5 dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết khi đang ngủ ở người cao tuổi

Buổi sáng, thấy cha mẹ vẫn nằm im dù đã gọi nhiều lần, một số người có thể nghĩ ông bà ngủ sâu, mệt sau một ngày vận động hoặc thức khuya. Tuy nhiên, với người mắc đái tháo đường, đặc biệt đang tiêm insulin hoặc sử dụng thuốc làm tăng tiết insulin, tình trạng khó đánh thức có thể là dấu hiệu của một cơn hạ đường huyết xảy ra trong đêm.

Hạ đường huyết khi đang ngủ có thể kéo dài nhiều giờ mà người bệnh không tự nhận ra. Khi lượng đường trong máu giảm quá thấp, người bệnh có thể lú lẫn, co giật, mất ý thức và cần người khác hỗ trợ. Người cao tuổi, người từng nhiều lần bị hạ đường huyết hoặc không còn cảm nhận rõ các dấu hiệu cảnh báo càng dễ gặp nguy hiểm.

Cần lưu ý, một người không tỉnh lại khi được gọi có thể gặp nhiều tình trạng cấp cứu khác như đột quỵ, rối loạn nhịp tim hoặc tác dụng của thuốc. Gia đình không nên mất thời gian cố xác định nguyên nhân tại nhà nếu người bệnh không đáp ứng.

1. Dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết khi đang ngủ ở người cao tuổi

1.1. Gọi, lay nhẹ nhưng người bệnh khó tỉnh

Đây là dấu hiệu đáng lo ngại nhất. Người bệnh có thể chỉ mở mắt trong vài giây rồi ngủ tiếp, trả lời không đúng câu hỏi, nói khó nghe hoặc hoàn toàn không phản ứng.

Hạ đường huyết nặng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của não, khiến người bệnh mất khả năng tự ăn uống, tự kiểm tra đường huyết hoặc tự gọi trợ giúp. Người không tỉnh táo, không thể đánh thức, lên cơn co giật hoặc không nuốt được phải được coi là một trường hợp cấp cứu.

Gia đình cần kiểm tra xem người bệnh có thở bình thường không và gọi cấp cứu 115 ngay. Nếu người bệnh không thở hoặc chỉ thở ngáp, thực hiện hồi sinh tim phổi theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.

Người mắc đái tháo đường khó đánh thức, vã mồ hôi hoặc lú lẫn vào buổi sáng cần được kiểm tra đường huyết và đánh giá cấp cứu kịp thời. Hình minh họa

1.2. Quần áo, tóc hoặc ga giường ướt đẫm mồ hôi

Mồ hôi ra nhiều trong đêm dù phòng không nóng là một dấu hiệu thường gặp. Khi bước vào phòng, người nhà có thể thấy áo ngủ, gối hoặc ga giường ẩm ướt; da người bệnh lạnh, tái hoặc nhớp mồ hôi.

Cơ thể thường phản ứng với sự sụt giảm đường huyết bằng cách giải phóng hormone gây hồi hộp, run và vã mồ hôi. Tuy nhiên, ở người mắc đái tháo đường lâu năm, những biểu hiện này đôi khi mờ nhạt, khiến cơn hạ đường huyết chỉ được phát hiện khi người bệnh đã lơ mơ.

1.3. Run tay chân, cử động bất thường hoặc co giật

Trong đêm, người bệnh có thể trở mình liên tục, giật tay chân, nói mê, kêu trong lúc ngủ hoặc gặp ác mộng. Buổi sáng, chăn gối bị xô lệch bất thường cũng có thể là dấu vết của một đêm ngủ không yên.

Nếu người bệnh co cứng, giật toàn thân, mất ý thức hoặc có biểu hiện giống cơn động kinh, không được cố giữ chặt tay chân hay nhét bất kỳ vật gì vào miệng. Hãy đặt người bệnh nằm nghiêng ở nơi an toàn, bảo vệ đầu khỏi va đập và gọi cấp cứu.

Co giật và mất ý thức là những biểu hiện có thể xuất hiện khi đường huyết xuống rất thấp, cần được xử trí ngay thay vì chờ người bệnh tự tỉnh.

1.4. Tỉnh dậy nhưng lú lẫn, nói không rõ hoặc hành động khác thường

Một số người vẫn tỉnh nhưng không nhận ra người thân, trả lời sai, bước đi loạng choạng, cáu gắt bất thường hoặc không thực hiện được những việc quen thuộc.

Những biểu hiện này dễ bị nhầm với tuổi già, sa sút trí nhớ hoặc vừa ngủ dậy chưa tỉnh hẳn. Nếu người bệnh đang điều trị đái tháo đường, gia đình nên kiểm tra đường huyết ngay khi có thể.

Máy đo đường huyết hoặc thiết bị theo dõi đường huyết liên tục là cách đáng tin cậy để xác định tình trạng này. Tuy nhiên, nếu chưa thể đo mà người bệnh vẫn còn tỉnh, nuốt an toàn và có biểu hiện phù hợp, có thể xử trí như một cơn hạ đường huyết nghi ngờ trong lúc chuẩn bị hỗ trợ y tế.

1.5. Đau đầu, kiệt sức hoặc cáu gắt bất thường vào buổi sáng

Không phải cơn hạ đường huyết ban đêm nào cũng khiến người bệnh bất tỉnh. Một số người thức dậy với cảm giác đau đầu, mệt rũ, khó tập trung, cáu gắt hoặc không nhớ rõ những gì đã xảy ra trong đêm.

Các dấu hiệu khác có thể gồm tim đập nhanh, run, đói cồn cào, nhìn mờ hoặc nói khó. Người từng có nhiều cơn hạ đường huyết có thể dần mất khả năng nhận biết dấu hiệu sớm, vì vậy không nên chủ quan chỉ vì người bệnh không kêu đói hoặc không thấy run.

2. Những ai dễ bị tụt đường huyết trong đêm?

Nguy cơ cần được nghĩ đến trước tiên ở người đang tiêm insulin hoặc dùng một số thuốc kích thích tuyến tụy tiết insulin, chẳng hạn nhóm sulfonylurea như gliclazide, glimepiride. Không phải mọi thuốc điều trị đái tháo đường đều gây hạ đường huyết, vì vậy gia đình nên biết rõ tên và liều thuốc người bệnh đang sử dụng.
Ngoài ra, một số hành động dưới đây cũng dễ khiến đường huyết bị tụt trong đêm, như:

Một bữa tối bị bỏ qua, ăn quá ít tinh bột hoặc tiếp tục uống thuốc theo liều thường ngày trong khi ăn kém sau ốm có thể làm mất cân bằng giữa thức ăn và tác dụng của thuốc.

Vận động nặng hơn thường lệ vào buổi chiều hoặc tối cũng có thể khiến đường huyết tiếp tục giảm nhiều giờ sau khi tập.

Uống rượu, nhất là uống khi bụng đói, vừa làm cơ thể khó duy trì đường huyết ổn định, vừa có thể che lấp các dấu hiệu cảnh báo. Người uống rượu có thể bị nhầm là đang say hoặc ngủ sâu trong khi thực tế đường huyết đang giảm nguy hiểm.

3. Gia đình nên làm gì khi nghi ngờ?

Nếu người bệnh còn tỉnh, trả lời được và nuốt an toàn, hãy đo đường huyết ngay. Khi kết quả dưới 70 mg/dL, có thể cho dùng khoảng 15–20 g carbohydrate hấp thu nhanh, chẳng hạn:

Khoảng 120 ml nước trái cây hoặc nước ngọt thông thường, không dùng loại ăn kiêng;
3–4 viên glucose theo hướng dẫn trên bao bì;
Một thìa canh đường hoặc mật ong;
Một liều gel glucose.

Đo lại sau 15 phút. Nếu đường huyết vẫn thấp, tiếp tục dùng thêm một khẩu phần tương tự và kiểm tra lại. Khi đường huyết đã trở về mức an toàn, người bệnh nên ăn bữa chính hoặc một phần ăn có tinh bột kết hợp với chất đạm nếu bữa tiếp theo còn xa. Chocolate, bánh kem và thực phẩm nhiều chất béo không phải lựa chọn ưu tiên vì đường được hấp thu chậm hơn.

Nếu người bệnh bất tỉnh, co giật, lú lẫn nặng hoặc không thể nuốt, tuyệt đối không đổ nước đường, sữa hay thức ăn vào miệng vì có thể gây sặc. Đặt người bệnh nằm nghiêng, gọi cấp cứu 115 và sử dụng glucagon nếu thuốc đã được bác sĩ kê, còn hạn sử dụng và người nhà đã được hướng dẫn cách dùng. Sau khi dùng glucagon vẫn phải liên hệ cấp cứu để người bệnh được đánh giá.

Gia đình cũng không nên tự ý giảm hoặc bỏ insulin, đổi giờ uống thuốc sau một lần hạ đường huyết. Bác sĩ cần xem lại liều thuốc, bữa ăn, hoạt động thể lực, chức năng gan thận và những lần đường huyết giảm trước đó.

4. “Tủ cấp cứu” nhỏ nên có trong nhà

Gia đình có người dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết nên chuẩn bị sẵn:

Máy đo đường huyết, que thử còn hạn, kim lấy máu và pin dự phòng;
Viên hoặc gel glucose, hộp nước trái cây nhỏ, đường được chia sẵn theo khẩu phần;
Glucagon nếu được bác sĩ kê, đặt ở vị trí dễ tìm và có hướng dẫn sử dụng;
Danh sách tên thuốc, liều dùng, giờ uống hoặc tiêm, bệnh nền và tiền sử dị ứng;
Số điện thoại của bác sĩ điều trị, người thân gần nhất, cơ sở y tế và cấp cứu 115;
Một tờ hướng dẫn ngắn về những việc được làm và không được làm khi người bệnh mất ý thức.

Gia đình nên chuẩn bị máy đo đường huyết, nguồn đường hấp thu nhanh, danh sách thuốc và số cấp cứu tại vị trí dễ tìm trong nhà. Hình minh họa

Sau một cơn hạ đường huyết nặng, tái diễn trong nhiều đêm hoặc không rõ nguyên nhân, người bệnh cần được khám sớm. Việc điều chỉnh đúng phác đồ, theo dõi đường huyết ban đêm hoặc sử dụng thiết bị có cảnh báo có thể giúp ngăn một buổi sáng nguy hiểm lặp lại.

BS. Hoàng Thanh