực thay cho mật khẩu

Trong nhiều năm qua, mật khẩu là phương thức bảo vệ tài khoản phổ biến nhất. Tuy nhiên, chúng cũng là một trong những mắt xích yếu nhất trong hệ thống bảo mật.

Người dùng thường phải lựa chọn giữa hai tình huống: sử dụng cùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản để dễ nhớ, hoặc đặt mật khẩu phức tạp và riêng biệt cho từng dịch vụ nhưng lại có nguy cơ quên chúng. Các trình quản lý mật khẩu ra đời để giải quyết vấn đề này, song chúng cũng có thể trở thành mục tiêu hấp dẫn đối với tin tặc.

Ưu tiên sử dụng mã xác thực thay cho mật khẩu giúp giảm đáng kể nguy cơ bị tấn công mạng. Ảnh: Internet.

Một giải pháp mới đang được nhiều nền tảng áp dụng là passkey (mã xác thực). Thay vì yêu cầu nhập mật khẩu, hệ thống lưu trữ một khóa mã hóa trên thiết bị của người dùng. Khi đăng nhập, người dùng chỉ cần xác nhận bằng mã PIN, mật khẩu thiết bị hoặc sinh trắc học.

Cách thức này mang lại nhiều lợi ích:

- Không cần ghi nhớ hàng chục mật khẩu khác nhau.

- Giảm nguy cơ bị lộ thông tin qua các cuộc tấn công lừa đảo phishing.

- Chỉ thiết bị đã đăng ký mới có thể xác thực đăng nhập.

Hiện nay, nhiều dịch vụ lớn đã hỗ trợ passkey như tài khoản Google, Microsoft và nhiều nền tảng trực tuyến khác. Người dùng có thể kiểm tra trong mục bảo mật của từng dịch vụ để kích hoạt tính năng này.

Ngoài ra, một số trình quản lý passkey phổ biến bao gồm 1Password, Proton Pass, NordPass và Google Password Manager.

2. Sử dụng mã PIN hoặc mật khẩu cho điện thoại

Hầu hết smartphone hiện nay đều cung cấp nhiều cách mở khóa như mật khẩu hoặc mã PIN, khóa hình vẽ (Android), vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt.

Trong khi các phương thức sinh trắc học mang lại sự tiện lợi, nhiều chuyên gia bảo mật cho rằng người dùng quan tâm đến quyền riêng tư nên ưu tiên mật khẩu hoặc mã PIN.

Lý do nằm ở yếu tố pháp lý và kỹ thuật. Mật khẩu được coi là thông tin cá nhân, và trong nhiều hệ thống pháp luật, người dùng không thể bị ép buộc tiết lộ mật khẩu của mình. Ngược lại, dấu vân tay hoặc khuôn mặt có thể bị sử dụng để mở khóa thiết bị mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu.

Người dùng quan tâm đến quyền riêng tư nên ưu tiên sử dụng mật khẩu hoặc mã PIN cho điện thoại. Ảnh: Internet.

Ngoài yếu tố pháp lý, sinh trắc học cũng tồn tại một số hạn chế:

- Có thể bị đánh lừa trong một số trường hợp đặc biệt.

- Không thể thay đổi như mật khẩu nếu dữ liệu bị lộ.

- Có nguy cơ bị sử dụng trái phép trong tình huống cưỡng ép.

Vì vậy, nếu đặt ưu tiên cao cho bảo mật dữ liệu, việc sử dụng mã PIN mạnh hoặc mật khẩu thiết bị vẫn được xem là lựa chọn an toàn hơn.

3. Cảnh giác với môi trường xung quanh khi xử lý thông tin nhạy cảm

Không ít người tập trung bảo vệ thiết bị bằng mật khẩu, mã hóa và phần mềm bảo mật, nhưng lại quên mất một yếu tố quan trọng là môi trường vật lý xung quanh.

Trong nhiều trường hợp, các cuộc tấn công không bắt đầu từ tin tặc ngồi trước máy tính mà từ những người tiếp cận trực tiếp với nạn nhân. Đây được gọi là tấn công phi kỹ thuật.

Người dùng hãy luôn cảnh giác với môi trường xung quanh khi xử lý thông tin nhạy cảm. Ảnh: Internet.

Chẳng hạn:

- Một người lạ hỏi khéo thông tin cá nhân để đoán câu hỏi bảo mật.

- Quan sát người dùng nhập mật khẩu trên điện thoại hoặc laptop.

- Thu thập thông tin qua các cuộc trò chuyện tưởng chừng vô hại.

Ngoài ra, rủi ro còn đến từ những chi tiết nhỏ mà người dùng thường bỏ qua. Camera an ninh trong quán cà phê, hành khách ngồi cạnh trên máy bay hoặc người xung quanh tại không gian làm việc chung đều có thể nhìn thấy thông tin nhạy cảm trên màn hình.

Một nguyên tắc đơn giản là nếu bạn cảm thấy không thoải mái khi xem nội dung riêng tư tại một địa điểm nào đó, thì có lẽ cũng không nên xử lý dữ liệu quan trọng tại đó.

Việc chờ đến khi ở trong môi trường riêng tư hơn có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ rò rỉ thông tin.

4. Luôn cập nhật thiết bị để nhận bản vá bảo mật

Một trong những sai lầm phổ biến của người dùng là trì hoãn cập nhật phần mềm. Nhiều người cho rằng việc cập nhật chỉ nhằm bổ sung tính năng mới, nhưng thực tế các bản vá bảo mật mới là yếu tố quan trọng nhất.

Các hệ điều hành như Windows, macOS, Android hoặc iOS đều được thiết kế với nhiều lớp bảo vệ. Tuy nhiên, do sự phức tạp của phần mềm, vẫn luôn tồn tại các lỗ hổng chưa được phát hiện.

Trong trường hợp xấu nhất, kẻ tấn công có thể khai thác lỗ hổng zero-day, những điểm yếu mà nhà phát triển chưa kịp khắc phục. Nếu thiết bị không được cập nhật kịp thời, người dùng có thể trở thành mục tiêu dễ dàng.

Phần lớn các bản cập nhật hệ thống đều bao gồm vá lỗi bảo mật, sửa lỗi hệ thống, cải thiện hiệu năng và nâng cấp tính năng bảo vệ dữ liệu.

Hãy luôn cập nhật thiết bị để nhận bản vá bảo mật mới. Ảnh: Internet.

Không chỉ điện thoại và máy tính cần cập nhật. Nhiều thiết bị thông minh khác cũng có phần mềm riêng, chẳng hạn TV thông minh, máy chơi game, đồng hồ thông minh, tai nghe không dây và thiết bị IoT trong nhà.

Việc cài đặt bản cập nhật ngay khi có thể sẽ giúp giảm nguy cơ bị tấn công qua các lỗ hổng đã được công bố.

5. Cẩn trọng khi sử dụng mạng Wi-Fi công cộng

Wi-Fi đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thức được rằng mạng Wi-Fi có thể trở thành điểm yếu lớn trong hệ thống bảo mật.

Trong môi trường công cộng như quán cà phê, sân bay, khách sạn hoặc trung tâm thương mại, tin tặc có thể thiết lập các mạng Wi-Fi giả mạo để đánh lừa người dùng.

Kẻ tấn công tạo một mạng có tên giống hệt mạng chính thức. Người dùng vô tình kết nối vào mạng giả và toàn bộ dữ liệu truyền qua đó có thể bị theo dõi.

Hãy luôn cẩn trọng khi sử dụng mạng Wi-Fi công cộng. Ảnh: Internet.

Một hình thức khác là tấn công trung gian (man-in-the-middle), trong đó kẻ xấu chặn dữ liệu giữa hai bên đang giao tiếp, chẳng hạn giữa trình duyệt của người dùng và trang web thanh toán.

Ngoài ra, vì Wi-Fi truyền dữ liệu qua sóng vô tuyến, các cuộc tấn công nghe lén cũng có thể xảy ra nếu mạng không được bảo vệ đúng cách.

Một giải pháp phổ biến để giảm rủi ro là sử dụng mạng riêng ảo (VPN). Khi kết nối VPN, toàn bộ lưu lượng Internet sẽ được mã hóa trước khi truyền đi. Điều này khiến kẻ tấn công khó có thể đọc được dữ liệu ngay cả khi chúng xâm nhập vào mạng Wi-Fi.

Tuy nhiên, người dùng cần lựa chọn dịch vụ VPN uy tín, bởi thị trường hiện nay tồn tại không ít ứng dụng kém chất lượng hoặc thậm chí thu thập dữ liệu người dùng.

Trong thời đại số, dữ liệu cá nhân và thông tin công việc trở thành tài sản có giá trị cao, đồng thời cũng là mục tiêu của nhiều loại tấn công mạng. Chỉ một sai sót nhỏ trong thói quen sử dụng công nghệ cũng có thể dẫn đến những hậu quả khó lường.

Việc áp dụng các biện pháp bảo mật cơ bản như sử dụng passkey, bảo vệ điện thoại bằng mật khẩu, cảnh giác với môi trường xung quanh, cập nhật thiết bị thường xuyên và cẩn trọng khi dùng Wi-Fi công cộng có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ bị tấn công.

Dù không có giải pháp nào đảm bảo an toàn tuyệt đối, nhưng việc duy trì thói quen công nghệ và nâng cao nhận thức về an ninh mạng sẽ giúp người dùng chủ động hơn trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như thông tin quan trọng của doanh nghiệp./.

Phan Văn Hòa